Bedava hizmetler..Webkoleji BLOG

Nezle ve Griple baş edebilme yolları

2008-01-17T18:21:00.000-08:00

OMÜ Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Leblebicioğlu,nezle olanların antibiyotik kullanmaması gerektiğini bildirdi.

Prof. Dr. Leblebicioğlu, AA muhabirine yaptığı açıklamada, kış mevsimi nedeniyle artan soğuk algınlığı ve benzer hastalıklara karşı insanların dikkatli ve bilinçli olmaları gerektiğini söyledi.

Özellikle mevsim nedeniyle bu dönemlerde üst solunum yolu enfeksiyonlarının arttığına dikkat çeken Prof. Dr. Leblebicioğlu, şunları kaydetti:

''Nezle, virüslerin sebep olduğu ve acil tedavi gerektirmeyen bir enfeksiyon hastalığıdır. Toplumda grip ile nezle tabirleri eş anlamlıymış gibi kullanılmaktadır. Oysa bunlar farklı hastalıklardır. Nezle virüslerle meydana gelen bir hastalıktır ve hafif seyreder. Grip ise daha ani başlayan ve sıklıkla ateşin daha yüksek seyrettiği bir hastalıktır. Salgınlar yapar ve yatağa düşürür. Nezle veya grip için antibiyotik kullanmaya gerek yoktur.''

Antibiyotiklerin vücudun savunmasında rol oynayan mikroorganizmaları öldürerek hastalığa karşı daha dirençli mikroorganizmaların üremesine neden olduğunu belirten Leblebicioğlu, ''Bu nedenle kesinlikle hekime danışılarak ilaç kullanılmalıdır'' dedi.
samanyolu

Filistin Katliamı

2008-01-16T07:46:00.000-08:00

Filistin'de yaşanan o acı ve haince katliamın ibret vesikaları....

Cem Karaca

2008-01-16T07:32:00.000-08:00

Hayatı

Annesi Ermeni asıllı Toto Karaca ve babası Azeri asıllı tiyatrocu Mehmet Karaca olan Cem Karaca, sanatla iç içe büyüdü. Ortaöğrenimini Robert Kolej'de yapan Cem Karaca'nın müzikle tanışması oldukça ilginçtir. Ergenlik çağındayken hoşlandığı kızı etkilemek amacıyla şarkı söylemeye başlamış ve bu başlangıcın ardından devam eden olaylar sonucu kendisini müzik piyasasının içinde bulmuştur. Karaca'nın sesinin keşfedilmesi ise annesi Toto Karaca tarafından olmuştur. İlk dönemlerde Jaguarlar, Dinamitler gibi gruplarla amatörce çalışmalar yapan Cem Karaca popüler rock'n'roll parçalarını söylüyordu. O dönemlerde kendisinin en büyük destekçilerinden biri de İlham Gençer'di ve onun orkestrasında müzikal deneyimini oldukça ilerletmişti. Bu yıllarda aynı zamanda tiyatro ile de ilgilenen Cem Karaca çeşitli oyunlarda da görev aldı.

Askerliği sırasında Anadolu'nun ilkokul kitaplarında anlatıldığı gibi olmadığını fark etti. Asker arkadaşının çaldığı bağlama ise onu bambaşka diyarlara taşıdı. Bir zamanlar ilkel ve sıkıcı bulduğu müziğin kendi duygularını anlattığını keşfetti.

Müzikal Geçmişi

1967'de askerlik dönüşü Apaşlar grubuna katıldı. Bu grupla Hürriyet'in düzenlediği Altın Mikrofon yarışmasında Emrah isimli parçalayla ikinci oldular ve doğu-batı müziği sentezinde şarkılar üretmeye çalıştılar.

'Resimdeki Gözyaşları' isimli parçayla büyük başarı elde eden Apaşlar'la Batı Almanya'ya gitti. Apaşlar'la olan beraberliği 1969'un sonlarına kadar sürdü. Grupta gitarist Mehmet Soyarslan ve Cem Karaca arasında doğan bazı politik anlaşmazlıklar sonucu Cem Karaca ve Apaşlar dağıldı.

Apaşlar'ın basçısı Seyhan Karabay ile birlikte Kardaşlar grubunu kurdu. Bu sırada Almanya'ya giderek Ferdy Klein Orkestrası'yla dört tane 45lik doldurdu. Amacı maddi sıkıntı yaşamadan çalışmalar yapmaktı.

İlk 45'likleri 'Dadaloğlu' ile büyük bir başarı elde ettiler. Fakat 1972'de Seyhan Karabay arasındaki tartışmalar nedeniyle Kardaşlar'la yolları ayrıldı. Bu sırada eşi benzeri görülmemiş bir değiş-tokuş meydana geldi. Cem Karaca, Kardaşlar'dan ayrılıp Anadolu rockın güçlü sesi Moğollar'la birleşirken Kardaşlar da Moğollar'la anlaşamayan Ersen Dinleten'i gruplarına dahil etti.

Üç 45'lik çıkaran Karaca, Moğollar'ın dağılmasıyla kariyerinin en önemli dönemini yaşayacağı Dervişan grubunu kurdu. Dervişan politik rock'ın yanısıra progressive rock'ın Türkiye ile tanışmasında önemli rol oynadı.

Aynı zamanda tam anlamıyla ilk stüdyo albümünü bu grupla çıkardı: 'Yoksulluk Kader Olamaz'. Dervişan'ın dağılmasından sonra Edirdahan isimli grubu kurdu. Yeni albümü 'Safinaz'la eski başarısını elde edemedi. Bu albümden sonra Almanya'ya gitti ve 1987'ye kadar sürgün hayatı yaşamak zorunda kaldı. Bu dönemdeki çalışmalarında sık sık gurbet acısı gibi temaları işledi. Bu süre içindeki en iyi albümünü Almanca olarak çıkardı: 'Die Kanaken'. Bu albümde yabancı düşmanlığı, gurbetçilerin yaşamı gibi konuları işledi. Albümdeki bazı parçaların Türkçesini sonraki albümlerinde kaydetti. 'Die Kanaken' albümünün arka kapağında kendisiyle ilgili şunlar yazılıydı:

Cem Karaca ülkesi olan Türkiye'de bir rock yıldızı. Ülkesinde 50'ye yakın 45'lik ve LP yayınlayan Karaca'nın parçalarının çoğu sosyal içerikli sözlere sahip. 1981'in ocak ayında Almanya'dayken son albümü yüzünden ülkesinde aranmaya başladı. Bunun üzerine Karaca, ülkesine geri dönmedi. Mallarına el konan şarkıcı 200 yıl hapis cezasına çarptırıldı ve 1983'te de darbeci generaller onu Türk vatandaşlığından attılar...

Almanya'da daha çok Nazım Hikmet'in şiirlerini seslendirmesiyle tanınan Karaca, ilk olarak 1983'ün başlarında Almanca sözlerle ve doğu-batı sentezinden oluşan bir müzikle seyirci önüne çıktı... Amacı Türkiye'de olan biteni anlatmak değil, burada olup bitenleri anlatmak ve Alman-Türk ilişkilerini düzeltmeye çalışmak. Şarkıları yabancı düşmanlığı ve ırkçılıkdan bahsediyor.

Yurda döndüğü zaman Turgut Özal'ın elini öptüğü iddia edildi ve döneklikle suçlandı. Hem Cem Karaca hem de Özal ailesi bu iddianın gerçek olmadığını ısrarla belirttikleri halde, sanatçı yine de 12 Eylül bozgununa sorumlu arayan eski solcuların günah keçisi olmaktan ve dışlanmaktan kurtulamadı. Bu aydın sapmasını hicvettiği 'Yarım Porsiyon Aydınlık' adlı şarkısında 'hiç bir şey üretemeden sadece eleştirirsiniz' diyerek kırgınlığını dile getirdi.

Seksen sonrası dönemde müzik yapımcılarının desteğini alamadan çıkardığı albümler o yıllar büyük ses getirmemesine karşın, yıllar için şarkılar değerini buldu. Oh Be, Kahya Yahya, Hep Kahır gibi hit şarkılar bu dönemde çıktı.

Ülkesine yeniden dönüşünden sonra ilk albümünü 1987'de eski arkadaşı Cahit Berkay'la birlikte yaparlar. 'Merhaba Gençler Ve Her Zaman Genç Kalanlar'.

Bundan bir sene sonra 1988'de, aranjör Oğuz Abadan'la birlikte 60'lı yılların sonunda yaptığı çalışmalarda da olduğu gibi, orkestrasyona ağırlık vererek, yaylı varyasyonlarının hakim olduğu bir başka çalışmayı gerçekleştirirler: 'Töre'.

1990 ve 1992'de Uğur Dikmen ve Cahit Berkay'la 'Yiyin Efendiler' ve 'Nerde Kalmıştık' albümleriyle biraz da olsa eski günlerine döndü. 1997'de çekilen 'Ağır Roman' filminde seslendirdiği 'Resimdeki Gözyaşları' ile yeniden popüler oldu.

1999'da Cahit Berkay, Engin Yörükoğlu, Ahmet Güvenç ve Uğur Dikmen'in desteğiyle 'Bindik Bir Alamete...' isimli albümünü çıkardı. Son albümü de sayılabilecek olan bu albüm eski günlerin gürül gürül Cem Karaca'sının yeniden geri döndüğü başarılı bir çalışmadır. 'Kahpe Bizans' filmi için üç parça kaydedip, filmde küçük bir rol aldı.

2000'li yıllarda çeşitli şiir çalışmaları da yaptı. Barış Manço'nun efsanevi grubu Kurtalan Ekspres'le birleşerek konserler verdi. Son olarak Yol Arkadaşları isimli grubuyla sahneye çıkan ve bu grupla son albümü Hayvan Terli ve Murathan Mungan albümündeki Göç Yolları isimli şarkıyı kaydeden Cem Karaca, 8 Şubat 2004'de hayata gözlerini yumdu.

Diskografi

45'likler

1967

Emrah / Karacaoğlan (Hürriyet Gazetesi H-018) (Apaşlar)
Hudey / Vahşet / Bang Bang / Shakin' All Over (Sayan EP Seri FS 127) (Apaşlar)
Emrah / Hücum / Karacaoğlan / Ayşen (Sayan EP Seri FS 134) (Apaşlar)
Ümit Tarlaları / Anadolu Oyun Havası / Suya Giden Allı Gelin / Nasılda Geçtin? (Sayan EP Seri FS 145) (Apaşlar)
1968

İstanbul'u Dinliyorum / Oy Bana Bana (Türkofon TU-St 1505) (Türküola 1505) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
Oy Babo / Hikaye (Türkofon TU-St 1506) (Türküola 1506)
İstanbul / Why (Türkofon TU-St 2010) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
Emrah 1970 / Karanlık Yollar (Türkofon TU-St 1507) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
Resimdeki Gözyaşları / Emrah (Sayan FS 167) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
Resimdeki Gözyaşları / Şans Çocuğu (Türkofon TU-St 1508) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
Tears / No , No , No (Türkofon TU-St 2011) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
1969

Ayrılık Günümüz / Gılgamış (Türkofon TU-St 1520) (Türküola 1520) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
Zeyno / Niksar (Türkofon TU 1002) (Türküola 1521) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
Bu Son Olsun / Felek Beni (Karacaoğlan III) (Türkofon TU 1003) (Türküola 1524) (Apaşlar - Ferdy Klein Orkestrası)
1970

Emmioğlu / O Leyli (Türküola 1528) (Ferdy Klein Orkestrası)
Kendim Ettim Kendim Buldum / Erenler (Türküola 1529) (Ferdy Klein Orkestrası)
Adsız / Unut Beni (Türküola 1530) (Ferdy Klein Orkestrası)
Muhtar / Baba (Türküola 1531) (Ferdy Klein Orkestrası)
Dadaloğlu / Kalender (Türkofon M-1014) (Kardaşlar)
1971

Oy Gülüm Oy / Kara Sevda (Türkofon M-1016) (Kardaşlar)
Tatlı Dillim / Demedim mi? (Türkofon M-1017) (Kardaşlar)
Kara Yılan / Lümüne (Türkofon M-1018) (Kardaşlar)
Acı Doktor (Kısım 1) / Acı Doktor (Kısım 2) (Türkofon M-1019) (Kardaşlar)
Kara Üzüm / Mehmet'e Ağıt (Türküola 1536) (Kardaşlar)
1972

Askaros Deresi / Üryan Geldim (Yavuz 1545) (Kardaşlar)
1973

Obur Dünya / El Çek Tabib (Yavuz 1547) (Moğollar)
Gel Gel / Üzüm Kaldı (Yavuz 1553) (Moğollar)
1974

Namus Belası / Gurbet (Yavuz 1560) (Moğollar)
Beyaz Atlı / Yiğitler (Yavuz 1567) (Dervişan)
1975

Tamirci Çırağı / Nerdesin? (Yavuz 1571) (Dervişan)
Mutlaka Yavrum / Kavga (Yavuz 1574) (Dervişan)
Beni Siz Delirttiniz / Niyazi (Yavuz 1578) (Dervişan)
1976

Parka / İhtarname (Yavuz 1582) (Dervişan)
1977

Mor Perşembe / Bir Öğretmene Ağıt (Yavuz 1585) (Dervişan)
1 Mayıs / Durduramıyacaklar Halkın Çoşkun Akan Selini (Gönül GP525) (Dervişan)

Almanya'da çıkan 45'likler [değiştir]İstanbul / Why (1968) (Türkofon 2010)
Tears / No , No , No (1968) (Türkofon 2011)
Üryan Geldim / Hasan Kalesi (1973) (Türkofon 1549)
Askaros Deresi / Kazak Abdal (Türkofon 1572)

Albümler

1973

Kardaşlar - Apaşlar (Türkofon VELP 6503)
1974

Cem Karaca (Apaşlar , Kardaşlar , Moğollar ve Ferdy Klein Orkestrası) (Yavuz LP 1006)
1975

Nem Kaldı (Yavuz LP 1012)
1977

Parka (Yavuz LP 1019)
Yoksulluk Kader Olamaz (Yavuz LP 1021) (Dervişan)
1978

Safinaz Gönül GPLP10) CD & Kaset (1994) (Kalan 050) (Edirdahan)
1980

Hasret Kaset (Türküola 1289) LP (Türküola)
1982

Bekle Beni Kaset (Türküola)
1984

Die Kanaken LP (Plane RC 0972-88375/76)
1987

Merhaba Gençler Ve Her Zaman Genç Kalanlar Kaset (Emre 569)
1988

Töre Kaset (Emre HE 579) (Oğuz Abadan Orkestrası)
1990

Yiyin Efendiler (Özbir 032)
1992

Nerde Kalmıştık ? (Marşandiz 083)
1997

Ağır Roman (O.S.T)
1999

Bindik Bir Alamete... (MajörMüzik 21550)
2000

Kahpe Bizans (O.S.T)
(Cem Karaca bu albümde Dost Hakkı, Aşk-ı İlahi ve Meydan Bu Meydan şarkılarını seslendirdi. )

2003

Düet (Cem Karaca-İbrahim Sadri / Attila İlhan'ın "Ben Sana Mecburum" adlı şiirinde.)
Gurbet Şiirleri - "Hep Kahır" (şiir) .
2004

Söz Vermiş Şarkılar- Murathan Mungan / "Göç Yolları" şarkısı.

cem karaca allah yar videosu

2008-01-16T07:28:00.000-08:00

ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER

2008-01-16T07:25:00.000-08:00

ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER

İktisatta tanımı üzerinde uzlaşılmamış kavramlardan biri de "çok uluslu şirket" kavramıdır. Tanımını yapmadan önce mahiyeti üzerinde durulması tanımın anlaşılmasını da kolaylaştıracaktır.
Çok u luslu şirketlerin kuruluşunu ve faaliyetlerini M.Ö.3000 yıllarına götüren yazarlar vardır. O yıllarda Mezopotamya'da merkezleri olan bu çok uluslu şirketler kıymetli taşlar, köle, yün vb. malların ticaretini yapmaktaydı. Bu işlerle uğraşan iş adamlarının çok iyi örgütlenmiş bir ticaret ağları olduğu gibi, Asya ve Avrupa'da da kolonileri bulunmaktaydı. Fakat sözkonusu şirketler ne bugünkü yapıda idi, ne de o zamanlar ticarette royalti sözkonusuydu.
Geçmişi bu kadar gerilere götürülmesine rağmen denilebilir ki, çok uluslu şirketlerin uluslararası iktisadi faaliyetleri esasen 1950'-lerden sonra yoğunluk kazanmıştır. Bunun nedeni dünya ekonomisinde 1950'lerden başlayıp 1960'ların ortasına kadar süren olumlu gelişmedir. Bu dönemin istikrar havası şirketlerin uluslararası ekonomik faaliyetlere yönelmesine olduğu kadar, karar alma ve politika yapma imtiyazı yine merkezde olmak kaydıyy-la, başka ülkelerde yatırım ve üretim faaliyetİ-ninde bulunmanın riskini de azaltmıştır.
Sorunun bir başka cephesi de kapitalizmin çehresiyle ilgilidir. Denebilir ki, çok uluslu şirketler kapitalizmin, çağdaş iktisadi organizasyonlarıdır. Dünya çapında kazanç getiren kaynaklara el atma biçiminde gelişip, zamanla merkezden uzakta kendi başına karar alabilen ve politika yapabilen kurumların ortaya Çıkmasıyla, Dünya ekonomisinin entegrasyonu da gittikçe kolaylaşmıştır. Bugünkü veçhesiyle bakarsak, aldığı kararlarla ve uyguladığı politikalarla ülke ekonomilerini de etkileme gücüne sahip olan bu şirketler, boyutları itibariyle ülkelerle mukayeseli bir sıraya Konsalar, çoğu ülkelerden daha büyük iktisadi büyüklüğe sahip oldukları görülür. İşte böyle karmaşık bir organizasyonu bütün unsurlarıyla bir tanımın içine sıkıştırmanın zorluğu bu konudaki tanımların da çok ve çeşitti olmasına yol açmıştır.
Çok uluslu şirket, iki ve daha çok ülkede kendisine bağlı birimleri aracılığıyla kazanç (ya da kâr) getiren faaliyette bulunan ve tüm birimlerini uluslararası düzeyde ilgilendiren kararlar alan ve bu kararlan uygulamak İçin merkezden temel politikalar saptayan, merkez yönetiminin kendi ülkesine bağlı duygulardan mücerret kişilerden oluşan ekonomik organizasyonlar olarak tanımlanabilir. Yaptığımız bu tanımlamada geçen bazı önemli kavramlara biraz daha yakından bakmak yararlı olacaktır.
Tanımdaki ilk kilit kavram kazanç ya ila kâr getiren faaliyet kavramıdır. Bundan anlaşılan, ikiden, çok ülkede doğrudan reel yatırım yapmak ve bu yatırım faaliyetinden bir kazanç ya da kâr sağlamaktır. Yoksa, satış acentaları şeklinde ana ülke dışına taşmak veya portföy yatırımı şeklinde bir-yatırım faaliyeti içine girerek başka şirketlerin hisselerini almakla olanlar bizim tanımladığımız çok uluslu şirket kavramından uzaktır. Bazı yazarlar kazanç getiren faaliyetle bulunmayı yeterli bulmayıp satış hasılatının belli bir düzeye çıkması gerektiğini ileri sürmektedirler. Mesela Reymond Ver-non, bir şirketin çok uluslu sıfatına layık olabilmesi İçin satış hasılatının en az 100 milyon Amerikan doları olması gerekliğini ileri sürmektedir. Toplam satış hasılatını olduğu kadar istihdam ettikleri işgüeünü de tanımlamalarda dikkate alanlar olmaktadır.
Bizim kabul ettiğimiz tanımlamada üzerinde durmamız gereken ikinci ana kavram ülke sayısıdır. Tanımda kazanç gedren faaliydin en az iki ülkede gerçekleşmesi gerektiğini belirttik. Buna göre ana ülkede üretim faaliyetinde bulunan ama başka ülkelerde satış temsilciliği şeklinde örgütlenen ya da başka şirketlerin hisse senetlerini alan şirketi çok uluslu saymamız mümkün değildir.
Çok uluslu şirketlerin temel özelliklerinden biri de, bütün bilinilen ilgilendiren kaıvılann tek merkezden alınması, bir başka deyişle, merkezin uzantıları hüviyetinde bulunan ana ülke dışındaki şirketlerin kendi başlarına bütünü ilgilendiren kararlar alamamaları ve uvmılava-
mamalarıdır. Şirketin bütününü İlgilendiren bu konuların başında neyin üretileceği, hangi teknolojinin kullanılacağı, Üretim faaliyeti süresince kaynakların kullanılması ve denetimi, üretim faaliyetini aksatması, muhtemel unsurların belirlenmesi ve hangi tedbirlerin alınacağı gibi hususlar olarak merkezden alınacak ve uygulanacak temel politika kararlarıdır. Bu konuların birinde veya bir kaçında adem-i merkeziyetçilik, karar ve politika çatışmasına neden olabilir. Bu demek değildir ki, faaliyetin bütün unsurları en ince ayrıntısına kadar merkezden belirlenir. Bu mümkün olmadığı gibi, gerekli ve verimli de değildir. Şirketler aniden karşılaşabilecekleri konularda kesintinin olmaması için elbette ilk kararı kendileri vermek zorundadır. Karar mekanizmasının merkezden oluşturulmasını şirket sermayesinin % 50'den fazlasının merkezin hissesi olmasına bağlayanlar da vardır. Fakat asi olan etkinliktir ve etkinliğin gerektirdiği karar mekanizmasıdır.
Günümüzün çok uluslu şirketlerinin en önemli hüviyetlerinin başında, sürükleyici unsur olarak ana ülkenin ekonomik çıkarlarını da dikkate alsa bile, adeta bağımsız, kendi bütünlüğünü korumaya yönelmiş, kân artırma yolunda milli duyguları zayıf görülen ve sadece kendi ivmesiyle, prensiplerine bağlı yöneti-cilerin yönetiminde bulunmasıdır. Bu, özellikle bugün, nasıl dünya siyasi sınırlarla ayrılarak ülkelere dönüşmüşse aynı görünüm etkinlik alanı itibariyle çok uluslu şirketler için de söz-konusudur diyebiliriz.
Yukarıda verdiğimiz çok uluslu şirket tanımı, Birleşmiş Milletler yayınlarında da kullanılmaktadır. Bu tanıma göre de ikiden fazla ülkede üretim faaliyetinin gerekliliği, birimlerin, merkezle ve birbirleriyle karar uygulama ve kaynakları kullanma itibariyle sıkı ilişkilerinin gerekli olduğu vurgulanmaktadır.
Çok uluslu şirketlerin bugünkü dünyada İcra ellikleri fonksiyon üzerinde de kısaca durmakla yarar vardır. Uluslararasında faktörlerin hareketi, bu şirketler aracılığı ile yürütülmektedir. Yabancı sermaye ve teknolojinin transferi de yine bu şirketlerin mekan i/masıyle gerçekleşmektedir. Fakat bu ilişkiler ağının gelişmiş ülkeler için ortaya koyduğu sonuçlar ile gelişmekte olan ülkeler bakımından ortaya koyduğu sonuçlar aynı değildir. Biır kere belirtmek gerekir ki, çok uluslu şirketler gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelerdeki nüfuz aletleridir. Kendi ülkelerinde çok uluslu şirket büyük ölçüde üretime katılarak yararlı olmağa çalışırken, gelişmekte olan ülkelerde talep kalıplarını zorlayarak halka çağdaş araçlarla üretmediklerini tüketme alışkanlığı kazandırmakta, azgelişmiş ülke piyasaları fiilen bu şirketler arasında paylaşılmaktadır. Bazı yazarlar buna "yeni sömürgecilik hareketi" demektedir.
Çok uluslu şirketler, diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye'de de çeşitli üretim alanlarında durama göre kâh yalnız başına, kâh yerli ortaklarla işbirliği içinde faaliyette bulunmaktadır. Çoğu gelişmekte olan ülke gibi Türkiye de istihdamı artırma, teknoloji transferi, döviz girdisi sağlama, Ödemeler bilançosunun denkleşmesi gibi amaçlarla ve uygun yasal düzenlemelerle yabancı şirketlerin ülke içinde yatırım ve üretim faaliyetine İzin vermiştir. 6224 sayılı yabancı sermayeyi Teşvik Kanunu bu, amaçla düzenlenmiştir. 1976 yılında 26'sı ABD, 2'si Hollanda-İngiltere, 8'i İngiltere, 3'ü Fransa, 15'i Almanya, 5'i İsviçre, 2'si İtal-
ya, 2'si Kanada, 5'i İsveç olmak üzere toplam 68 şirket Türkiye'de faaliyette bulnuurken; 1982'de bu rakam 95'e çıkmıştır. Bunların 24'ü Almanya'ya 14'ü ABD'ye, 2'si Avusturya'ya, 2'sİ Belçika'ya, 4'ü Danimarka'ya l'i Finlandiya'ya, 7'si Fransa'ya 6'sı Hollanda'ya, 5'i İngiltere'ye 3'ü İsveç'e, 7'si İsvirçe'ye, 6'sı İtalya'ya, 2'si Japonya'ya, l'i Kanada'ya, l'i Kuveyt'e, 4'ü ülke ortaklığ,ı 6'sı ise uluslararası kuruluşlara aittir. Toplam sermaye içindeki payları % 31.18'dir. 1986 yılı sonu itibariyle giren yabancı sermaye miktarı 1803 milyon dolar olmuştur. 1986 yılı sonu itibariyle ülkemizde faaliyette bulunan yabancı firma sayısı da 610'dur.
Son yıllarda Türk ekonomisinin dışa açılma sürecine girmesi bazı yerli firmaları uluslararası piyasalarda faaliyete zorlamıştır. Türkiye'nin halen uluslararası düzeyde, piyasa için üretimi birden fazla ülkede sürdüren şirketi çok azdır. Bu şirketlerin çoğu geçici ihalelerle uğraşmaktadırlar. Bunların bir kısmı da yeniden Türkiye'ye yabancı sermaye yatırımı şeklinde dönmektedir. Bunun sebebi, yabancı sermaye yatırımlarına tanınan avantajlar kadar ülke riskinin büyük ölçüde düşürülmüş olmasıdır.

ÇOKTANRICILIK

2008-01-16T07:24:00.000-08:00

ÇOKTANRICILIK

Birden çok tanrıların varlığını kabul eden inanç ve tapınma Öğretilerinin genel adı olup, karşıtı tektanncılık, (monatheism), yani vahdaniyet inanışıdır. Tektanrıcılıkta temel olan tek bir üstün ve yüce Varlık anlayışından, çok-lanrıcı (polepıheist) anlayışa nasıl geçildiği yelerince açıklanabilmiş değildir. Başka bir söyleyişle insanların tek tanrıdan çok tanrılara tapınmaya başlaması, tek tanrı inanışının unutularak çoktanrıcı bir inanışın benimsenmesi henüz aydınlığa çıkarılamamış bir konudur. Tabii olayların ve nesillerin -güneş, ay, yıldızlar, rüzgar, bulut vb.-lanrılaştırılınası şeklinde ortaya çıktığı zannedilmektedir.
Kural olarak çoktanrıcılıkta tanrıların sayısı belirsiz yani sonsuz sayıdadır. En üstte başlıca tanrılar, belirli ve kademeli bir düzen şeklinde iseler de. ikinci derecede tanrılar düzensizdirler, üstelik sürekli çoğalırlar. Fakat her tanrının belirli bir işlevi vardır, böylece toplumun ve kosmosun görünüşünde etkinliğe sahiptir. Denebilir ki, tanrılar arasında tam bir işbölümü sözkonusudur ve bu da tanrıların gerçekleştirdikleri faaliyetlerin düşünülemeyecek kadar çok olabileceğine işaret etmektedir. Dolayısıyla tanrılar dünyası karmaşa halinde değil, örgütlü ve düzenli bir durumdadır. Bu Örgütlenme ve düzenlilik en azından bazı ilkelerin uyuşmalarıyla oluşmaktadır. Aynı şekilde tanrıların da değişik biçimler aldığı, bunların hangisinin ıcmei olduğu pek kolayca farkedileme-mektedir. Buna rağmen bazı temel ve önemli ilkeler belirlemek mümkün olmaktadır:
a) Jeolojik İlke: Panteonların (tanrıların tümü) çoğu, soy ağaçlı bir sistem olarak görünme yanında, çoğu da teogoni (tanrıların doğuşu) halindedir. Antik Yunan'da şair Hesio-dos'un teogonisi Yunan panteonu'nun jenea-lojik ilkeye göre kuruluşudur. Çoktanrıcı dinlerde tanrılar sonsuz ve ölümsüz olarak kabul edilmekle birlikte (ki insanlardan farklı da budur) mitolojik bir dönemde birbirlerinin soyundan gelmişlerdir, yani birbirlerinden doğmuşlardır.
b) Görevler bakımından derecelenme ilkesi; Soy ağacına bağlı, düzen, kesin olarak hiyerar-şik düzene uymamaktadır. İlk doğuran tanrı tanrıların en büyüğü olmadığı gibi genellikle dünyaya sonradan gelir. Sözgelimi Mczopo-tamya'daAnaveyaMorduk, Yunanlılarda Ze-us böyledir. Nitekim Hesiodos'un teogonisin-de tanrıların en büyüğü sayılan Zeus kosmosun düzeninin temsilcisi sayıldığı halde ancak dördüncü nesli temsil eder, bununla birlikte "insanların ve tanrıların babası" olarak tanımlanır.
Tüm panteonlarda tanrıların görevi ve rolleri belirlenmiştir. G.Dumezil Hint-Avrupa kaynaklı dinlerde üç işlevli bir İdeolojinin yaşadığını ve her kademede bunun ortaya çıktığını bunların da teoloji, mitoloji ve destandan ibaret olduğunu ileri sürer. Üç işlev şunlardır: Egemenlik (hem büyüsel, hem hukuki görünüşlü), savaş gücü ve bereket. Tanrılar da bu üç işleve göre sınıflandırılırlar. İkinci derecedeki görevler de aynı şekilde bu üç temel gö-
revden birinin içinde mütalaa edilir. Sözgelimi Hint Vedalarında Varuna, Cermenlerde Adhİnrt büyülü hakimler, Mytra ve Tyr hukuki hakimler, Indra, Thor, Mars savaş tanrıları olarak sembolize edilir. Fakat bunlar arasındaki İlişkiler çekişmeli geçer. Tanrıların böyle derecelendirilmesi toplumdaki sınıflaşmanın da temeli kabut edilir ki, sözgelimi Hindistan'da toplum rahipler, savaşçılar ve üreticiler (esnaf ve zanaatçılar) olarak ayrılırlar. Kısacası tanrıların görevlerinin belirlenerek ayrılması bir dünya görüşü ve bir ideoloji biçiminde ortaya çıkmaktadır.
c) Kozmik ilke: Panteonların kuruluşuyla doğa arasında sıkı bir ilişki vardır. Buna göre kosmos üç kısımdan ibarettir: Gök, yer, yeraltı dünyası. Tanrılar da bu üç varlığa göre sınıflandırılmıştır. Gök tanrıları, yer tanrıları, yeraltı tanrıları. Sözgelimi Zeus, Jüpiter, Anu gök tanrıları olup, bunlar içinde Mitra ışıklı göğün, Varuna karanlık göğün tanrısıdır. De-nıeıer. Telhis, Nerthus yer tanrılarıdır. Hades, Parselim ise yeraltı tanrıları olarak tanımlanırlar. Fakat uluhiyet ile kozmik olayların ilişkisi gerçek anlamda yapılan çalışmalara rağmen açıklığa kavuşturulmuş değildir.
d) Panteonların kozmik yapıları ve doğal sembollerin bütünlükleri arasında ilişkiler varsay ildiği gibi, panteonların hiyerarşik kuruluşlarıyla toplumsal yapılanma arasında da köklü bir ilişkinin varlığına dikkat çekilmiştir. Hindistan ve Avrupa'da panteonlar üç sınıfa ayrıldığı gibi, toplum da üç sınıfı (rahip, yönetici, savaşçılar, çiftçi-zanaatçılar) bir ayrım üzerine oturtulur.
Öz olarak söylenirse, çoktanrıcılık kaynak olarak açıklanabilmiş olmasına rağmen, çoktanrıcı inanış ve uygulamaların mantıksal bir tutarlılık göstermediği de ortadadır. Nitekim daha Antik Yunan'da Ksenofanes tek tanrı inanışı karşısına çok tanrı inanışının konulmasını mantıksal bakımdan çelişkili bularak reddetmiştir. Kaldı ki, çoktanrıcı]iğin İnsanı inanç bakımından olduğu kadar toplumsal statü bakımından da nasıl aşağıladığı ve İstismar etliği uygulandığı toplumlar incelendiğinde iyice anlaşılır.
Öte yantan tektanrıcılığın çoktanrıcılığa, çoktanrıcılığın da tektanrıcılığa doğru çevrim-sel bir gelişme gösterdiği şeklinde iddialarda vardır. Sözgelimi çoktanrıcılığın Hint panteizminden kaynaklandığı iddiası bugünkü Hint inanışları gözönüne alındığında bile gerçekçi gözükmez. Çünkü Hint inanışlarında panteist unsur hiçbir zaman ortadan kalkmadığı gibi tektanrıcılığa doğru bir gelişme de olmamıştır. Yine Yunanlıların kabul ettikleri çoktanrı-cılık asla yaratıcı bir tanrı anlayışına ulaşamamıştır.
İslâm İnanç sistemi bu bakımdan çoktan ncı-lığın gerek dini, gerek felsefi ve gerekse uygulama şeklindeki bütün tezahürlerini reddetmekle kalmaz, bunun insandaki tabii din duygusuna ve akli düşünmeye ne kadar karşıt olduğunu da vurgular. Üstelik İslam, ilk insan aynı zamanda Peygamber ve ilk vahdaniyet inancını bildiren insan olarak Hz. Adem'den son peygamber olan Hz. Muhammed (s.a.v)'e kadar ulaşan tebliğ çağların çoktanrıcılığın ortadan kaldırılması şeklinde ifade eder. Yani din olgusunu çok açık bir şekilde vahdaniyet ilkesine dayandırır ve bu ilkenin en küçük bir ihmalinin bile sözkonusu edilemeyeceğini vurgular. Bu anlamda gerek Yahudilik, gerekse Hıristiyanlık asli vahdaniyet inancını uygulama ve inanç bakımından gölgeledikleri İçin de-ğişik şekillerde birer çoktanrıcı mahiyet kazanmışlardır. Hatta İslanı-öncesİ Arap toplumu teorik bakımından tek tanrının varlığını kabul eder görünmekle birlikte, uygulamada benimsedikleri putlar ile Allah'a ortak koştukları için Kur'anda asli vahdaniyet inancından sapmakla itham edilmişler ve suçlanmışlardır. Onun İçin İslam'da Allah'ın varlığını kabul etme yanında, onun yüceliğinin ve birliğinin, eşi ve benzerinin bulunmadığının söz (pratik) ve kaib (teorik) olarak açık bir şekilde ifade edilerek vurgulanması esastır: İm ilahe illallah: AHah'dan başka tapınılacak tanrı yoktur,

ÇOK PARTİ SİSTEMİ

2008-01-16T07:22:00.000-08:00

ÇOK PARTİ SİSTEMİ

Meşru siyasal faaliyetin birden çok partiye tanındığı, meşru muhalefete yer verilen ve siyasal hayatta ikiden çok partinin etkin olduğu siyasal-yönctsel sisi em.
Çift parti sistemi ile çok parti sistemini ayır-detmek her zaman kolay değildir. En genel biçimde çok parti sisteminde siyasal tercihin, çift parti sisteminde olduğu gibi iki alternatif arasında değil, İkiden çok alternatif (parti) arasında yapılması ayırdedicİ bir özellik olarak alınabilir. Yönetilenlerin yönetenleri seçmesinde oylar üç ve daha çok partiye dağılmaktadır. Çok parti sistemi, kamuoyundaki bölünmelerle oluşmakta olup, ortak bir fikrin ılımlılarla aşırılar arasındaki bölünmesi çift parti sisteminden çok parti sistemine geçişe zemin hazırlamaktadır. Avrupa'da sağ ve solun ılımlılarınca oluşturulan merkez partileri liberallerle radikaller şeklindeki İki partililiği çok parlililiğe dönüştürmüştür.
Yoğun rekabete dayalı bir sistem ola» çok parti sistemi sosyal ve siyasal çatışmaların şiddetli ve uyuşmanın zor olduğu, toplumun etnik, kültürel, dinsel ve coğrafî bakımdan bölünmüş bulunduğu toplumlarda görülmektedir. Bu sistemin sosyal ve siyasal istikrarsızlıklara sebep olduğu ileri sürülüyorsa da bölgesel olarak gözlenen bu durumun siyasal iktidar yarışına katılan partilerin çokluğuna bağlamak doğru değildir. Tam tersine toplumların çeşitli bakımlardan bölünmüş olmalarının çok parti sistemine sebep olduğu söylenebilir. Çok parti sisteminin doğuşunu etkileyen toplu nisa 1-sİy a sal çalışmalar ve bölünmeler ekonomik, dinset, kültürel, etnik ve benzeri nitelikte sosyolojik-külıürel yapılardan etkilendiği gibi yasal düzenlemelerden de etkilenebil-mektedir. Seçim ve partilerin işleyişini düzenleyen seçim yasalarına göre bir ülkede uygulanan Tek Turlu Çoğunluk Sistemi, iki partilitİ-ği teşvik ederken Çift Türlü Çoğunluk Sistemi ile Nisbî Temsil Sistemi de çok parlililiği teşvik etmektedir.
Çok parti sisteminin tipolojisini yapmak zor olmakla birlikte siyasal hayata katılıp etkili olan kurulu rakip partilerin sayısına göre üç partili, dört partili ve aşırı çok parti sistemleri şeklinde bir tasnif yapılabilir. Üç parti sistemi İngiltere dışında Batı Avrupa'da, 1982 sonrasında Türkiye'de görülürken, dört partili çok parti sistemi daha çok İskandinav ülkelerinde görülmektedir. 1980 öncesinin Türkiyesİ aşırı çok parti sistemine örnek olarak verilebilir.
Birden çok partinin kanun gereğince var olma ve siyasal iktidara gelme faaliyetinde bulunma hakkına sahip olduğu çok parti sisteminin başlıca kurumları serbest seçimler, rekabet, iktidarın sınırlandırılmış olması (anayasal ve hukuk devleti olması) ve liberalizmin şekillendirdiği siyasal ve ekonomik ideolojidir. Bu sistemde birbirine rakip İkiden çok siyasal parti olduğundan bunlar arasındaki rekabeti düzenleyecek meşru siyasal faaliyetin sınırlarını belirleyecek kurallara duyulan ihtiyaç, sistemin anayasal bir sistem olmasını gerektirmiş-
tir. Aynı anda bütün siyasal partiler İktidarda bulunamayacaklarından sistemin tabiatı gereği meşru muhalefeteyerverilmektedir. Muhalefet, bu sistemin "mütemmim cüzü" olarak işlev görmekte ve muhalefetle iktidarda bulunanların devamlı yer değiştirme imkânı bulunmaktadır. Muhalefette bulunanların devamlı muhalefette, iktidarda bulunanın da devamlı iktidarda katması söz konusu olmamaktadır. Muhalefette bulunanla iktidarda bulunanın yer değiştirmesi, belli aralıklarla tekrarlanan çok sayıda adayın karşı karşıya bulunduğu ve yönetilenlerin bunlar arasında serbest tercihlerini gösterebildikleri hür seçimlerle gerçekleşmektedir. Seçim, çok parti sisteminin en önemli kurumu olarak görünmektedir. Seçimlere birden çok partinin katılabilmesiyle rekabet ilkesi gündeme gelmektedir ki, bu İlke sadece seçimlerde değil çok parti sisteminin cari olduğu toplumların bütün toplumsal alanlarına yerleşmiştir. İdeoloji, düşünce, inanç, kültür, basın, bilim, sanat, radyo ve televizyon gibi tüm toplumsal kültürel alanlarda rekabet ilkesi İşlemektedir. Başka bir İfade ile bu toplumlar rekabetçi/plüralist toplumlar olarak ortaya çıkmaktadır.
Tüm toplumsal alanlarda faaliyetlerin rekabet ilkesine göre işlemesi siyasal düzenlemeleri ve iktidarın sınırlandırılmasını gerektirmiş olup rekabet ve seçimlerin belli kurallara uyularak yapılması önemli bir konu olmuştur. Bu sistemde yönetenlerin yönetilenler üzerindeki tasarrufları ve müdahale alanları belirlenmiştir. Yasal düzenlemelerin dışında yönetenlerin yönetilenlerden bir şey isteme hakları olmayıp vatandaşların serbest iradeleriyle hareket cime haklan bulunmaktadır. Seçimlerin belli aralıklarla yenilenmesi hem iktidarın seçim yoluyla denetlenmesi ve değişmesini hem de İktidarda olanların halka hesap vermesini mümkün kılmaktadır.
Çok parti sisteminin kurumları İle bunların uygulanmasının meşruiyet zeminini liberalizm oluşturmaktadır. Liberal ideoloji ve de-ğerlersistemi, insanlara başkalarına devredilemez, dokunulamaz temci hak ve özgürlükler tanımakta, topluma yön verecek yasaların toplumım temsilcileri îarafıııdaıı yapılmasını, İktİ-dardakiferin belli aralıklarla toplum önüne çıkıp hesap vermelerini, siyasal İktidar yarışına bütün toplumsal kesimlerin katılmasını, toplumun halkın tasvibini kazanan siyasal kadro tarafından yönetilmesini ve genelde insana gü-venilmesini savunur. Liberal ideoloji, devlete kamu düzenini korumak, toplumu düşmana karşı savunmak ve vatandaşlar arasındaki anlaşmazlıkları çözümlemek görevleri yüklemiş olup İktisadî alanda çok sınırlı müdahale hakkı tanımıştır. Ayrıca toplumsal bakımdan tabakalaşmayı ve sınıflı yapıyı veri olarak alıp var olan yapı üzerinde bir sistem kurmuştur. Bu sebeple sadece siyasal İktidar yarışına katılan partiler alanında değil, diğer bütün toplumsal alanlarda da bir çoğulculuk önemli bir özellik olarak belirmektedir.
Çok parti sisteminde devlet, totaliter bir ideolojinin uygulama aygıtı değildir. İktidardaki partinin devlei üzerindeki tasarrufu yasal olarak sınırlandırılmış olup parti ile kamu bürokrasisi birbirinden tamamen ayrılmış ve bağımsız yapılar şeklinde işlemektedirler. Ancak bürokrasinin iktidara yakın üst düzey kadroları polİtizc olmuş olup İktidarın değişmesine karşı duyarlıdırlar; yeni iktidar daha rahat çalışmak ve "idare"ye egemen olmak için bürokrasinin üst düzey yöneticilerini değiştirmekte ve kendi politikasına yakın kadroları getirmekte beis görmemektedir. Bu uygulama partizanlık şeklinde anlaşılmamakta, her şey yasalar çerçevesinde yapılmaktadır. Bu sistemde ideolojiye bağlılık değil yasalara bağlılık erdem kabul edilmektedir.
İngiltere dışındaki Batı Avrupa ülkelerinde çok parti sisteminin yaşama imkânı bulduğu toplumların sosyal, kültürel, tarihî ve dinî ortak Özelliklerinin bulunması, bu sistemin ancak belli bîr sosyo-kültürel ortamda ortaya çıkabileceği sonucunu akla getirmektedir. Batı sistemi olarak da ifade edilen çok parti sistemi, bir bakıma aynı zamanda zengin milletlerin siyasal sistemi olarak görülmekledir. İktisadî ve toplumsal bakımdan belli bir düzeye gelmiş olmak, çok parti sisteminin yerleşmesi ve yaşaması için gerekli temel şart olarak beiirmckiedir. Serbest seçimler, çoğulculuk, temel hak ve özgürlüklerin kullanımı, rekabetin yasal çerçevede işlemesi gibi hususlar ancak sınıf çatışmalarının ve toplumsal gerilimlerin azaldığı ve toplum bireylerinin hak ve sorumlulukları etkin şekilde kullanabilecekleri kültür düzeyine ulaştıkları bir ortamda mümkündür. Ayrıca çok parti sisteminin doğduğu ve yaşadığı toplumların hepsinin Hristiyan ve Eski Yunan medeniyetinin mirasçısı olmalarının da Önemli bir özellik olduğu gözlenmektedir. Tevhİd akidesine dayalı müslüman toplumlarda çok parti sisteminin doğması ve kurumlaşması imkânı, monist kültürcl-ioplumsal temel nedeniyle oldukça zor olmaktadır. Bazı müslüman ülkelerde görülen çok parti sistemine benzer uygulamalar, aslında çok dar çerçevede faaliyet gösteren ve genelde resmî ideolojilerin ifade araçları olan benzer partilerin yaşadığı bir sistem olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Batılı anlamda çok parti sistemi, henüz hiçbir İslam ülkesinde yerleşmiş değildir.

ÇEVRE KİRLENMESİ

2008-01-16T07:20:00.000-08:00

ÇEVRE KİRLENMESİ

Çevre kirlenmesi kavramının geniş birkapsa-mı vardır. En genel anlamda, başta insanlar olmak üzere lüm canlıların sağlıklarına kısa veya uzun bir sürede olumsuz yönde etki yapan, canlıların ekolojik dengesini bozan çevre değişiklikleri olarak tanımlanabilir. Hepsi birbiriyle bağlantılı olmasına rağmen çevre kirleticileri kirlettikleri çevrenin türüne göre biyolojik, kimyasal ve fiziksel kirletici etkenler olarak üçe ayrılabilirler.
1-Biyolojikkiıienme, çevrenin (su, hava, toprak) hastalık yapıcı mikroorganizmalarla bulaşmasını belirtir. Besinlerle bulaşan bağırsak parazitleri gibi mikroorganizmaların toprakta ve suda, damlacık yoluyla bulaşan tüberküloz etkeni gibi mikropların havada bulunması birer biyolojik kirlenme örnekleridir.
2-Kimyasal kirfenme'yi oluşturan etkenler tarım savaş ilaçlan (fosforlu insektisitler, DDT gibi pesüsüier), deterjanlar, sanayi atığı sıvı ve katı yakıt ürünleri (CO2, CO, SO2 asıllı sıvı ve katı parçacıklar, aeroseller vb.) ve eser halindeki Pb, Hg, Cdvb. gibi metallerdir.
3- Fiziksel kitienme'nin en Önemli öğesi, çevrenin radyoaktif maddelerle buluşmasıdır. Radyoaktif kirlilik tehdidi, nükleer enerjinin kullanım alanlarının artışıyla birlikte artmaktadır. Bir yerleşim yerindeki rahatsız edici boyutlara varan gürültü ve çevredeki ısı değişimine neden olan durumlar da (fabrikalardan, su soğutma kulelerinden, reaktörlerden oluşan sıcak suyun çevre sularına karışması sonucu doğal suların ısınması) fiziksel kirlenmeye yol açan etkenlerdir.
Çevre kirlenmesi, tarihin değişik dönemlerinde değişik ölçülerde görülmüş, fakat sanayileşme, kentleşme ve motorlu araç sayısında artma ile karakterize edilen günümüz toplumunda önceki dönemlerle karşılaştırılamayacak boyutlara ulaşmıştır. Çevre kirlenmesinin çözü tmesi gereken önemli bir sorun olarak görülmesi ise ancak II. Dünya Savaşı'm izleyen yıllarda olabilmiştir. Ondan önceki yıllarda çevre kirlenmesi İle ilgili sorunlar İçme ve kullanma suyu, insan atıkları, vektör kontrolü, besin saniiasyoıuı gibi biyolojik kirlenme konularıyla sınırlı kalmıştır. Günümüzde ise bir yandan teknolojik alanda, bir yandan da çevreye yönelik ilgide belirgin bir artış olmuş, fiziksel ve kimyasal kirlenme konuları daha çok önem kazanmıştır. Öyle ki, artık çevre kirliliğinden söz edildiğinde pestisiüerin, deterjanların, asit yağmurlarının, radyasyonun ve gürültünün olumsuz etkileri anlaşılmaktadır.
Önceki dönemden farklı olan yeni bir durum da II. Dünya Savaşı'ndan sonra çevre sorunlarının ekolojik biryaklaşmıla ele alınmasıdır. Örneğin bir sahili kirleten sanayi atıkları yalnızca sahillerin çevre sağlığına ve ekonomiye olumsuz etkileri yönünden değil, bölgedeki biyolojik dengenin bozulması yönünden de İncelenmektedir. İnsektisitlere direnç gösteren antropatlarda olduğu gibi, çevre kirleticiler türlerin biyolojik yapısında da değşıkiliklcr yaparak biyolojik dengeyi bozmaktadır. Özellikle aerosollerle atmosferdeki ozon tabakasının bozulmasının fiziksel çevrede de dengenin ortadan kalkmasına bağlı hayati önemde değişikliklerin olacağını düşündürmektedir.
Çevre kirlenmesine İlgi artışıyla birlikte konuyla İlgili kavramlar yaygınlık kazanmakta fakat belli yanlış anlamalar da ortaya çıkmaktan geri kalmamaktadır. Hava kirlenmesi bunlardan biridir. Bugün hava kirliliği, büyük kentlerdeki havanın kem yaşamındaki (fabrika, ısınma, motorlu taşıt vb.) kirleticilerle kirletilmesi anlamında kullanılmaktadır. Oysa örneğin atom bombası patlatılması, nükleer reaktör kazaları sonucunda oluşan radyasyon serpintileri ile kirlenme (radiation fall-out) da bir hava kirliliği türüdür.
Çevrenin niteliği, ekonomik sistem, ekonomik faaliyetlerin düzeyi ve kompozisyonu tara-
fından etkilenecektir. Çevre kirliliğinin niteliği ise çevreyi niteleyen etmenler tarafından belirlenecektir. Bu nedeni dünyanın çeşitli bölgelerinde ekonomik gelişmişlik düzeyine göre çevre kirliliği değişik özellikler göstermektedir. Teknolojik yönden geri kalmış bölgelerde biyolojik kirlenme, İleri bölgelerde ise fiziksel ve kimyasal kirlenme ön plana çıkmaktadır. Fakat nükleer kirlenme gibi bazı kirlenme türleri yeryüzündeki tüm yaşamı etkileyecek niteliktedir.
Çevre kirlenmesine ilginin artışı ulusal devletlerin önleme çabalarına, uluslararası örgütlenmelere, karşı çıkış hareketlerine neden olmakta, çevre kirliliği günümüz insanlığının en önemli sorunlarından biri olmayı sürdürmektedir.

Kendi el yazısından Neşet Ertaş'ın hayatı

2008-01-15T20:14:00.000-08:00

ilginç bilgiler

2008-01-15T17:14:00.000-08:00

1 Nisan şakasının kökeni nedir? 1564 yılında Fransa kralı IX Charles, yıl başlangıcını Ocak ayının birinci gününe aldı. Daha önce Avrupada yaygın olan yıl başlangıcı Mart 25 idi. O zamanki iletişim şartlarında IX Charles'in bu kararı fazla yayılamadı. Duyanlar ise protesto amacıyla eski adetlerine devam ettiler.1 Nisan'da partiler düzenlediler. Diğerleri ise onları Nisan aptalları olarak nitelendirdiler.1 Nisan'a bütün aptalların günü adını verdiler. Bu günde diğerlerine sürpriz hediyeler verdiler, yapılmayacak partilere davet ettiler, gerçek olmayan haberler ürettiler. Yıllar sonra Ocak ayının yılın ilk ayı olmasına alışılınca, Fransızlar 1 Nisan gününü kendi kültürlerinin parçası görerek devam ettirdiler. Oradan da bütün dünyaya yayıldı

İnsanlar niçin içki kadehlerini tokuştururlar? Bu konuda iki ayrı açıklama vardır. 1) İnsanların beş duyusunu tatmin amacıyla şarap kadehini sofrada çın sesiye tokuşturmak. Şarabın rengi, görme; diliyle tat alma; burunla koklama;eliyle dokurma,ve çın sesiyle işitme. Şarap bütün duyguları tatmin eder anlamını taşır. 2)Antik çağlarda bir insanın düşmanını yemeğe davet edip,ona zehirli içki sunması doğal sayılıyordu. Ev sahibi içkinin zehirsiz olduğunu kanıtlamak için kendi içkisini havaya kaldırır ve misafirin içkisinden bir yudumun kendi kadehine dökülmesini isterdi. Sonra aynı anda içkilerini içerlerdi. Misafir böyle durumda ev sahibine güvenini göstermek için kadehini ev sahibinin yukarı kaldırdığı kadehe hafifçe vurur, çın sesiyle içkiyi denemeye gerek olmadığını gösterirdi.

Çinliler yiyeceklerini niçin çubukla yerler? Çinlilerin yemek yeme alışkanlıklarının yiyeceklerini çok küçük parçalar halinde yemelerinden çubuk kullandıkları anlaşılıyor.Çinde eskiden yalnızca zenginler masada otururlardı. Halkın çoğunluğu tabakları ellerinde yemek yerlerdi. Bir elleriyle tabaklarını tutar, öteki elleriyle çubuk kullanarak beslenirlerdi. Hızla artan nüfus yüzünden yiyecek sıkıntısı çeken çinliler önlerindeki yiyeceği küçük parçalar halinde çoğaltarak yiyorlardı. O zamanlar ağaç sıkıntısı nedeniyle de tahta kullanımı kısıtlıydı. Masa kullanımı bu yüzden çok zordu. Çubuklar fildişinden ve kemikten yapılırdı.

Dünyanın en çok söylenen şarkısı hangisidir? Bu şarkı"Happy birthday to you" dur. Şarkının asıl kaynağı Amerika'lı iki kız kardeşe aittir. Orijinal adı " Good Morning to All" yani " hepinize günaydın"dır. Daha sonra güftesi değiştirilerek bütün dünyaya yayılmıştır. Fakat telif hakkı kardeşlere aittir, onlardan sonra da Warner/chappel müzik şirketine geçmiştir. Müzik ticari amaçlı kullanıldığı zaman şirkete ödeme yapma zorunluluğu vardır

Mezara niçin çiçek konulur? İlk olarak Mısır Firavunu Tutamkamon'nun milattan önce 1346 da öldüğünde mezarının çiçekten tacçlarla kaplandığı saptanmıştır. Kuzey Avrupada ise M.Ö 2000 yıllara kadar mezara çiçek konduğu belirlenmiştir. O zamanlarda bu çiçeklerin amacı iyi ruhları çekme, kötaü ruhları kovma amacıylaydı. Sonradan ise asıl amaç cesetler çürürken çıkan kokuyu kamufle etme amacını taşır. Servi ağacı da bu nedenle mazarlıklarda kullanılır. Ağacın yaprakları rüzgarı önler, kendine özgü ferah kokusu vardır. Cenaze törenherinde siyah giyinmenin amacı da mezarlıklarda hayalletlerden sakınmak amacı taşımaktadır.

İnsanlar saatlerini niçin sol kollarına takarlar? Özel bir durum veya farklı olma düşüncesi yoksa insanların çoğu saatlerini sol kola takar. Çünkü çoğunluk sağ elini kullanmaktadır ve bu kolun daha hareketli olması nedeniyle saatin bir yerlere çarpıp zarar görme olasılığı yüksektir. Zaten saatin kurma düğmesi 3 rakamının yanındadır. İnsanlar saati kurmak istedikleri zaman onu bilekten çıkarmadan sağ elle uzattıkları sol kollarındaki saati kurabilirler.

Satrançta şah niçin o kadar pasiftir? Çünkü şah koruma altındadır. Zaten satrançta amaç şahı almaktır. O yüzden bütün taşlar onu korumakla görevlidir. Vezir ise başkumandan gibi şaha yardım eder. İleri geri, çapraz her yöne gidebilir. Batıda vezire Kraliçe adı verilmiştir. Bununla Kraliçe'nin Kralın en büyük desteği olduğunu işaret etmektir. Satranç 6. yüzyılda Hindular tarafından oynanmaya başlanmış, oradan dünyaya yayılmıştır.

Bir hafta niçin 7 gündür? Babilliler 7 günlük haftayı zaman birimi olarak kullanıyorlardı. İlk çağlarda bilinen beş gezegen ile güneş ve ayın sayısı nın 7 oluşu bu sayıyı gizemli ve uğurlu kılıyordu. Daha sonra dinlerde göğün 7 kat oluşu ve doğadaki ana renk sayısının 7 oluşu, müzik notalarının 7 oluşu sayının önemini daha çok belirtti. Daha sonra Fransa takvim yapısını değiştirerek hafta sayısını 10 yaptı ama kabul görmedi. Rusya 5 günlük hafta uygulamasına geçti, o da tutulmadı. Sonunda yine hafta 7 gün olarak kaldı.

Niçin otellerin kapıları döner kapıdır? Döner kapıların tek amacı enerji tasarrufudur. Büyük binaların içerleri devamlı olarak ısıtılır. Açılan normal kapıdan içeri soğuk hava rahatlıkla girer. Eğer normal kapı kullanılırsa hava değişimi nedeniyle klimalar veya motorlar yeniden çalışacaktır. Özellikle çok kişinin girip çıktığı otel veya benzeri binalarda enerji tasarrufu için döner kapı kullanılır. Döner kanatlar sıcak havanın dışarı çıkmasına, soğuk havanın da içeri girmesini engeller.

Bardaktaki buzlar niçin birbirlerine yapışırlar? Buzun erimesi için yalnızca sıcaklık değil basınç da önemlidir. Dağlardaki buzulların kayma nedeni de budur. Basınçla alt tabaka erir ve kayma oluşur. Bir kabın içinde ya da bir bardakta üstüste duran buzların herbiri altındakine değdiği noktada bir basınç oluşturur ve bu noktada çok küçük kısım erir.Buradan hareket eden su çok az yanda iki buz küpçüğünün birleştiği noktada tekrar donar. İki buz parçası kaynak yapılmışcasına birbirlerine yapışır ve orada bir daha erime olmaz.

Kumaşlar yıkandıktan sonra niçin çeker? Aslında kumaş ıslanınca lifler şiştiğinden kumaşın az biraz uzaması gerekmektedir. Ama bükümlerin açılarındaki deformasyonun yarattığı çekme kuvveti daha fazla olduğundan sonuçta kumaş boydan kısalır. Kumaş yıkandıktan sonra kurutulduğunda şişmiş lifler eski durumlarına gelirler. Ama kumaş ilk ölçülerine dönemez. Su, yüksek ısı, çalkalama, sabun hepsi kumaşın çekmesini kolaylaştırır. Kumaş birkaç kez yıkandıktan sonra ölçüleri belli bir dengeye ulaşır ve ondan sonra yıkandığında çekmez.

Çinlilerin gözleri niçin çekiktir? Yalnız çinlilerin değil, Orta ve Güneydoğu Asya'da yaşayanların, japonların hatta Eskimoların da gözleri çekiktir. Aslında göz yapısı bütün dünyada aynıdır. Farkı yaratan göz kapaklarıdır. Çekik gözlü diye nitelendirilen ırklarda gözün üzerindeki göz kapağının ikinci kıvrımı, gözün üstüne daha çok inmiştir. Bazı teorilere göre bu kıvrım insanların gözlerini yoğun kar tabakasının, göz kamaştıran ışığından korumak için bir çeşit kar gözlüğü gibi gelişmiştir. Çinde ve öteki bölgelerde her ne kadar yoğun kar yağmıyorsa da onların atalarının buzul çağında kuzeyde yaşadıkları daha sonra güneye indikleri kanıtlanmıştır. Yalnız gözleri değil, burunları da rüzgara karşı korunmak için küçülmüş, burun delikleri soğuğu engellemek için daralmıştır. Ciltleri de koruma amaçlı olarak yağlıdır. Göz kapakları da yağlıdır. Gözü ve iç tabakalarını kara ve buza karşı korur. Yani çekik gözlü değil, düşük göz kapaklı, demek daha doğrudur.

İnsan korkunca niçin dişleri birbirine vurur? Bir insan büyük bir tehlike veya korku verici olayla karşılaşınca vücudu otomatikman savunmaya geçer. Diğer canlılarda olduğu gibi dişler ve çene savunmanın ana mekanizmalarıdır.İşte bu nedenle ilk insanlardan gelen kalıtımsal yapıdan dolayı önce çene ve dişler harekete geçer. Çenedeki kaslar titrer, bu da sanki dişler birbirine vuruyormuş gibi görüntü verir.

Akıl ile zeka arasında fark nedir? Akıl yalanla gerçeği, doğruile yanlışı ayırabilme, bir konuda düşünce yürütebilme ve görüş bildirme yeteneğidir. İnsan olgunlaştıkça aklı gelişir. Zeka ise bir olayı önce anlama, ilişkileri kavrama, yargılama ve açıklayarak çözme yataneğidir. Genel olarak 12 yaşına kadar gelişir, 20 yaşına kadar sürer sonra sabit kalır. Zeka bir insanın her türlü olay karşısında aynı yeteneği gösterebileceği anlamına gelmez. Bir besteci müzik yapıtını aklıyla değil zekasıyla yaratır. Fakat en basit matematik problemini çözemeyebilir. Sonuç olarak zeka, ruhsal olaylara, algı ve hafıza yeteneğine, tutkulara, eğilimlere göre farlılıklar gösterir. Akıl somut olarak ölçülemez, zeka IQ denilen testle ölçülebilir.

Dolunay insan davranışlarını etkiler mi? İnsanlar arasında bu inanç oldukça yaygındır. Eskilerin Ay'ın dönemlerine bağladıkları boş bir inancın günümüze uzanan bir varsayımıdır. Bilim adamlarının yaptıkları bütün çalışmalar bu görüşün boş olduğunu kanıtlamıştır. Ay, dünyadaki okyanusların gel-git denilen suların alçalması ve yükselmesi olayı üzerinde doğrudan etkisi vardır. Vücudumuzdaki suyun oranı , okyanuslardaki su miktarıyla kıyaslanamaz. Yani Ay'ın çekim gücü insanı etkileseydi yalnız dolunayda değil her gün olması gerekirdi. Dolunayda ayın parlaklığı da pek önemli bir etken değildir. Çünkü gönderdiği ışık miktarı Güneş'in gönderdiğinin 600 binde biri kadardır

Niçin gözyaşı dökeriz? Dünyadaki canlılardan sadece insan ruhsal nedenlearle ağlar. İnsanı farklı kılan bu durum şüphesiz yaşam tarihindeki evrimin bir sonucudur. Aslında gözlerimize sürekli gözyaşı koruma amaçlı olarak salgılanmaktadır. Fakat ağlama ruhsal bir boşalmadır. Bu konuyu ilk inceleyer Darwin'dir. Daha sonra yapılan deneyler sonucu görüldü ki soğan doğrarken akan gözyaşlarının kimyasal yapıları farklıdır. Ruhsal gözyaşları daha çok protein içermektedir. Fakat henüz bu farkın nedeni açıklanamamıştır.

özdeyişler / deyimler

2008-01-15T17:13:00.001-08:00

Erkeğin yaratılışında aşk yoktu. Ona aşkı öğreten kadındır. (Geraldy)

Aşkın ilk soluğu mantığın son soluğudur (Antoine Bret)

Ask dünyanin en tatli mutlulugu ile en derin acisindan yaratilmistir (Bailey)

Sevgi ruhun güzelligidir. (Augustinus)

Yapılırken heyecan duyulmayan işler başarılamaz. Emerson

Önemli olan nereye gelmiş olduğunuzdan çok, nereden ve nasıl geldiğinizdir. Cenap Sahabettin

Zirvelerde kartallar da bulunur, yılanlar da. Ancak birisi oraya süzülerek, diğeri ise sürünerek gelmiştir.

Akıllı adam, aklını kullanır. Daha akıllı adam, başkalarının aklını da kullanır. Bernard Shaw

Yüzeyde hazine bulamazsınız.

Hayal gücü bilgiden daha önemlidir. Albert Einstein (1879-1955)

İktisatçı; dün öngördüğünün bugün gerçekleşmediğini yarın açıklayabilen kimsedir.

Hayatınızı cesurca kabullenin, başarıya dönüştüğünü göreceksiniz. Emerson

Çok konuşan az iş yapar. Schiller

Küçük avantajların peşinden koşarken büyük başarılardan olabilirsiniz. Konfucyus

Küçük işleri iyi yapmak, büyük işleri daha iyi yapabilmeye giden yoldur. Anonim

Çok küçük bir başarı çok büyük bir plandan daha iyidir. Leon Duguit

Harekete geçerken ilkel, plan yaparken stratejik olun. Rene Char

İmkansızlık yalnızca tembellerin sözlüğünde yer alan bir kelimedir. Napoleon

Kaplumbağaya dikkat et! Ancak kafasını çıkarıp risk aldığında ilerleyebilir. James B. Conant

Harikulade şeyler ancak içlerindeki bir şeyin koşulların üzerinde olduğuna inanma cesareti gösterenler tarafından yapılmıştır. Bruce Barton

Çiçeklerin Anlamları

2008-01-15T17:11:00.000-08:00

Çiçeklerin Anlamları

AÇELYA
Nefse hakimiyet.

AÇELYA (HİNT)
"Gerçek şu ki, herşey bitti!"

ADAÇAYI
Eşler arasında "Biz iyi bir aileyiz" mesajıdır.

AKASYA (PEMBE VEYA KIRMIZI)
Güzellik, zerafet ve incelik; "Seni beğeniyorum."

AKASYA (BEYAZ)
Dostluk; "Bizimki temiz bir sevgi, belki biraz arkadaşça..."

AKASYA (SARI)
Platonik aşk, isimsiz aşık...

ANANAS
"Sen kusursuz birisin!"

ARDIÇ
"Seni koruyacağım!"

AYÇİÇEĞİ (ÇİÇEK OLARAK)
"Sana tapıyorum!"

BADEM
"Aşkımızın sürmesini ümit ediyorum."

BİBERİYE
Anma

ÇAN ÇİÇEĞİ
"Aşkımıza sadakatle bağlıyım!"

ÇİNGÜLÜ
"Zarif ve çok güzelsin!"

ÇUHA ÇİÇEĞİ
"Çok güzelsin."

DEFNE
Terfi eden kişilere gönderilir; "şan, ün, görkem" anlamı taşır.

EĞRELTİOTU
Samimiyet.

ELMA
"İtiraf etmem gerekirse, seni görünce şeytana uyasım geliyor; ya senin?"

ERİK
"Sözüme sadık kalacağım."

FESLEĞEN
İyi dilekte bulunmak için.

FINDIK
"Barışmak istiyorum!"

FULYA
"Sevgilim, geri dön!"

GARDENYA
"Beni unutma; gerçek aşkımsın..."

GELİN EL ÇİÇEĞİ
"Mutlu olabiliriz."

GÜL
Sevgiyi ifade eder.

GÜL (PEMBE)
"Arkadaşımsın."

GÜL (KIRMIZI)
"Seni seviyorum; ihtirasla bağlıyım sana!"

GÜL (KIRMIZI & BEYAZ)
Birliktelik isteği.

GÜL GONCASI (KIRMIZI)
"Genç ve güzelsin."

HANIMELİ
"Sana olan bağlılığım sonsuza kadar sürecek."

HERCAİ MENEKŞE
"Beynimi işgal ediyorsun; ama ben bu durumdan şikayetçi değilim..."

IHLAMUR
Evli çiftler için "Seni seviyorum" anlamı taşır.

İSPANYOL YASEMİNİ
"Bence, sen çok seksi ve şehvetlisin!"

KAKTÜS
İçtenlik; "Aşkımız için zorluklara katlanmalıyız!"

KAMELYA
"Kusursuz bir aşıksın!"

KARANFİL
Kişinin kendine olan öz saygısını ve güzelliği ifade eder.

KARAÇALI
"Dostluğumuz uzun ömürlü olsun!"

KARANFİL
(KOYU KIRMIZI) "Kalbimi kırdın!"

KARANFİL
(PEMBE) "Seni unutmayacağım..."

KARANFİL
(KIRÇILLI) "Üzgünüm, ama bitmek zorunda..."

KARANFİL
(SARI) "Beni hayal kırıklığına uğrattın!"

KREZENTEM
(BEYAZ) "Bana gerçeği söyle!"

LALE
Aşkı ifade eder.

LALE (KIRMIZI)
"Aşkımı itiraf etmek istiyorum!"

LALE (ALACALI)
"Gözlerin çok güzel."

LALE (SARI)
Umutsuz aşkı ifade eder.

LEYLAK (MOR)
"Sana ilk görüşte aşık oldum!"

LEYLAK (BEYAZ)
"Hoş ve namuslu birisin."

MENEKŞE
Alçakgönüllüğü ifade eder.

MENEKŞE (MAVİ)
"Sana sadık kalacağım."

MENEKŞE (MOR)
"Düşüncelerimi zaptettin!"

MELEKOTU
"İlham kaynağımsın."

MERSİNAĞACI
"Çok mutluyum, çünkü seni seviyorum!"

MİMOZA
"Fazla alıngansın!"

NANE
"Sana karşı içimde sıcak hisler besliyorum."

NERGİS
"Saygılarımla..."

ORKİDE
"Aşkım, sen çok güzelsin, sen çok özelsin!"

ÖKSEKOTU
"Sorunların üstesinden geleceğim."

PAPATYA
Temiz bir kalbin simgesi.

PAPATYA (BAHÇE)
"Fikirlerini paylaşıyorum."

PELESENK
Sabırsızlık; "Aşkım, daha fazla bekletme!"

PETUNYA
"Umudunu yitirme!"

PORTAKAL
Karşılıklı aşk; "Ben de seni seviyorum."

REZENE
Övgüye değer.

SARDUNYA
"İçin rahat olsun, her zaman yanındayım!"

SARMAŞIK
"Aşkıma sadığım!"

SEDİR YAPRAĞI
"Senin için yaşıyorum."

SÜSEN ÇİÇEĞİ
"Sana bir haberim var!"

SÜSEN ÇİÇEĞİ
(SARI) İhtiraslı bir aşk.

ŞEFTALİ
"Seninim!"

YASEMİN
"Güzel ve çekicisin."

YENİBAHAR
"Acını paylaşıyorum."

ZAMBAK (SARI)
"Seni neşeli ve nazik (çekici) buluyorum!"

ZEYTİN
"Barışalım!"

Aşk şiirleri

2008-01-15T17:09:00.000-08:00

Hayat yaşandığı kadar vardır. Gerisi ya hafızalardaki hatıra ya hayallerdeki ümittir. Hüsranı ise birtek yerde kabul ediyorum. Yaşamak varken yaşayamamış olmak da.

Seni ben değil gözlerim şeçti onlar sevdi onlar beğendi sen benim değil onlarınsın, gittiysen bana ne onlar ağlasın.

Nasıl uzaktaki yıldız parlak geliyorsa insana uzakta olduğun için tutkunum sana hani en güzel aşklar imkansız gelir ya insana imkansız olduğun için aşığım sana!

Uçurumun kenarında da olsan sırf hayata gıcıklık olsun diye gülümse.

Yardım etmek mi istiyorsun? O zaman dinle; Yaşama sevinci getir bana çokça olsun çabuk tükenmeyenlerinden ihtiyacım var bu ara unutmak üzereyim mutluluğu, unuttum sıcak bir çayın tadini, esen rüzgarın serinliğini, hadi durma öyle hatıralarımı canlandır, iyi olanları.

Hasretin öldürdü beni. Şimdi geceler çaresiz, geceler sensiz, bir öpüşten daha sıcak şimdi yağmur damlası gelip konar dudaklarıma sessiz. Söylemiş miydim hasretin öldürdü beni hiç sebepsiz.

Bu akşam içimde tuhaf bir sıkıntı var dünyada sanki bir ben kalmışım sanki herkes nerde keder varsa bırakmış ben nerde bulduysam toplamış almışım önümde söğüt ağacı herzamanki haliyle, çaresiz havuz şu rahat, insanlar susmuş sessiz bir yağmur gibi başladı bende konuşmak ihtiyacı.

Bana öyle bir mektup yaz ki sevgilim açar açmaz duyayım kokunu, sevda essin başak saçlarında, sesin yüzümü rüzgarla bulsun. Bana öyle bir mektup yaz ki sevgilim gelsin beni en koyu zulamda bulsun ve öyle bir mektup yaz ki varsın ölümüm olsun.

Artık bulutlara yazıyorum hasretimi yağmur yağınca anlarşın seni ne çok özlediğimi.

İçine düşen her hüzün damlası sana seni ne kadar çok sevdiğimi hatırlatsın.

Sanma ki ismini bir başkası silecek seninle başladım seninle bitecek.

İnsanlar tanıdım yıldızlar gibiydiler. Hepsi de gökyüzündeydi. Ama ben güneşi yani seni şeçtim senin için bin yıldızdan vazgeçtim.

Sana sevgimi yıldızlara benzetiyorum. Seni ne kadar mı seviyorum artık benimde yüreğimde bir gökyüzüm var.

Her seven adsız bir kahramandır ve insan sevebildiği kadar insandır.

İlk aşkin ilk hatırası zihinlerden silinmez.

Hayatta hiçbir şey ilk aşkın yerini tutamaz insan sevse bile o ilk aşk hiç unutulmaz.

Dudaklar yalan söyleyebilir ama gözler asla.

Allah gücü erkeğe güzelliği kadına vermiş ne var ki her şeyi yenen güç güzelliğe yenilmiş.

Gençliğine güvenip erken derken, belki elveda bile diyemezsin giderken.

Bana dünya yuvarlaktır dedin, dediğin döğruysa neden geri dönmedin.

sıla dizisi jenerik müziği töre

2008-01-15T17:08:00.001-08:00

Kurtlar Vadisi-Tanridan Diledim müzik klibi

2008-01-15T17:06:00.000-08:00

Athena'dan Fenerbahçe 100. Yıl Marşı

2008-01-15T17:05:00.000-08:00

Ferdi Tayfur - Huzurum Kalmadı

2008-01-15T17:04:00.001-08:00

Sibel Can - Sertar Ortaç düet

2008-01-15T17:03:00.001-08:00

sibel can lale devri

2008-01-15T17:02:00.000-08:00

Dina Egyptian BellyDance

2008-01-15T16:58:00.000-08:00

Bulent Ersoy Makyaj yapıyor

2008-01-15T16:57:00.001-08:00

Makyaj Hilesi

2008-01-15T16:55:00.000-08:00

Kemal Sunal - dom dom kurşunu

2008-01-15T16:54:00.000-08:00

kemal sunal kibar feyzo

2008-01-15T16:52:00.002-08:00

Cemal Safi - Vurgun

2008-01-15T16:52:00.001-08:00

Cemal Safi-popstar yarışması

2008-01-15T16:50:00.000-08:00

Madonna - Music

2008-01-15T16:49:00.000-08:00

Madonna - Jump

2008-01-15T16:47:00.000-08:00

Necip Fazil Kisakürek - Kaldirimlar

2008-01-15T16:46:00.000-08:00

Necip Fazil Kisakürek - Sakarya Türküsü

2008-01-15T16:45:00.000-08:00

Petek Dinçöz - Bende kaldı

2008-01-15T16:44:00.000-08:00

koca kafalar - komik video

2008-01-15T16:43:00.000-08:00

Petek Dinçöz'e evlenme teklifi

2008-01-15T16:40:00.000-08:00

Beyonce Mahkemelik Oldu

2008-01-14T19:11:00.000-08:00

Beyonce Knowles'ın 'Baby Boy' Şarkısının Sözlerinin Çalıntı Olduğu İddiaları Amerika'da Müzik Piyasasını Karıştırdı

Beyonce KNOWLES'IN 'BABY BOY' ŞARKISININ SÖZLERİNİN ÇALINTI OLDUĞU İDDİALARI AMERİKA'DA MÜZİK PİYASASINI KARIŞTIRDI.
Jennifer Armour'ın 'Baby Boy şarkısının sözleri, 2003 yılında piyasaya çıkan kendi parçam 'I Got A Little Bit Of Love For You' parçasındakiyle aynısıdır ve çalıntıdır' iddiası ile mahkemeye başvurması sanatçıda şok etkisi yarattı.

Aynı yıl bu parçanın daha erken bir tarihte kendisine getirildiğini savunan Beyonce ile avukatları mahkemenin alacağı kararı beklemeye başladı

Alex'in Kartalkaya keyfi

2008-01-14T19:10:00.000-08:00

Alex De Souza, eşi Daianne ve kızları Antobia ile birlikte kayak merkezi Kartalkaya'da tatil yaptı.

Fenerbahçe'nin Brezilyalı yıldızı Alex De Souza, eşi Daianne ve kızları Antobia ile birlikte kayak merkezi Kartalkaya'da tatil yaptı. Alınan bilgiye göre, Fenerbahçe'nin Brezilyalı yıldızı Alex De Souza, eşi Daianne ve kızları Antobia ile birlikte kayak merkezi Kartalkaya'da tatil yapmak için geldi. Kayak merkezinde bulunan Grand Kartal Otel'de ailesiyle birlikte iki gün tatil yapan Alex, tatilini otelde dinlenerek geçirdi. Kayak yapmak için pistlere çıkmayan Alex, otelde bulunan hayranları ile bol bol fotoğraf çektirdi. Kayak merkezinde yoğun bir ilgi ile karşılaşan Alex, tatilini tamamladıktan sonra otelden ayrıldı.

Kaleciler de gol atar! (Video)

2008-01-14T19:07:00.000-08:00

BURCA GÖRE ERKEK

2008-01-14T19:06:00.000-08:00

Koç burcu erkeği 21 Mart-20 Nisan

Ateşli, yerinde duramayan, ilerleyen yaşına rağmen genç görünen, genç davranan kendilerine has fikirleri yaratıcı bir enerjiyle gerçekleştiren etkileyici birini gördünüz, işte o tipik koç erkeğidir. Eğer, ağır kanlı biri iseniz size dayanamaz, onun saatleri hareketli bir akışa odaklanmıştır. Kendi fikir ve düşüncelerinin doğruluğu konusunda sabit bir tavrı vardır, haksız olmaktan ve karşısındakine fazla hak tanımaktan hoşlanmaz. Çok cömerttirler, sevdikleri için kolayca para harcarlar, yarın için plan yapmazlar fakat tipik koç inadı tuttuğunda herkesi çıldırtacak kadar bencil, hoşgörüsüz ve düşüncesiz olabilirler. İş hayatlarında hükmetme arzularından dolayı sayılacakları saygın bir statü isterler. Aşık olan bir koç erkeği ise; gerçekten şaşırtıcıdır, idealizm ve duygusallık, yarıda bırakıp gitmeyi sevmeyen bir aşık, aldatmak ise onun idealist düşüncelerine aykırı. Yalnız kıskançtırlar, bütün dünyanızın o olmasını ister. Bir taraftan bağımsız olmanızı başınızın çaresine bakabilmenizi diğer taraftan birkaç adım arkasında durmanızı ister.

Boğa burcu erkeği 21 Nisan-21 Mayıs

Sessiz, sakin, temkinli, dikkatli, pratik ama yavaş hareket eden biri. Oldukça sabırlıdır ama damarına bastığınızda kırmızı görmüş gibi saldırıya geçebilir. Doğal olan her şeyi sever. Sakin yapısı dolayısıyla balık tutmak, kamp yapmak, göl kıyısında bir evde yaşamak, çiçeklerle, diğer bitkilerle uğraşmak, uzun yürüyüşler yapmak hoşuna gidebilir. Ev yemeklerini hazır yemeklere tercih edecektir. Sizi sıkça yemeğe çıkarsa da annesinin yaptığı yemeklere benzeyen yemekler yemek hoşuna gidecektir. Bazen kendi de yemek pişirmeye çalışabilir, aman dikkat edin. Para konusunda problemsizdirler, ya çok kazanırlar ya da hayatlarını güvence altına alacak kadar...Çok çalıştıkları için yorgun ve keyifsiz olabilirler, böyle zamanlarda huysuz olmalarını istemiyorsanız dinlenmeleri için ne gerekiyorsa yapın. Aşık bir boğa erkeği; nazik, fedakar, koruyucudur. Müzik duygusallığını harekete geçirir. Özel günleri unutmayacak, size en güzel hediyeleri alacaktır. Onun aşkı sade ve dürüsttür. Bu dürüstlük size sadakatle bağlı kalmasını sağlayacaktır. Ve cömert olacaktır, misafir ağırlamaktan hoşlanacaktır. Özellikle kaliteli sohbetler yapabileceği dostlarınızı bırakmak dahi istemeyecektir.

İkizler Burcu Erkeği 22 Mayıs-21 Haziran

Yerinde duramayan, ne yapacağı, nerede olacağı belli olmayan iki insan tek bir bedeni paylaşıyor. İnsanlardan hoşlanan, sıcak, sevecen, konuşmayı seven, girdiği her ortamda ince esprileri ve eğlence tarzı ile dikkatleri çeken bir yapıya sahiptir. Her an değişip farklı bir kimliğe bürünebilir; mutlu ise mutsuz, sakinse öfkeli olabilir. Çabuk sıkılan yapısı fazla dramatik davranışlara tahammül edemez. Genelde kendi zeka düzeyinde ya da üstünde bir partner arar. Oldukça gerçekçidir ve kişiliksiz, köle ruhlu biriyle olmak istemez. Her ihtiyacınız olduğunda yanınızda olup, sorunları çözecektir ama onu bunaltıcı bir cendereye sokmaya çalışmayın. İlginç, zeki, heyecan verici oluşu sizi mutlu ederken bir anda eleştirici, sabırsız, huysuz, alaycı, mesafeli ve soğuk olabilir. Aslında ikizler size aşıksa bu eğlenceli olabilir. Eğer ruhsal olarak güzel bir uyum sağlayabilirseniz uzun süreli bir ilişkiniz olabilir. İkizler erkekleri çok evlilik yaparlar ama bu olgunluk dönemini beklemeden, genç yaşta evlenirlerse olabilir. Bir an çok cömert, iki dakika sonra çok cimri olabilir. Ama genelde cömerttir. Para ve bilgiyi biriktirmek yerine paylaşırlar. Sürekli orijinal fikirler üretirler, hatta üretemedikleri zaman rahatsız olurlar. El ve zeka çabukluğu başarılı bir iş adamıdır ama gelişmeye açık, projeler üretmeye yönelik, ya da haberleşmeye, haberciliğe yönelik mesleklerde daha başarılı olurlar. Herkesle dost olurlar, bayan ya da erkek fark etmez. Bu nedenle onun bayanlarla ilişkilerini normal karşılayabilmek gerekir. Kendisine güvenilmemesi ve yanlış anlaşılması onu çok üzer.

Yengeç burcu erkeği 22 Haziran-23 Temmuz

Sessiz sakin, nazik, mahzun, evcil ve hassas bir insandır. Yengeçleri tanımak uzun süre alabilir, herkese güvenmezler ve sır vermezler hatta uzun süreli arkadaşlarının bile bilmediği sırları vardır. Görüntüde sert ve aşılmaz olduğu zamanlarda bile karakterinden taviz vermez. Kalbi yumuşak ve sevecendir. Genelde kaybetmekten korktuğu zaman kötü davranır. Paranın verdiği güveni sever, harcamaktan çok biriktirir, ödemelerinde çok dakiktir. Cimri sayılmaz ama lüks yaşamak adına para harcamayı sevmez. Sanatın içine gömülmüş, resim, müzik ve diğer kültürel olaylara aşık yengeçler bile paranın değerini iyi bilir. Sanat yeteneğiyle başarılı olmasıyla birlikte mesleki sahada da en yüksek düzeydedirler. Yaşamındaki ciddilik giyim kuşamı için de geçerlidir. Spor giysiler içinde pek bir yengeç göremezsiniz. Bazen gezmek istese de yengeçler genelde evcildir. Sıcak bir yuvaya ve annelerine çok düşkündürler. Annesinin onun için sıcak bir yuva sağlamışsa evi terk etmesi uzun sürebilir. Aradığı insanı bulduğunda duygusal ve hassas bir yapıya bürünür, armağanlar verir, partnerini sevgiye boğar. Ama aradığı standartlar yüksektir. Evlenmek istediklerinde ise annelerinin onlara sağladığı rahatı sağlayacak bir eş arayışına gireceklerdir. Kendisine şefkat gösterilmesini, üstüne düşülmesini, hasta olduğunda etrafında pervane olunmasını ister. Sevilip, okşanmak hoşlarına gider. Ayrıca iyi aşçıdırlar, iyi yemekler yapar. Kültürlü bir insandır, hayattaki güzel şeylere düşkündür. Kolay ilişki kurmaktan çekinmesine rağmen kıskacına takıldığınızda kurtulamazsınız. .

Aslan burcu erkeği 24 Temmuz-23 Ağustos

Kibar ve sabırlı görüntüsünün altında her an alevlenmeye hazır mağrur bir kibirlilik ve kendini beğenmişlik vardır. Şefkatle koruyan, hassas bir şekilde seven, aradığı saygıyı gördüğünde karşılığını verecek kadar cömerttir. İyi olmalarına rağmen erkek aslanlar genellikle kendileri ile haşır neşir olmaktan çevrelerindeki insanlara yeterli ilgiyi göstermez üstelik bir de acımasız ve patavatsız davranabilirler. Göründüğünden daha inatçıdır, ne istediğini bilir. Ve liderlik, her yerde her fikirde önde olma, beğenilme, saygı görme onun için çok önemlidir. Büyük heyecanların, büyük işlerin adamıdır. Emir vermeyi, emri altındaki kişiler tarafından sevilmeyi ister. Başarısızlıktan çok korkar. Alay edilmeyi hazmedemez. Aradığı partnerin ise kendinden üstün olmasını istemez. Kendisi koruyucu, romantik bir partnerdir ama kuralları vardır. Onun için eşinin çalışmasına izin verebilir belki ama yuvası önce gelir. Başka erkeklerle rekabet etmekten hoşlanmaz çünkü o kendini rakipsiz görür. Gösterişi ve şaşaalı bir yaşamı sever, para harcamaktan kaçınmaz. Ateş saçarken niyeti kötülük değildir. Spor yapmayı severler ama ilerleyen yaşlarında rahat evinde oturmayı tercih ederler.

Başak burcu erkeği 24 Ağustos-23 Eylül

Çalışma aşkı ile dolu, disiplinli, pratik, idealist bir insandır. Keskin zekaları eleştiri yapacak bir durumu muhakkak bulur. Ama kendileri eleştirilmekten pek hoşlanmazlar. Temizlik, düzen, dürüstlük ve samimi dostluklar başaklar için önemlidir. Maddi, manevi bütün problemlerin üzerinden gelebilecek bir dayanıklılıkları vardır. Dostlarına ve eşlerine sadıktırlar ve aile bağlarını koparmayı sevmezler. Genelde duygularına hakim insanlardır. Aşık olmaları, ya da aradıkları insanı bulmaları uzun sürebilir. Kadında zeka, temizlik ve düzen, sade bir güzellik ve samimiyet ararlar. Dramatik sahneler, gözyaşları, onların uzaklaşmasına sebep olur, kaliteli bir beraberlik her şeyden önemlidir. Onlarla kitaplardaki masalsı aşkları yaşayamazsınız. İnce eleyip sık dokuduğundan genelde platonik yaşar. Utangaç tavrı ve çekingenliği onu uygunsuz ilişkiler kurmaktan kurtarır. Bir eşi olması uzun yıllar alsa da, öyle biri olduğunda onu üzen bütün sorunlarda anlayışlı, düşünceli ve müşfik davranacaktır. Ortak yaşamlarına dair hiçbir ayrıntıyı atlamayacak, son derece sahiplenen, güvenilir, çalışkan, yakışıklı, derli toplu, güzel giyinen, başka kadınlara itibar etmeyen, kıymet bilen akıllı, kibar ve düşünceli bir eş olacaktır.

Terazi burcu erkeği 24 Eylül-22 Ekim

Herşeyi kendi mantığına uydurmakta ustadır. Çekici ve kibar tavrı onun mantık oyunlarına karşı koymanızı zorlaştırır. Oldukça kararsızdırlar, karar verdikleri bir şeyde de kuşkuya kapıldıklarında kararlarını hemen değiştirebilirler. Başkalarının duygularını incitmeyi sevmez ama kavgası huyu tuttuğunda birçok kalp kırar. Genelde aşkı ve arkadaşlığı karıştırırlar. Geçmiş aşkları onlarda pek hasar bırakmaz, hatta çok çabuk unuturlar. İstediği kişiyi elde etmek içi her şeyi yapar, her hileye başvurur ama elde ettikten sonra ne yapacağını bilemez. Aşk terazi için yaratılmış gibidir. Nazik ve çekici bir insandır. Ama derinliğinizde ondan istediklerinizi sezemez. Ne kadar sizi memnun etmek istese de gerçekten özlemini duyduğunuz şeyi anlayamaz. Her şeyin altında mantık arar. Tipik terazi cimri değildir, cömerttir ve misafir sever. Sürekli konukları vardır ama yabancılardan oluşan kalabalıkları sevmez. Kapalı yerlerde kalmaktan ve karışıklıktan hoşlanmazlar. evinin huzur içinde olmasını ister.

Akrep burcu erkeği 23 Ekim-22 Kasım

Akrepler yaşamdan ölüme her şeye karşı aşırı bir ihtiras duyarlar. Yenilmek nedir bilmez. Zeka ve duygularını eşit oranda kullanır. Zeki olmaktan öte filozoftur. Masum görünüşlerinin altında akrep öfkesi ve zehirli iğnesi vardır. Çok nazik olmalarına aldanmayın, alaya ve bayağılığa tahammülleri yoktur. Kendi düşündükleri herkesin fikrinden önemlidir. Başı derde girdiğinde kendine acıyıp, bunalıma girmez, dimdik sorunların karşısına dikilir. Esrarengiz şeyleri sever, onun karşısında hiçbir sırrınız gizli kalamayacaktır, her şeyi inceler ve öğrenmeye çabalar. Kendine rasgele arkadaşlar seçmez. Arkadaşlarının standartlarına uygun olmasını ister. Asıl niyetlerini gizleme eğilimindedir bazen olmadığı halde zalim biri gibi davranabilir. Kimsenin yanında gerçek duygularını açıklamaz, gerçek bir aşık olarak başkalarının yanında olduğundan çok farklı olacaktır. Çok kıskançtırlar, ama sizin kıskanç olmanıza dayanamaz. Akrep aynı zamanda sempatik, anlayışlı, düşünceli ve sadakatli bir eş olabilir, kendisine duyulan aşkı daha fazlası ile karşılayacak biridir.

Yay burcu erkeği 23 Kasım-22 Aralık

İdealist, dava peşinde koşan, savaşçı bir insandır. Körü körüne olmasa da hayalcidir, kimse inanmasa bile gerçekleştirmek istediği hayalleri vardır. Azıcık bir umudu olduğunda ise hayallerini gerçekleştirmek için harekete geçecektir. İnsanların dış görünüşünün ötesinde onlardaki samimi ruhu arar ve çevresinde birçok dostu vardır. Biraz nezaketsiz ve düşüncesiz davranabilir ama kötü niyetli değildir. Yüzeysel bir romantizmi vardır ama dürüsttür. Sizi aldattığında bile gerçeği söyleyecektir. Kadında zeka arar, arkadaş canlısı olması kadınlar tarafından çoğu zaman yanlış anlaşılabilir. Tipik yaylar oldukça müsrif ve cömerttirler. Açık sözlülüğüne ve özgür tavrına, nezaketten yoksun eleştirilerine katlanmaya çalışın, kendinize uğraşacak bir şeyler bulun, hatta kitap okuyabilirsiniz, o entelektüel bir insandır. Hem kalbiyle hem de kafasıyla düşünür. Cesur davranışlarının karşılığını her zaman alamasa da yeniden ayağa kalkıp devam edecektir.

Oğlak burcu erkeği 23 Aralık-20 Ocak

Utangaç, güçlü ve ihtiraslı. Gerçek duygularını örtmek için değişik davranışlarda bulunur. Aklı başında yapısının altında macera ve heyecan hayalleri vardır. Kendisine övgüler yapılması hoşuna gider bu pek sık yapılmadığından bu durumda ne yapacağını bilemez ya saçmalar ya da cevap vermekten kaçınır. Yaşlandıkça gençleşirler, gençliğindeki gibi ciddi kalmaz. Diğer burçlarla kıyaslanınca oğlak erkeği en sadık erkektir. Aile bağları onun için çok önemlidir. Kendine eş olarak seçtiği kişi iyi anne olabilecek biridir. Karşı cinse olan ilgilerini, meraklarını gizlemek için saçma şeyler söyleyebilir. Ama kalbi yumuşak ve bağlılığın kıymetini bilen biridir. Evlenmek için acele etmezler çünkü pişman olmak istemezler. Evliliğin sağlam temellere kurulmasını isterler, boşanmak onların tarzı değildir.

Kova burcu erkeği 21 Ocak-19 Şubat

Güvenilir bir arkadaş, yüksek idealleri olan, kibar biridir. Herkesle arkadaştır. İnsanlara genel bir sevgisi vardır. Basit ya da bencil değildir. Kendi duygularını göstermek istemese de başkalarının duygularını anlamaya çalışır. Kendilerinden gizlenenleri öğrenmedikçe uyku uyuyamazlar. Ne kadar sakin, kibar, sevimli görünürlerse görünsünler bu görüntünün altında ne yapacağı belli olmayan biri vardır. Temizlik konusunda titizdirler. Evlenmekten hoşlanmazlar, kaçamadığı zaman evlenmek için iyi arkadaş oldukları kızları seçerler. Kendisinden fazla romantik beklentileri olmayan kızlar onun için idealdir. Aşklarını fiziksel olarak ifade etmekte güçlük çekerler. Kıskanç ta değildir, karakterinizi iyice analiz ettiğinden size güvenir, zaten kıskançlık duysa da belli etmez. Sadakatsizlik ona göre değildir. Kıyıda köşede muhakkak paraları vardır. Biriktirirler, cömertlikte pek ileri gitmezler. Gerçekçi olmasına rağmen ilk aşkını unutamaz. Ya yıllarca sonra ilk aşkıyla evlenir, ya da bu hayali hep taşır. Kendisini iyi bir eş ve anne olmaya adamış birini isteyebilir. Onun etrafında pervane olacak birine ihtiyacı var.

Balık burcu erkeği 20 Şubat-20 Mart

Hassas, çekingen, güvenilir ve hayalcidirler. Hayalcilikten sıyrılıp, keskin zekalarını kullanmayı denediklerinde başarı onlar için kaçınılmazdır. Sanatsal yetenekleri fazladır, büyük ihtimalle ünlü bir bestekar ya da ressam olabilirler. Ön yargılı değildir, düşünceli ve anlayışlıdır. İnsanlar sırlarını onunla güvenle paylaşır. Meraklı olmasına rağmen, abartma huyu yoktur. Konuşurken akıcı, hızlı ve kibardırlar. Başkalarının işine karışmamaya özen gösterirler. Balığın insanlarla ilgili ve kendine dert
edici yapısı dolayısıyla sıkça dinlenmeye ihtiyacı olabilir. Hassas yapısı kolay incinmesine sebep olur. İnsanların ondaki erdemleri fark etmesi kendine güvenini artırır. Yetersiz olduğunu hissettiği zaman çekingen olur. Huzurlu ve sakin bir yapısı vardır, öfkelenmek ona göre değildir, öfkelendiğinde de çabuk yatışır. Kıskanç değildir, sadakat bekler. İyi bir arkadaş, iyi bir eş olurlar yalnız güzelliklere hayrandır, güzellikleri inceleme huyuna alışmalısınız. Onların aşkta güven ve sadakate ihtiyaçları var, her şeyden önce duygusal yapıları bunu gerektirir. Para harcarken ona dikkat edin, oldukça savruktur, tutumlu olmayı öğrenmesi gerekir.

Burcunuza göre sağlık haritanız.....

2008-01-14T19:04:00.000-08:00

Koçlara stres yasak

(21 Mart-20 Nisan)
Yöneticisi Mars'tan güç, cesaret ve canlılık alan Koç burcu insanları, genelde sağlıklı olmakla birlikte, kaza geçirmeye eğilimli. . Düzenli baş ağrılarından kurtulmak için dinlenmeyi tercih edenler, uykunun dozunu da fazla kaçırmamalılar.

Boğalar'a vitamin takviyesi

(21 Nisan-21 Mayıs)
Boğa burcunun gezegeni venüs böbrekleri, genital organları ve boğazı temsil ediyor. Ses kısıklıkları, bronşit, kabakulak ve astıma eğilimli kişiler, bu burçtan çıkabiliyor. Ayrıca Boğalar başka burçlardan kaynaklanan ters açıların etkisiyle, refleks bozuklukları, basur, enfeksiyon ve mesane problemleri yaşayabiliyorlar. Fazla kilolarının sebebi ise tiroid sorunları olabilir.

İkizlerin bronşları hassas
(22 Mayıs-21 Haziran)
İkizler burcunun gezegeni Merkür, sinir sistemini, fiziksel algı sistemini ve solunum yollarını yönetiyor. Bu sene 21 Mart- 21 Mayıs günleri arası kaza risklerine karşı dikkatli olmaları gerekiyor. Özellikle kol, parmak ve köprücük kemiklerini korumaya özen göstermeyenler, 2004 baharını alçılı bir şekilde karşılamak zorunda kalabilirler.

Yengeçler, mideye dikkat!
(22 Haziran-23 Temmuz)
Yengeç burcunun gezegeni Ay, yaşamı sağlayan suların ve gebeliğin yöneticisi... Bu burç insanının kuruntulu yapısı, mide, on iki parmak bağırsak ve gastrit poblemleri yaratabiliyor. Alerjilere karşı hassas bir yapıya sahip olan Yengeçler, hastalıklarını birazcık abartmaya ve kendilerine bakan insanları da üzmeye eğilimliler. Akıntı ve lenf bezleri ile bağlantılı göğüs ve üretim sistemi sorunları ile hamilelikte yaşanabilecek sorunlar, Yengeç dişilerini zorlayabilir.

Aslanlar, cildinizi koruyun

(24 Temmuz-23 Ağustos)
Aslan burcunun yöneticisi Güneş, kalbi, temel yapıyı, hayati gücü ve genel canlılığı temsil ediyor. Kıpır kıpır bir mizaca sahip olan bu burç insanı, kalp yetmezliği, omurga ve sırt rahatsızlıkları geçirmeye müsait bir yapıda. Ayrıca atardamar, varis, omurilik ve safrakesesi sorunları da Aslan burcunun en çok geçirdiği rahatsızlıklar. Güneş çarpmasına sık maruz kalan aslanlar, kolay ateşlenebiliyor ve bulaşıcı hastalıklara yakalanabiliyorlar. Hep kötü haberler yok elbette. Hastalıklara en dayanıklı kişiler, bu burç insanlarından çıkıyor.

Başaklar'a fazla içki yok

(24 Ağustos-23 Eylül)
Yöneticileri Merkür, sinir sistemini, fiziksel algı sistemini ve solunumu yönetiyor. İyi çalışmayan bağırsaklar, kolit ağrıları, ülser, kolera, karın zarı iltihabı, pankreas ve gastrit sorunları, başak burçlarının hiç de uzak olduğu problemler değil. Ancak başaklar kendilerine fazlasıyla özen gösterdikleri ve sağlık konusundaki uyarıların çoğunu uyguladıkları için, fazla hastalanmıyorlar. Mayıs ayı için Başaklar'a verilebilecek en güzel tavsiye ise, içkiden uzak durmaları! Fazla içki içmek, bu dönemde ruhsal huzursuzluk sebebi olabilir.

Terazİler, kilonuzu dengeleyin

(24 Eylül- 22 Ekim)
Terazi burcunun yöneticisi Venüs, vücutta böbrekleri yöneten gezegen olarak biliniyor. Kolayca üşüyen Teraziler grip, kan basıncı ile ilgili sorunlar ile şeker, nefrit ve üre oluşumuna yatkın bir yapıdalar.2004 yılında Teraziler'e verilecek bir tavsiye varsa, o da güneşte fazla kalmamaları gerektiği. Özellikle yükselen burcu Terazi olanlar, ciddi cilt problemleri yaşamamak için güneşten korunmaya dikkat etmeliler.

Akrepler, mikrop kapmayın

(23 Ekim-22 Kasım)
Mars ve Plüton'un gücü bu burçta cinsel organların yönetimini belirginleştiriyor. Akrepler, aşırı yemek yedikleri zaman, ciddi sindirim sorunları yaşıyorlar. Üreme organları, fistül, urlar, kasık fıtığı, idrar yolları ve mesane sorunlarına yatkınlar. . Nisan ayında bronşları hassas olacağından soğuk algınlığına karşı korunmalılar.

Yaylar, alerjiden korunun

(23 Kasım-22 Aralık)
Yay burcunun gezegeni Jüpiter, karaciğeri, hücre beslenmesini, kasları ve kan yapısını yönlendirir. Yüksek tansiyon, şeker, karaciğer bozuklukları, kolestrol, damla hastalığı, kalça eklemleri sorunu, ateşli hastalıklar, kan hastalıkları ile frengi ve kulak çınlaması, Yay burcu insanının yatkın olduğu problemlerin başında geliyor. Ancak uyumlu birer hasta oldukları için kendilerini çabuk toparlarlar. 1 Haziran’dan başlayan ve temmuz sonuna kadar sürecek evrede ise her türlü alerjik hassasiyet maksimum düzeye çıkıyor. Yaylar bu dönemde et ve şeker tüketiminde de dozu kaçırmamalılar.

Oğlaklar, tansiyona dikkat!

(23 Aralık-20 Ocak)
Oğlak burcunun gezegeni Satürn, diş ve kemik yapısını yönetiyor. Ortopedik sorunlar, diş problemleri ve hücre dokusu sorunları yaşayabilir, sinüzit, dalak ve romatizma ağrıları çekebilirler. Oğlak burcu insanları, egzama türü deri sorunlarına da yatkın. 14 Ocak- 17 Şubat arası dönem ile 12 Mayıs-1 Nisan arası baş ağrıları ve kulakla ilgili sorunlar yaşayabilirler. Bu yıl oğlaklar için en dikkat edilmesi gereken konuların başında tansiyon problemi geliyor.

Kovalar romatizmaya karşı

(21 Ocak-19 Şubat)
Kova burcunun yöneticisi Uranüs, cinsiyeti, salgı dokularını, kasları ve dolaşım sistemini yönetiyor. Kova, sağlık sorunu çok olmayan bir burç. Yatkın olduğu problemler arasında kansızlık, anemi, incik ve ayak bileği şişmesi, spazma bağlı sinirsel rahatsızlıklar ile kan zehirlenmesi sayılabilir.2004 yılının tümünde sağlıklarına dikkat etmeleri gerekiyor. 3 Şubat'a kadar kaza geçirme riskleri oldukça yüksek. Bu dönemde mide ve bağırsak sorunları yaşamamak için yedikleri ve içtiklerinin yanı sıra stresten uzak kalmaya da özen göstermeliler.

Balıklar, karaciğerinizi yormayın
(20 Şubat-20 Mart)
Balık burcunun yönetici gezegeni Jüpiter ve Neptün, lenf sistemini, ayakları ve hücre yapısını yönetiyor. Bu burcun başı ayaklarıya hep dertte. Tendon kopması yaşayabilirler.Karaciğer rahatsızlıkları alkole düşkünlüklerinden dolayı ortaya çıkıyor. 2004'te cilt sorunlarına dikkat. Özellikle yaz aylarında güneşte fazla kalmaları kesinlikle çok sakıncalı olur. Bu yıl, sarılık mikrobuna karşı özellikle hassaslar.

Burçların kötü yönleri

2008-01-14T19:03:00.000-08:00

Sürekli burçaların iyi yönleri dile getirilir. Oysa her burcun kendine göre kötülükleri de var. Bu Yazımda özellikle ilişkileriniz için önemli ip uçları bulabilirsiniz...

KOÇ
- Sana kalsa dünyada herkes aptal bi sen akıllı di mi !!! Millete öğütler verir ukalalık taslar, önüne yemek koysan beğenmez...allah düşmanların başına vermesin...

BOĞA
- Sen ayrı bi panel konususun...kafayı iş yapmakla bozmuş sanki dunyayı bu kurtaracak.... inatçı mı inatçı, dik kafalı... komunistsin sen yaa!!!

İKİZLER
- Sen hızlı ve pratik düşünebiliyorsun, ama insanlar seni bunun için diil biseksüel olduğun için seviyolar..kendinden çok şey verip karşındakinden az şey bekliyorsun yani salaksın... ayrıca çoğu şizofrenin de ikizler burcundan çıktığı söyleniyor, bilgine...

YENGEÇ
- Sen sempatik ve başkalarının problemleriyle ilgilenir gorünmeye çalışan son derece yapmacık birisin, ama biz bu sahte şirinlik numaralarını yemeyiz... Buu arada akıl hastanelerindekilerin %90'ının yengeç burcu olduğu söyleniyor! Haberin olsun!

ASLAN
- Sen kendini dünyanın zirvesindeki kusursuz insan sanmaya devam et, ohoooo millet senle ne dalga geçiyor haberin yok... Eleştiriye hiç gelemeyen, kendini begenmiş zavallı aslan parçası, sen kendini bir odaya kapat ve hayatının geri kalanını aynada oranı buranı seyrederek geçir bakalım....

BAŞAK
- Sen pek aklıbaşında otoriter biri olduğun için dağınıklığı pek sevmezsin di mi? Ama senin her tarafı didik didik kontrol etme huyundan millete fenalık geldi! Amma soğuk, ruhsuz tipsin yaa sen, zaten sevişirken uyuyakalabilen birinden başka ne beklenir ki?

TERAZİ
- Sen sanatçı ruhlu olduğun için apayrı saçma salak bi boyutta yaşiyorsun... Böyle aklı bir karış havada gezen adamın iş bulması da pek muhtemel değil, ömrünün sonuna kadar aylak aylak gezersin, sonunda da her büyük sanatçı gibi "kimse beni anlamadı" diye çıldırırsın yarım aklın da gider

AKREP
- Sen hele sen! Berbatların içinde en berbat olan! İçten pazarlıklı, kıskanç, ahlak anlayışı sıfir! Çoğu Akrep'in eninde sonunda korkunç bir cinayete kurban gittiğini duymuş muydun?

YAY
- Sen herşeyin iyi tarafını gören şenşakrak bir tipsin, kendini buna alıştırmışsın ne de olsa yeteneksizliğini ve şanssızlığını başka türlü örtemezsin değil mi? Çogu Yay burcu zaten alkoliktir. Seni adam yerine koyup bu kadar yazanda kabahat...

OĞLAK
- Sen tutucu ve risk almaktan kaçan birisin. Böyle biri dünyada ne diye yer işgal eder ki! Şöyle bir etrafina bak bakalım hangi kayda değer insanın Oğlak burcundan çıktığı görülmüş?

KOVA
- Sen güya çok atak birisin ya, birşeyi elde etmek için her türlü yalanı söylüyorsun, ama yalanı bile beceremiyorsun. Aynı hataları döne döne yapıyorsun çünkü kafasızsın. Niye sinirleniyorsun? Doğruları söyleyince kabahat oluyo di mi...

BALIK
- Senin maşallah hayalgücün pek gelişmiştir. Sürekli FBI'dan ya da CIA'den birilerinin peşinde olduğunu düşüne düşüne sonunda kafayı yiyceksin. Ama sen en iyisi hayallerinle başbaşa kal, nasılsa arkadaşlarının arasında en ufak bir dikkat çeken tarafın yok, kendine güveni olmayan öyle sessiz sedasız bir tipsin işte..

ÜNLÜLERİN FALCISINDAN 2008 KEHANETLERİ

2008-01-14T19:01:00.000-08:00

Şarkıcısından oyuncusuna birçok şöhretin kapısını çaldığı Bingül Akıncı, Hafta Sonu dergisi için ünlülerin 2008 falına baktı. Kimilerine mutluluk göründü falda, kimilerine hastalık... İşte Akıncı'nın medyatik kehanetleri...

Hülya Avşar: Saadettin Saran ile evlilik var

Hülya Avşar ikinci defa evleniyor! Nikah yine yurt dışında olacak ve bir süre uzaklarda yaşayacak. Avşar'ı her açıdan çok parlak bir yıl bekliyor.

Bülent Ersoy: Boşanacak

Bülent Ersoy ile Armağan Uzun'un evliliği bu yılın sonunu çıkaramayacak. Ersoy, bunalıma girecek ve bir süre ortalıkta görünmeyecek. Sanatçı, fiziki rahatsızlıklar da yaşayacak.

İpek Tuzcuoğlu: Özel hayatı çalkantılı

İpek Tuzcuoğlu, sosyetik ve yaşlı biriyle evlenecek. Ancak bu evliliğin gerçekleşmesi için bir yuvanın yıkılması gerekecek!

İbrahim Tatlıses: Ciddi bir sağlık sorunu yaşayacak

2008, sanatçıya pek de uğurlu gelmeyecek. Falında ciddi bir rahatsızlık görünüyor. Uzun süre bu sağlık sorunuyla uğraşacak. Paraymış, programmış gözünde hiçbir şeyin önemi kalmayacak.

Tamer Karadağlı: Tamer ile Seda evlenmeyecek

Seda Sayan işlediği sevapların, yaptığı iyiliklerin karşılığını bu yıl da görecek. Büyük bir sevinç yaşayacak. Aşk hayatında güzellikler görüyorum. Tamer Karadağlı ile büyük aşk yaşacaklar ama evlilik görünmüyor.

Mahsun Kırmızıgül: İş hayatı bu yıl da çok parlak

2008, Mahsun Kırmızıgül için başarılı bir yıl olacak. Çok iyi projelere imza atacak. Aşk konusu biraz sorunlu

görünüyor. Kız arkadaşından ayrılacak ve mantığın daha ağır bastığı ilişkilere yönelecek.

Deniz Akkaya: İşadamıyla evleniyor

Deniz Akkaya, bu yıl birçok alanda kendini gösterecek. Yaşça büyük, varlıklı bir işadamı ile evlenecek.

Tuba Ünsal: Herkesi şaşırtacak

Tuba Ünsal için çok başarılı bir yıl olacak. Sadece işte değil aşkta da bereketli bir seneye giriyor. Ünsal, kendisinden yaşça büyük biriyle evlenerek herkesi şaşırtacak.

Çağla Şıkel-Emre Altuğ: Ani bir ayrılık gelecek

Şarkıcı-oyuncu Emre Altuğ ve manken-oyuncu sevgilisi Çağla Şıkel, evlilik hazırlığı yapacaklar ancak son anda beklenmedik bir şekilde ayrılık kararı alacaklar.

Ebru Gündeş: Mutlu bir evliliği olacak

Ebru Gündeş, nihayet muradına eriyor ve evleniyor. Yapımcı sevgilisi Osmantan (Erkır) ile nikah görünüyor. Onu mutlu bir evlilik bekliyor.

Özcan Deniz: Sanal aşk yaşayacak

Özcan Deniz, internette bir kız ile tanışacak ve sırılsıklam aşık olacak. Aynı karşılığı göremeyecek. Aşk acısı çekecek ve kendisini sinemaya verecek. Bundan böyle albümden çok film yapacak.

Helin Avşar: Evlilikten dönecek

Helin Avşar, evlenmeye niyetlenecek ama kısa süre sonra aşık olduğu bu kişinin evli olduğunu duyacak! Helin bu yüzden biraz bunalım yaşayacak.

Nurgül Yeşilçay: Evinde sorunlar var

Nurgül Yeşilçay, bu yıl yine çok başarılı işlerde görünecek. Ama hanesinde sorun var. Kocası Cem Özer ile büyük bir anlaşmazlık yaşayacak.

Orhan Gencebay: Özel hayatı pürüzlü

Orhan Gencebay, bu yıl büyük bir konser verecek ancak konser sonrası rahatsızlanacak. Sanatçının özel hayatında da bu yıl biraz pürüzler yaşanacak.

Yavuz Bingöl: Burcu ile ayrılıyorlar

Yavuz Bingöl ve sevgilisi Burcu Kara'ya ayrılık gözüküyor. Kara, fazla vakit geçirmeksizin bir başkasıyla evlenecek. Yavuz Bingöl ise içkiden uzak durmazsa kötü bir yıl yaşayacak!

Türkan Şoray: Kızıyla sorunları var

Türkay Şoray, bu yıl kızı Yağmur ile ilgili bazı sorunlar yüzünden hırpalanacak. Biraz üzüntüden, biraz da bünyesel sağlık sorunları yaşayacak.

Eda Taşpınar: Bir ayrılık bir düğün

Sosyetik güzel Eda Taşpınar, sevgilisi Nurettin Hasman'dan ayrılacak. Yurtdışında bir evlilik yapacak.

Doğum Ayınıza Göre Ruh Haliniz‏

2008-01-14T18:58:00.000-08:00

OCAK
Hırslı ve ciddi kişilik
Öğrenmeyi ve öğretmeyi sever
İnsanların zaaflarını ortaya çıkarmayı sever
Çok eleştirir
Akıllı ve planlı programlıdır
Çok çalışır ve üretkendir
Duyarlı ve derin hisleri olan biridir
İnsani nasıl mutlu edeceğini bilir
Aşırı dikkatlidir
Bünyesi kuvvetlidir
Zor heyecanlanır
Romantiktir ama aşkını ifade etmekte zorlanır
Çocukları sever
Evcil ve sadık bir eş olur
Kolayca kıskanır
Sosyal yönden zayıftır

ŞUBAT
Somut şeylere önem verir
Değişkendir
Sessiz utangaç ve ağırkanlıdır
Kendine güveni pek yoktur
Dürüsttür
Özgürlüğüne düşkündür
Bazen saldırganlaşır
Kesin olmayan işlerden hoşlanmaz
İnatçıdır
Hayallerinin peşinden gider
Batıl inançlara eğilimlidir

MART
Çekici kişilik
Utangaç ve tutucu
Esrarengiz
Cömert ve sempatik
Rahatına düşkün
Duyarlı
Hizmet etmekten zevk alır
Kolay sinirlenmez
Güvenilir
Nezakete önem verir
İyi bir gözlemcidir
İntikamcıdır
Seyahat etmeyi sever
Dikkat çekmeyi sever
Dekorasyona meraklıdır
Tempolu müzikleri sever
Çok değişkendir

NİSAN
Aktif ve enerji doludur
Çabuk karar verip çabuk pişman olur
Şefkatlidir
Mantığını dinler
Diplomatiktir
İnsanları teselli etmeyi sever
Dostlarının sorunlarıyla yakından ilgilenir
Cesurdur
Maceraperesttir
Sevgisini ve ilgisini belli eder
Hafızası güçlüdür
Baş ve göğüs hastalıklarına eğilimlidir

MAYIS
Sert duruşlu
Kolay ilgi çeker
Konuşkan olup çabuk arkadaş edinir
Fiziksel güzelliğe önem verir
Motivasyona ihtiyacı yoktur
Sistematik çalışır
Hırsı ve ciddiyeti sever
İleri görüşlüdür
Kulak ve boyun bölgesi hassastır
Edebiyat ve sanatla ilgilidir
Evde oturmayi sevmez
Özgürlüğüne düşkündür
Güvene önem verir

HAZİRAN
Aynı anda birden fazla şey düşünür
Nazik ve tatlı dillidir
Hassastır
Kararsızdır
Komik ve eğlencelidir
Konuşkandır
Kolay arkadaş edinir
Kolay incinir
Gribe yatkın bünyesi vardır
Çok inatcıdır
Kendine kolay güvenmez
Sır tutamaz

TEMMUZ
İyi bir sırdaştır
Anlaşılması güç biridir
Aşırı gururlu
Başkalarının düşüncelerine aşırı önem verir
Sokulgandır
Kin tutma
Sempatiktir
Yanlız olmayı sever
Kolay öğrenir
Arkadaş sıkıntısı çekmez
Mide sorunları olabilir
Zor ikna olur
Ağır işleri sever

AĞUSTOS
Şakalaşmayı sever
Duyarlı ve ilgilidir
Korkusuzdur
Liderlik özellikleri vardır
Ruhbilimle ilgilenir
Kolay provoke edilir
Dikkatli ve tedbirlidir
Bağımsızlığına düşkündür
Yol göstermeyi sever
Romantiktir

EYLÜL
İnsanların hatalarını yüzüne vurmayı sever
Detaylarla uğraşır
İyi bir konuşmacıdır
Sadık ve güvenilirdir
Sorumluluk almayı sever
Bilgi ve kültüre önem verir
Spor ve seyahati sever
İlişkilerinde seçicidir
Hislerini kendine saklar

EKİM
Herkesle sohbet etmeyi sever
İlgi odağı olmak ister
Yalancılığı yapmacıklığı sevmez
Arkadaşlarına çok önem verir
Çabuk kırılıp cabuk toparlanır
Kararsızdır
Duygusaldır
Kendine kolay güvenmez
Etrafından çabuk etkilenir

KASIM
Eğlenceli kişilik
İnsanları kolay etkiler
Çalışkan ve sorumluluk sahibi
Kontrolu ele almayı sever
Enerjik ve çevresini motive eden biridir
İyi bir liderdir
İçten ve yardımseverdir
Adil davranır
Sürprizleri sever
Hataları affetmez
İradesi güçlüdür
Derin duygularla sever
Herkesi oldugu gibi kabul eder
Sır saklamayı bilir

ARALIK
Sadık ve cömert
Sabırsız
Birlikte vakit geçirmesi eğlenceli kişilik
Azimli
Sosyal yönü kuvvetli
Dostlarını kendinden fazla düşünür
Kızgınlığı uzun sürmez
Sevildiğini hissetmek ister
Espri anlayışı gelişmiştir

Ebru Şallı İkinci kez anne olmak istiyor

2008-01-14T18:53:00.000-08:00

Ebru Şallı, Cevahir Alışveriş Merkezi'nde katıldığı Tefal’in tanıtımında ikinci kez anne olmak istediğini açıkladı.
Ebru Şallı fotoğrafları için tıklayın
Yakında Fox TV’de yemek programı sunmaya başlayacak olan Ebru Şallı, Cevahir Alışveriş Merkezi'nde katıldığı Tefal’in tanıtımında ikinci kez anne olmak istediğini açıkladı. Tanıtımda kestaneli pilav yapan Şallı, ikinci çocuk özlemi hakkında "Anne olmayı seviyorum. Eşimle ikinci çocuk yapmaya karar verdik" dedi. Aldatılma olaylarına da değinen Şallı, "Çocuk da olsa aldatılan kişinin ayrılması gerekir" diye konuştu.

Sultan İkinci Bayezid

2008-01-14T17:03:00.000-08:00

Sultan İkinci Bayezid

Babasi . Fatih Sultan Mehmed
Annesi . Mükrime Hatun
Dogumu : 3 Aralik 1447
Vefati . 26 Mays 1512
Saltanati : 1481 - 1512 (31 ) sene
İkinci Bayezid, uzun boylu, geniş göğüslü ve kuvvetli bir vücuda sahipti. Yüzü yuvarlak ve gözleri elâ idi. Cesur ve atılgandı. Aynı zamanda çok halim, selim ve dinine bağlı bir padişahtı. Babası Fatih Sultan Mehmed Han ilmi karşı büyük bir sevgi beslediği için, oğlu Bayezid'e her şeyden evvel kuvvetli bir tahsil vermeyi düşünmüştü. O devrin en meşhur âlimlerinde ders okutturmuş, bütün İslâmi ilimleri en iyi şekilde öğretmişti. İkinci Bayezid, dinine çok bağlı olduğu için kendisine (Bayezid Veli) denildi. Bayezid Veli, şâirleri saraya toplar onlarla sohbet ederdi. Bayezid Veli çok alim bir zat idi. Arapça ve Farsçayı gayet iyi bilirdi. İslâmi ilimlerin yanı sıra matematik ve felsefe tahsili de yapmıştır. Çağatay lehçesi ve Uygur alfabesini de öğrenmişti. Hattat ve bestekârdı. Avni mahlasıyla Şiirler yazardı. Ulemâ ve sanatkârlar için ayrıca bir para fonu ayırmıştı.Bayezid Veli padişah olduktan sonra, kardeşi Cem Sultan ile 14 sene mücadele etti.Kilye ve Akkerman'ı fethetti. 1484 - 1485'de Mısır Memlükleri ile harbe girdi. Devrinde Belgrad üçüncü defa kuşatıldı ve tarihte ender görülen Abdina Zaferi elde edildi. Denizden İspanya'ya sefer açıldı. Endülüs Müslüman Devletinin yardımına gönderilen bu donanma kıyı şehirlerine baskınlar düzenledi. Karşısına çıkacak bir devlet olmadı. Osmanlı Devleti tarihinde, akıncıların Avrupa'nın içlerine kadar akınlar düzenlediği devir bu devirdir. Venedik'i dahi bu akıncılar istila edip, ta Varşova'ya kadar gittiler. 1483'de tarihin sayılı deniz savaşlarından olan Sapienza Deniz Zaferi kazanıldı. 1500'de İnabahtı fethedildi. Koron, Modon ve Navarin kaleleri alındı.Anadolu'da başgösteren Şahkulu isyanı bastırıldı. Oğullarının en kudretlisi olarak kabul ettiği Şehzade Selim'in israrlı hareketleri karşısında tahtından ferâgat, etti. Dimetoka Sarayında oturmak istedi ve bu maksatla yola çıktı. Çok rahatsızdı. Dimetoka'ya varamadan Havsa kasabasının Abalar köyünde vefat etti. Cenazesi kendi yaptırdığı Bayezid Camii türbesine defnedildi. 62 yaşında idi. Vefatı duyulunca, en çok harp yaptığı Mısır'da bile cenaze namazı kılındı. Tahta çıktığında 2.214.000 km. kare olan Osmanlı topraklarını 2.375.000 km. Kareye kardı.Veziri Azamları (Başbakanları): Koca Davut Paşa, Hadım Ali Paşa, Hersekzade Ahmed Paşa, İkinci İbrahim Paşa, İshak Paşa ve bir yangında ölen Mesih Paşa.Şeyhülislâmları : Molla Gürani, Molla Abdülkerim ve Zembilli Ali Efendi.Kaptan-ı Deryaları : Küçük Davud Paşa,Hersekzade Ahmed Paşa, İskender Bey, Hacı Mesih Paşa, Güveği Sinan Paşa ve Karanişancı Vezir Davud Paşa.
Silsile-i Saâdât-ı Nakşibandiyye'den Hâce Ubeydullah Ahrar (k.s.) Mimar İbrahim Tennuri Kayseri, Şeyh Abdullah İlâhi, Mevlanâ Abdurrahman Câmi, Şeyh Ebu'I Vefa. Kesteli,Şeyh Seyyid Ahmed Neccâri, Şeyh Niyazi, (Hacı Halife) ve Abdullah Eşref İzniki İkinci Bayezid devrinde vefat etmiş büyüklerdir.
Erkek çocukları : Mahmud, Ahmed, Şehinşah, Yavuz Sultan Selim, Mehmed. Korkud, Abdullah, Alimşah.
Kız Çocukları : Aynişah, Gevher Mülük Sultan, Hatice Sultan, Selçuk ve Hüma Hatun.

II.Mehmed(Fatih Sultan Mehmed)

2008-01-14T17:01:00.000-08:00

II.Mehmed(Fatih Sultan Mehmed)

Babasi . Ikinci Sultan Murad
Annesi . Huma Hatun
Dogumu : 29 Mart 1432
Vefatı . 3 Mays 1481
Saltunatı : 1451 - 1481 (30) sene
Fatih Sultan Mehmed Han Hazretleri, uzun boylu, dolgun yanaklı, kırmızı - beyaz tenli, kırık burunlu, kolları adaleli ve kuvvetli bir padişahtı. Devrinin en büyük ulemasından birisi idi. Yedi tane yabancı lisan bilirdi. Âlim, şâir
ve sanatkârları toplar ve onlarla sohbetten çok hoşlanırdı. Gayet soğukkanlı ve cesurdu. Eşsiz bir kumandan ve idareci idi. Yapacağı işler hususunda, en yakınlarına bile hiç birşey sızdırmazdı.Fatih Sultan Mehmed'in ömrü seferlerle geçti. Yıkılmaz diye bilinen Bizans'ı yıktı. İstanbul'u fethetti.Ayasofya kilisesini câmiye çevirdi. Kryamete kadar câmi olarak kalmasını istedigi bu muhteşem mâbed için mükemmel bir vakfiye yazdırttı. (Bu,vekâlet Arşivi Tapu Defterleri No:20, 27, 167, 251 )
1127 sene kilise, 481 sene de câmi olarak kullanılan Ayasofya, 1934'de müze haline getirildi.Fatih, Enez'i, Galata ve Kefe'yi Osmanlı topraklarına dahil etti. Limni, İmroz, Şemendirek, Taşoz, Bozcaada ve Boğdan'ı ald.Belgrad'ı muhasara ettiği zaman çarpışmaya bizzat katıldı. Alnından ve dizinden ciddi şekilde yaralandı. 1458'de Mora'yı kısmen, bir sene sonra da Sırbistan'ı tamamen aldı. 1461'de Amasra'yı ve İsfendiyar Oğulları Beyliğini Osmanlı topraklarına dahil etti. Trabzon Rum İmparatorluğunu ortadan kaldırdı. 1462'de Romariya, Yayçeve Midilli'yi aldı. 1463 senesinde Papa'nın büyük gayretleri ile toplanan ve savaşa katılan herkesin altı aylık günahının affolunacağı ilân edilen 20 devletin katıldığı bir haçlı ittifakı ile 16 sene savaştı. 1463'de Bosna'yı fethetti ve Hersek'i de tabiiyeti altına aldı . 1466'da Konya ve Karaman'ı aldı. Arnavutluğu tamamen Osmanlı topraklarına kattı. 1470'de Ağrıboz'u aldı.Uzun Hasan'ı Otlukbeli savaşında kesinlikle yendi. Zafer şükranesi olarak kırkbin esiri salıvererek, hürriyetlerine kavuşturdu. 1476'da Boğdan'ı Osmanlı topraklarına kattı. Otuz sene içinde tam yirmibeş seferi bizzat kendisi idare etti. 900.000 bin kilometrekare olan topraklarını 2.214.000 kilometrekareye ykardı.Fatih Sultan Mehmed, Venedikliler tarofından tertiplenen tam ondört suikastten kurtuldu. Son suikastten ise kurtulamadı. Venedikliler, bu büyük hükümdarı, aslen bir yahudi olan Maesto Jakopo isimli bir doktor vasıtasiyle zehirleterek öldürmeye muvaffak oldular. Tarihçi Babinger'e göre bu suikastçı doktor, Yakup Paşa ünvanı ile sarayın doktorları arasında bulunuyordu.
1481 Mayısının üçüncü günü yine bir sefere çıkmışken, Gebze'de ordugâhında Perşembe günü vefat etti. Papa, Büyük Hakanın ölümünde tam üç gün üç gece bütün kiliselerin çanlarını çaldırtarak sevinç ayinleri yaptırdı. Fatih 49 sene bir ay beş gün yaşadı. İki imparatorluk, dört krallık ve onbir prenslik yıkan büyük hükümdarın cenaze namazı Fatih Camiinde Şeyh Muslihiddin Mustafa Vefa Efendi Hazretleri kıldırdı. Türbesi Fatih Camii yanındadır. (Allah rahmet eylesin.)
Fatih, Müslüman Türk Milletine yapmış olduğu büyük hizmetlerle, dünyanın en büyük hükümdarlarından birisi olduğunu isbat etmiştir. İstanbul gibi, cihanın bir incisi olan, bu muhteşem beldeyi Türk Milletine kazandırmıştır. Yapmış olduğu çalışmalar ile, memleketinde büyük çapta bir imar hareketini gerçekleştirmiştir. Bugünün üniversitesi olan (Fatih Külliyesi)ni 1470 senesinde tamamlamış, İstanbul'u fethettiği zaman 8 tane kiliseyi camiye çevirmiş, etrafındaki papaz odalarını da medrese yapmıştır. Ayrıca bir çok Anadolu kasabasında da medreseler yaptırmıştır.Hz. Eyyüb EI - Ensâri'nin (r.a.) kabri Fatih zamanında keşfedildi. Delâil-i Hayrat müellifi Şeyh Süleyman Cezuli ve Allame Ali Kiasi Fatih devrinde vefat ettiler.
Erkek çocukları : Mustafa, Ikinci Bayezid, Cem, Korkud.
Kızı : Gevherhan Sultan.

Sultan İkinci Murat

2008-01-14T17:00:00.000-08:00

Sultan İkinci Murat

Babasi Çelebi Sultan Mehmed
Annesi . Emine Hatun
Dogumu : 1402
Vefati .3 şubat 1451
Saltanatı : 1421 - 1451 (30) sene
İkinci Murad, uzun boylu, beyaz tenli, doğan burunlu ve gayet güzel yüzlü bir padişahtı. Çok güzel konuşurdu. Kendisinin en büyük saadeti, Fatih Sultan Mehmed gibi eşine ender rastlanacak ve çok kıymetli bir zatın babası olmakti.Sultan Murad. süküneti ve huzurlu yaşamayı arzu eden fakat icap ettiği takdirde gayet hareketli, cesur ve hiçbir şeyden yılmayan bir kimse idi. Otuz senelik saltanatı müddetince, memleketini çok büyük bir şan ve şerefle idare ederek, emri altında bulunan herkeste, dindar. âdil ve lütufkâr bir padişah nâmı bırakmıştır.
Sultan ll. Murad çocukluğu Amasya'da geçti. 18 yaşında tahta çıktı. Şâir ve hattattı.Çok iyi bir askerdi. Şiirler yazmıştır. Zamanında Venedik donanmasıyla harbedildi. Selânik yeniden fethedildi. Düzmece Mustafa isyanı oldu ve bu isyanı bastırdı. 1422'de İstanbul'u muhasara etti. 1423'de Mora yeniden alındı. 1428'de Germiyan Beyliği Osmanlılara katıldı. Venedik ve haçlılara karşı Güvercinlik zaferi kazanıldı. 1430'da Selânik yeniden alındı. 1438'de Bosna'ya hakim olundu. 1439'da Belgrad muhasara edildi. 1443'de haçlılara karşı İzlâdi Derbendi zaferi kazanıldı.1444 Temmuz'unda Segadin antlaşması yapıldı, fakat haçlılar sözlerinde durmadılar. İkinci Murad küçük yaştaki oğlunu tahta çıkarınca,ümide kapılarak Osmanlı topraklarına girdiler.Oğlu İkinci Mehmed (Fatih) ordunun başına babasını başkumandan tayin etti. Kasım 1444'de Varna Zaferi kazanıldı. Varna Zaferinden sonra İkinci Murad tekrar tahta geçti. 1445'de Mora'ya ve Arnavutluğa sefer açtı. 1448 senesinin Ekiminde haçlılar yeniden saldırdılar.Bu defa da İkinci Kosova Zaferi kazanıldı. 1451 senesinde Sultan Murad bütün esirlerini salıverdi. 47 yaşında olduğu halde Edirne Sarayında vefat etti. Vasiyeti üzerine Bursa'da Muradiye Camii yanına defnedildi. Mezarının üzerini örtmemeyi, kenarlarına hafızların oturup Kur'an okuyabilmeleri için yerler yapılmasını ve Cuma günü mezara konulmasını vasiyet etmişti. Vasiyeti öylece yerine getirildi.Sultan Murad zamanında memleketin bir çok yerlerinde, camiler, medreseler, saraylar ve köprüler yapılmıştır. Bunlardan birisi Edirne'deki"Üç Şerefeli Cami"dir. Cami'in yanında bir medrese ve fakirler için bir imarethane mevcuttur. Yine Edirne'de "Muradiye Camii"ni bina ettirmiştir. Bu caminin duvarları ve mihrabı son derece güzel çinilerle süslenmiştir. Bursa'daki "Muradiye Camii"ni ve Ergene Nehri üzerindeki 170 ayaklı "Uzun Köprü"yü de Sultan Murad yaptırmıştır.Silsile-i Sââdât-ı Nakşıbendiyye'den, Hâce Yâkub Darhi (k.s.), ,Seyhi Emir Sultan, Hacı Bayram Veli, İbn-i Haceri Askalâni, Muhammediye kitabmın müellifi Yazıcızâde Mühammed Efendi İkinci Murad devrinde vefat eden büyüklerdir.
Erkek çocukları : Fatih Sultan Mehmed, Ahmed, Alâaddin, Orhan, Hasan, Ahmed (ll.)
Kız çocukları : Şehzâde ve Fatma Hatun.

Sultan Çelebi Mehmed

2008-01-14T16:59:00.000-08:00

Sultan Çelebi Mehmed

Babasi . Sultan Yildırım Bayezid
Annesi . Devlet Hatun
Dogumu : 1389
Vefati . 26 Mays 1421
Saltanati : 1413 - 1421 (8) sene
Çelebi Sultan Mehmed, orta boylu, yuvarlak yüzlü, çatık kaşlı, beyaz tenli, kırmızı yanaklı, geniş gögüslü idi. Kuwetli bir vücuda sahipti.Gayet hareketli ve cesurdu. Güreş yapar ve çok kuvvetli yay kirişlerini de çekerdi. Padişahlığı müddetince bizzat 24 muharebede bulunmuş ve kırka yakın yara almıştı.Başında kullanmış olduğu sarık, altın işlemeli kavuğu ile gayet güzel görünürdü. İçi kürklü ve yakası dik olan bir kaftan kullanırdı.Müslümanlara karşı göstermiş olduğu adaleti, aynı zamanda hıristiyan tebaasına karşı da gösterirdi.Çelebi Sultan Mehmed, tahsilini Bursa sarayında tamamladı. Daha sonra babası tarafından Amasya sancağına vali tayin edildi.Valiliği sırasında da devlet işlerini öğrendi.Çelebi Sultan Mehmed'e bir bakıma Osmanlı İmparatorluğu'nun ikinci kurucusu gözüyle bakılabilir. Onun uzun müddet ve başarı ile yapmış olduğu mücadeleyi kısaca şöyle sıralayabiliriz Yeşil Türbe (Çelebi Mehmed Türbesi Bursa) Evvela Anadolu'nun birliği için kardeşleri ile mücadele etti. 1410 senesinde Süleyman Çelebi'yi, 1413 senesinde de Musa Çelebi'yi tasfiye ederek birliği sağladı. Osmanlı tahtında yalnız kalınca ilk işi etrafındaki beylikleri itaati altına almaya girişmek oldu. 1414'de Karaman'a sefer yaptı ve Karaman Bey'ini esir aldı. Ona "Bir daha müslümanlara zararım dokunmayacak" diye yemin ettirdikten sonra serbest bıraktı. Candar Beyliği'ni de hakimiyeti altına aldı. 1415'de Venediklilerle ilk deniz savaşı yapıldı. 1416 ve 1417 senelerinde Avrupa'ya akınlar düzenledi, büyük zaferler kazanıldı.1419'da Tuna Nehri tekrar geçildi. 1420'de Eflak Voyvodası bir harpte öldürüldü, yerine kardeşi tayin edildi. Candar Beyliği ise tamamen Osmanlı topraklarına katıldı. 1420'de Şeyh Bedreddin diye birisi bugünkü komünizmin temel şartlarına çok benzeyen fikirlerle ortaya çıktı İslâmi ilimleri de çok iyi bilen bu şeyh bir çok fakir fukarayı sizi zengin yapacağım vaadiyle, gayrı müslimleri ise "Sizin dininiz de haktır" diyerek etrafında topladı. Birçok yerlerde mühim tahribatlar yaptı. Sonunda yanındakiler dağıtılıp kendisi yakalandı ve mahkeme edildi. Mahkemede suçunu itiraf ederek idam edilmesini bizzat kendisi istedi ve idam edildi. Timur'un yanından döndüğü söylenen bir şehzade ile daha mücadele edip onu da saf dışı yaptı. 1421 yılında 32 yaynda iken Edirne'de vefat etti. Naaşı, Bursa'ya getirilerek Yesil Türbe'ye defnedildi. (Allah rahmet eylesin.)Çelebi Sultan Mehmed vefat edeceği sırada, Bayezid Paşa'yı yanına çağırttı ve Ona :"Halef olarak yerime oğlum Murad'ı tayin ettim. Bana karşı göstermiş olduğun itaat ve sadakati ona karşı da göster. Derhal, Murad'ı buraya getirmenizi istiyorum. Zira ben artık bu döşekten kalkamam. Murad gelmeden önce emr-i hak vaki olursa Murad gelinceye kadar sakın ölümümü kimseye duyurmayın." Şehzade Murad henüz Amasya'da iken,Çelebi Sultan Mehmed 26 Mayıs 1421'de vefat etti. Padişahlar arasında ilk defa vefatı gizlenen zat kendisi olmuştur.Tarikat sahibi Seyyid Şerif Ali Cürcani,Kaamus-ı Muhıyt sahibi Allame Mecdüddin Firuzâbâdi Sultan Çelebi Mehmed zamanında vefat etmiş büyüklerdi.
Erkek çocukları : Mustafa Çelebi, Ikinci Murad, Ahmed, Yusuf, Mahmud.
Kızları : Fatma ve SeIçuk Hatun.

Yıldırım Bayezid

2008-01-14T16:58:00.000-08:00

Yıldırım Bayezid

Babası . Murad Hüdavendigar
Annesi . Gülçiçek Hatun
Doğumu : 1360
Vefatı . 8 Mart 1403
Saltanatı : 1389 - 1403 (13) sene
Yıldırım Bayezid tahta geçtikten sonra, babasının vefatı üzerine Anadolu'da vuku bulan ayaklanmaların tamamını zamanda bastırdı. Germiyan, Aydın, Menteşe ve Saruhan Beyliği bu devirde katıldı. Hâmid Beyliğine bağlı lsparta, Burdur, göller yöresi Osmanlıların oldu. Yıldırım 1391'de Bizanslılardan Sile'yi aldı. İstanbul'u yedi ay muhâsara etti, Tuna nehrini geçerek Romanya'yı Osmanlılara tâbi kıldı.1392'de Silivri ve Selânik Osmanlılara katıldı. 1393'de Bulgaristan tamamen fethedildi.1394'de Kastamonu ve çevresi alındı. ArnavutIuk ve çevresi de Osmanlı topraklarına katıldı. 1396'da Haçlı ordusu Niğbolu'da imha edildi. Binlercesi esir alındı. 1397'de Salona Piskoposu, Padişahı bizzat davet ederek halkın zulümden kurtarılmasını rica etmiş bunun üzerine Yıldırım Bayezid, Bizanslılardan Silivri, Mora ve Attika'yı kurtarmıştır. Türklerin Yunanistan'ı almaları böyle olmuştur.Girdiği savaşlarda göstermiş olduğu cesaretten dolayı 1397'de ona (Yıldırım) lakabı verilmişti
Karaman Beyliği tamamen Osmanlı topraklarına ilhak edildi. İstanbul yeniden muhasara edildi. Dulkadir Beyliği Osmanlılara tabi oldu.Bir haçlı ordusu, Tuna nehri kıyısında bulunan (Niğbolu) kalesini kuşatmıştı. Yıldırım Bayezid de ordusu ile Niğbolu kalesi önlerine kadar geldi. Bir gece Yıldırım Bayezid,tek başına atına binerek düşman saflarını yardı. Niğbolu kalesinin duvarları dibine yanaşarak bir elini kale duvarına dayadı ve : "Bire Doğan!" diye seslendi. Bu sesi tanıyan Niğbolu kalesi kumandanı Doğan Bey de yukarıdan : "Ne var ,şevketlüm!" diye sordu. Padişah : "Ordumla birlikte geldim. Sakın kaleyi teslim etmeyesin!" emrini verdikten sonra atını -sürerek gece karanlığında bir yıldırım gibi karargâha döndü.1400'de İstanbul bir daha muhasara edildi. 1402'de (Rivayete göre ulemadan cevazına dair fetva alınmadan) Timur ile Ankara savaşı yapıldı ve Yıldırım yenildi. Timur'un yanında esir olarak kalan büyük Osmanlı Hükümdarı ve Fatih'in dedesi üzüntüsünden 7 ay 12 gün sonra 43 yaynda iken vefat etti. Cenazesi oğlu Çelebi tarafından Bursa'ya getirilerek,kendi türbesine defnedildi. (Allah rahmet eylesin.)
Yıldırım'ın kazanmış olduğu zaferlerin en mühimlerinden birisi (25 Eylül 1396) senesinde,tek başına Müslüman Türk milletinin, bütün bir Hıristiyan Avrupa Devletlerine karşı kazanılmış ve tarihin en büyük zaferlerinden birisi olan Niğbolu zaferi idi. Bu ,şanlı zaferin neticeleri de çok büyük olmuştur. Bu zafer, Osmanlı Türk Devletinin, doğu İslâm âleminde de tanınmasına sebep oldu Mısır'daki Abbasi Halifesi (Birinci Mütevekkil) Yıldırım Bayezid'e tebrik için gönderdiği mektubunda, Türk Padişahına: "Sultan-ı İklim-i Rum" ünvanı i1e hitabetti.Silsile-i Sâdât-ı Nakşıbendiyye'den Hâce Bahaüddin Şah-ı Nakşıbend (k.s.) Hazretleri,Hâce Alâüddin Attar (k.s.) Hazretleri, Allame Saadeddin Teftazâni, Şerh-i Mekâsıd Müellifi Kemaleddin Hocendi, Hayatü'I - Hayvan isimli eserin sahibi Kemaleddin Muhammed Demiri,Hoca Hafız Şirâzi ve Kadı İbn-i Haldun Yıldırım Bayezid devrinde vefat eden büyük zatlardır.
Erkek Cocukları : Musa Gelebi, Süleyman
Gelebi, Mustafa Gelebi, İsa Çelebi, Mehmed Çelebi, Ertuğrul Gelebi, Kasım Çelebi.
Kız Cocuklarr : Fatma Sultan

Murad Hüdâvendigâr

2008-01-14T16:56:00.000-08:00

Murad Hüdâvendigâr

Babası . Orhan Gazi
Annesi . Nilüfer Hatun
Dogumu : 1326
Vefatı . 1389
Saltanatı : 1359 - 1389 (30) sene
Sultan Murad uzun boylu, degirmi yüzlü,iri burunlu idi. Kalın ve adaleli bir vücuda sahipti.Başına mevlevi sikkesi üzerine yuvarlak testar sarılı bir başlık giyerdi. Çok sade giyinir ve kirmızı zeminli beyaz e1biseden hoşlanırdı. Gayet nazik, sevimli, çok halim ve selimdi. Âlim ve sanatkârlara hürmet gösterir, fakirlere ve kimsesizlere büyük bir şefkatle muamele ederdi.Halk tarafından "Gazi Hünkâr" diye anılır ve bir baba olarak sevilirdi.Terbiyesi ile annesi Nilüfer Hatun meşgul oldu: Gençliğini Bursa'da medreselerde, ilim ve sarfat adamları ile geçirdi. Bütün hayatı sınır boylarında ve harp meydanlarında geçmiştir. Hiç durmadan Rumeli'den Ana'dolu'ya, Anadolu'dan Rumeli'ye seferler yapmıştır. Bu kadar harp meşguliyetleri arasında, büyük ve kıymetli binalar, sanat eserleri meydana getirmeye de vakit bulmuştur. Bursa'da camiler, medreseler ve imarethaneler yaptırmıştır. Edirne'yi ilk defa O, hükümet merkezi yapmıştır. İlk Edirne sarayı da kendisi bina ettirmiştir.Orhan Gazi'nin vefatında 95.000 km. Kare olan toprakların genişligini 500.000 km. Kareye çıkardı.Zamanında alınan yerler :1362'de Edirne, 1363'de eski Zağra ve Filibe fethedildi. 1364'dE Sırpsındığı zaferi kazanıldı ve HaClılar perişan edildi. 1365'de Kara Biga Osmanlı topraklarına katıldı. 1369'da Hayrabolu, Kırklareli, Pınarhisar ve Vize alındı.1370'de Bulgar Krallığı Osmanlılara tâbi oldu.Bir müddet sonra da Çamurlu savay kazanıldı. 1371'de Çirmen zaferi elde edildi, Haçlılar bir defa daha yenildiler. 1372'de Çatalca Bizans'tan alındı. 1374'de Sırbistan Osmanlilara tâbi oldu. 1375'de Niş fethedildi. 1378'de Kütahya Vilâyeti Osmanlı topraklarına katıldı.1382'de , Sofya fethedildi. 1383'de Candaroğulları Osmanlılara tâbi oldu. 1385'de Arnavutlukun kuzeyi tamamen alındı,. 1386'da Karamanlılarla harp yapıldı., 1388'de Silistre, Ziştovi, Niğbolu, Plevne, Lofça, Deliorman ve Dobruca Türk hakimiyeti altına alındı. 1389'da Haçlılar bir defa daha perişan edildiler ve İslâm ordusunun yigitlikeri sonunda Kosova Meydan Muharebesi kazanıldı. Ne yazık ki bu şanlı zafer çok büyük bir acı ile neticelendi. Bütün gazileri derin bir matem içinde bıraktı. Şöyle ki;bu zafer sonunda yaralıların büyük bir kısmı düşman askerleri idi. Yerdekiler arasında tek türk Türk şehidi de vardı. Sultan Murad her şehidin önüne geldiği vakit büyük bir üzüntü ile "İnna lillâhi ve inna ileyhi râciün" diyor ve şehidin derhal kaldırılarak defnedilmesini emrediyordu. Yaralı blr Türk'ün yanına geldigi zaman, onu okşuyor, yarasının acıyıp acımadığını ve bir arzusu olup olmadığını soruyordu.Böylece dolaşırken biraz uzakta ölüler arasında bir kımıldama oldu. Sultan Murad o tarafa döndü. Ölüler arasından, dev gibi uzun boylu bir Sırplının kalktığı görüldü. Miloş ismindeki bu Sırplı (Kral Lazar'ın damadı) yerden kalkarak Padişaha doğru gelmeye başladı. Padişahın muhafızları ise, Sırplı'yı derhal yakaladılar.Fakat Sırpli, padişahı mutlaka görmek istiyordu ve : "Beni bırakınız, korkmanıza lüzum yok.Ben Padişahın elini öpmeye ve hem de müslüman olmaya geldim. Ayrıca size bir de müjdem var. Kral Lazar yakalandı, bakınız getiriyorlar" dedi. Padişah onun sözlerini işitmişti.İşaret ederek bırakmalarını söyledi. Muhafızlar da Kralın tutulduğu tarafa bakarlarken, yaralı taklidi yapan hain Sırplı, Padişaha yaklaştı, elini öpecekmiş gibi eğildi, bir anda ve yıldırım sürati ile koltuğunun altında sakladığı hançerini çekerek, Gazi Hünkâr'ın mübarek göğüs ve karnına sapladı. Muhafızlar neye uğradıklarını anlayamadılar. Katil kaçmaya başladı. Sonra muhafızlar kafiri yakalayarak parça .parça ettiler.Hünkâr'ın son sözleri şunlardı : "İslâmın muzafferiyeti, benim şehit olmama bağlı ise,şehadet şerbetini nasip buyurmasını Cenab-ı Hak'tan dua ve niyaz etmiştim. Duam kabul buyuruldu. Hazreti Allah'a hamd ve sena olsun ki, İslâm askerinin zaferini gördükten sonra hayatım sona ermektedir. Oğlum Bayazid'e biat ediniz. Sakın esirleri incitmeyiniz. Mal ve canlarına tecavüz etmeyiniz. Ben artık sizleri ve muzaffer ordumuzu Cenab-ı Hakk'a emanet ediyorum. Mevla devletimizi bütün fenalıklardan korusun!" diyerek ebediyyete intikal etti. Sultan Murad'ın hançerle parçalanan barsakları, şehit olduğu yere bir türbe yapılarak gömüldü. ,Cesedi ise Bursa'ya nakledilerek Çekirge'deki türbesine defnedildi.Silsile-i Sadât-ı Nakşibendiyye'den Hâce Seyyid Emir Kilâl (k.s.) Hazretleri, Muğnullebib isimli eserin sahibi ve topun mucidi olarak bilinen Cemaleddin Abdullah Efendi, Buhari'nin şârihi Semseddin Kirmani, Birinci Murad zamanında vefat etmişlerdir.İlk kazasker tayinleri, tımar kanunu ve minarelerden salatu selâm okuma adetleri bu devirde başlamıştır.
Erkek çocukları : Yakub Çelebi, Yıldırım Beyazid, Savcı Bey ve İbrahim.
Kız çocukları : Nefise ve Sultan Hatun.

Orhan Gazi

2008-01-14T16:55:00.000-08:00

Orhan Gazi

Babası . Osman Gazi
Annesi . Mal Hatun
Doğumu : (H. 680 - M. 1281)
Vefatı . (H. 761 - M. 1360)
Saltanatı : 1326 - 1359 (33) sene
Osmanlı Devletini Osman Gazi kurmuştu.Fakat onu teşkilâtlandıran ve büyük bir devlet haline getiren Orhan Gazi idi.Orhan Gazi sarı sakallı, uzunca boylu, mavi gözlü idi. Yumuşak huylu ve merhametli, fakat yerine göre hiddetli ve şecaatliydi. Fakirleri sever ve ulemaya hürmet ederdi. Son derece dindar, adaletli ve tebaasına kendisini sevdirmesini çok iyi bilirdi. Bizzat halk içine girer, onlarla yemek yer ve dertleşirdi.Hareketlerinde çok hesaplı davranır ve hiç telâş etmezdi. İznik'i fethettiği zaman hıristiyanlara göstermiş olduğu insanca muamele,dillere destan olmuştu.Orhan Gazi'nin her yönden büyük bir insan olduğunu sadece Türkler değil, barçok yabancı tarihçiler dahi tasdik etmişlerdir.Orhan Gazi daha 15 yaynda iken harplere iştirak etmiş ve hayatının büyük bir kısmı harp meydanlarında geçmiştır. Babasından 'ı6.000 km. kare olarak teslim aldığı toprakları altı misline çıkararak 95.000 km. kare yapmıştır.Orhan Gazi bir devlet reisi sıfatı ile harplerde bizzat ordularının başında daima bulunmuştur. Orhan Gazi devletin muntazam bir idare sistemine bağlanması lüzumunu görmüş ve teşkilât işini ise, Alâeddin Paşa ile, Şeyh Edebali'nin bacanağı Çandarlı Kara Halil Paşa'ya havale etmişti.Orhan Gazi zamanında teşkilâtı üç noktada toplayabiliriz : Para, kıyafet, ordu.Orhan Bey'in büyük oğlu Süleyman Paşa,kendisinden önce vefat etmiştir. Kendi sağlığında iken başkumandanlık vazifesini ikinci oğlu Murad Hüdavendigâr'a devretmiştir.Osmanlılar tarafından yaptırılan ilk cami (1333 - 1334) senesinde İznik'te yapılan "Hacı Özbek" Camiidir. Ve Orhan Gazi yaptırmı,stır.Bursa Medresesini Orhan Bey yaptırmış ve ilk "Sultan" lâkabı da O'nun zamanında kullanılmıştır. Yine ilk Osmanlı parası da Orhan Bey zamanında basılmıştır. Müslüman Türkler Avrupa'ya ilk defa Orhan Bey zamanında geçmişlerdir. İstanbul'un Anadolu yakası tamamen Orhan Bey zamanında Osmanlı topraklarına katılmıştır.Yeni fethedilen hıristiyan topraklarında yaşayan yerli hıristıyan halktan Osmanlı hayranlığı, yeni fetihleri de kolaylaştırmıştır.Zamanında fethedilen yerler :1326'da Bursa, 1329'da İznik, 1337'de Gemlik'i fethetti ve Bizanslılara kary Palekanon(Maltepe) zaferini kazandı. 1345'de Karasi Beyliği ilhak edildi. 1354'de Ankara ve Gelibolu feihedildi.Orhan Gazi 1360 senesinde 79 yaşında vefat etmiştir. Türbesi ise Bursa'da Osman Gazi'nin türbesi yanındadır. Türbe dört köşelidir.Içinde 4 tane büyük mermer sütun vardır. Türbe bu dört sütun üzerine oturtulmuştur. Kubbesi geniş ve kurşunla örtülmüştür. Duvarları sade ve beyaza boyanmıştır. Tavanında onar kandilli birer tane avize asılıdır. Orta yerde Orhan Gazi'nin sandukası bulunmaktadır. Etrafı;pirinç parmaklıklar ile çevrilmiştir. Sandukanın kuzey yönünde Cem Sultan'ın oğlu Abdullah,kapı tarafında İkinci Bayezid'in oğlu Korkut,onun yanında Orhan Gazi'nin ailesi Nilüfer Hatun ve oğlu Kasım Çelebi ile Yıldırım'ın oğlu Musa Çelebi vardır. Bu türbede yirmiiki tane mezar bulunmaktadır. Türbeyi ise Sultan Abdülaziz yaptırmıştır.Silsile-i Sâdât-ı Nakşibendiyye'den Hâce Muhammed Bâbâ Semâsi (k.s.) Hazretleri, Şeyh Edebalı, Hacı Bektaş-ı Veli bu devrin büyüklerinden olup, Orhan Gazi zamanında vefat etmişlerdir.
Erkek çocukları :
Süleyman Paşa, Birinci Murad, İbrahim,Halil, Kasım.
Kızı : Fatma Hatun

Osman Gazi

2008-01-14T16:50:00.000-08:00

Osman Gazi

Babası . Ertugrul Gazi
Annesi . Hayme Hatun
Dogumu : Sögüt (M. 1258 - H. 656)
Vefatı . Bursa (M. .1326 - H. 726)
Saltanatı : 1299 - 1326 (27) sene
Osman Gazi, Ertuğrul Bey'in üç oğlundan birisidir. Osman Bey diğer kardeşlerinden büyük değildi, fakat adeta bir idareci olarak yaratılmıştı. Zira bu hususta çok büyük kaabiliyet sahibi idi. Babası vefat ettikten sonra diğer bütün beyler, ittifakla Osman Bey'i aşiretin reisi olarak tanıdılar.Osman Bey, beyliğin bayna geçtiği zaman,23 yaşında idi. Uzun boylu, geniş göğüslü, kaIın ve çatık kaşlı, elâ gözlü ve koç burunlu idi. Iki omuzları arası oldukça geniş, vücudunun belden yukarı kısmı, aşagı kısmına nisbetle daha uzundu. Çehresi yuvarlak ve teni buğday renginde idi.Büyük şeyhlerderi Edebalı'nın evinde misafir iken, istirahat için gösterilen odada, Kur'an-ı Kerim'i görünce, sabaha kadar saygısından yatmadığı ve geceyi uykusuz geçirdiği çok meşhurdur. şeyh bu durumdan cok memnun kaldığı için kendisini kızı ile evlendirmiş ve hayır dualar etmiştir.Osman Bey, 1287'de Karacahisar'ı fethetti.1280'de Domaniç'te Bizanslıları yenerek Bilecik'i fethetti ve Selçuklu Hükümdarı tarafından uç beyliğine verildi. 1299'da Inegöl fethedildi.Selçuklu Devleti yıkıldı ve Osman Bey müstakil beyliğini ilân etti. 1300'de Yenişehir ile Köprühisar, 1302'de ise Akhisar ve Koçhisar fethedildi.Osman Bey'e babasından kalan arazinin genişliği 4800 km. kare idi. Kendisi vefat ettiğinde ise, beyliğin toprak genişliği 16.000 km.kareye ulaşmytır.Vefat etmeden önce oğlu Orhan Bey'e şöyle vasiyet etmiştir :oğullarıma ve bütün dostlarıma birinci vasiyetim Şudur ki; her zaman gazaya devam ederek, Din-i Celil-i İslâm'ın yüceliğini yaşatınız. Cihadın kemâline ererek, sancağı şerifi hep yüksekte tutunuz. Her zaman İslâm'a hizmet ediniz. Zira Cenâb-ı Hak benim gibi zayıf bir kulunu ülkeler fethetmek için memur etti. Gaza ve cihadlarınızla Kelime-i Tevhid'i çok uzaklara götürünüz. Hanedanımdan her kim, hak yoldan ve adaletten saparsa mahşer gününde, Rasülü Azam'ın şefâatinden mahrum kalsın. Oğlum! Dünyaya gelen hiç bir insan yoktur ki, ölüme boyun eğmesin. Bana da, Hz.Allah'ın emri ile şimdi ölüm yaklaştı. Bu devleti sana emanet ediyorum. Seni de Mevlâ'ya emanet ettim. Her işinde adaleti üstün tut.Vefatında 68 yaşında idi. Tarih ise, Ağustos 1326'yı gösteriyordu. (Allah rahmet eylesin.) Vefat ettiğinde geriye bıraktığı mal varlığı şunlardı : Bir at mrhı, bir çift çizme, birkaç tane sancak, bir kılıç, bir mızrak, bir tirkeş,birkaç at, üç sürü koyun, tuzluk ve kaşıklık.Osman bey vefat ettiği zaman zayıf bir rivayete göre, Söğüt'te babasmn yamna defnedilmiş ve Bursa alınırsa oraya defnini vasiyet etmişti. Bupun için 1326'da Bursa alındıktan sonra vasiyeti yerine getirilerek cesedi Bursa'ya nakledilip, Hisar'da (Saint Eli) namına yapılmış olan Gümüşlü Künbed'e defnedilmiştir. Fakat vekayün tetkikine göre vefatW ın 1326'da Bursa'nın teslim alınmasından sonra olduğu anlaşılıyor.
Osman Bey zamanında yaşayan Islâm büyükleri :Silsile-i Sâdât-ı Nakşıbendiyye'nin onuncu ve onbirinci halkalarını teskil eden, Hâce, Arif Rivgiri ve Hâce Mahmud İncir Fagnevi (k.s.)Hazretleri, şeyh Saadettin Cibavi, Bahaüddin Veled ve müellif Pehlivan Mahmud Poyraz.
Erkek çocukları :
Pazarlı Boy, Çoban Bey,Hamid Bey, Orhan Bey, Alaeddin Ali Bey, Melik Bey, Savcı Bey.
Kız çocuklan :
Fatıma Hatun.

Atatürk's Life/Atatürk'ün Hayatı

2008-01-14T16:43:00.000-08:00

Atatürk's Life/Atatürk'ün Hayatı

He was born in 1881 (probably in the spring) in Salonica, then an Ottoman city, now in Greece. His father Ali Riza, a customs official turned lumber merchant, died when Mustafa was still a boy. His mother Zubeyde, a devout and strong-willed woman, raised him and his sister. First enrolled in a traditional religious school, he soon switched to a modern school. In 1893, he entered a military high school where his mathematics teacher gave him the second name Kemal (meaning perfection) in recognition of young Mustafa's superior achievement. He was thereafter known as Mustafa Kemal.
In 1905, Mustafa Kemal graduated from the War Academy in Istanbul with the rank of Staff Captain. Posted in Damascus, he started with several colleagues, a clandestine society called "Homeland and Freedom" to fight against the Sultan's despotism. In 1908 he helped the group of officers who toppled the Sultan. Mustafa Kemal's career flourished as he won his heroism in the far corners of the Ottoman Empire, including Albania and Tripoli. He also briefly served as a staff officer in Salonica and Istanbul and as a military attache in Sofia.
In 1915, when Dardanelles campaign was launched, Colonel Mustafa Kemal became a national hero by winning successive victories and finally repelling the invaders. Promoted to general in 1916, at age 35, he liberated two major provinces in eastern Turkey that year. In the next two years, he served as commander of several Ottoman armies in Palestine, Aleppo, and elsewhere, achieving another major victory by stopping the enemy advance at Aleppo.
On May 19, 1919, Mustafa Kemal Pasha landed in the Black Sea port of Samsun to start the War of Independence. In defiance of the Sultan's government, he rallied a liberation army in Anatolia and convened the Congress of Erzurum and Sivas which established the basis for the new national effort under his leadership. On April 23, 1920, the Grand National Assembly was inaugurated. Mustafa Kemal Pasha was elected to its Presidency.Fighting on many fronts, he led his forces to victory against rebels and invading armies. Following the Turkish triumph at the two major battles at Inonu in Western Turkey, the Grand National Assembly conferred on Mustafa Kemal Pasha the title of Commander-in-Chief with the rank of Marshal. At the end of August 1922, the Turkish armies won their ultimate victory. Within a few weeks, the Turkish mainland was completely liberated, the armistice signed, and the rule of the Ottoman dynasty abolished.
In July 1923, the national government signed the Lausanne Treaty with Great Britain, France, Greece, Italy, and others. In mid-October, Ankara became the capital of the new Turkish State. On October 29, the Republic was proclaimed and Mustafa Kemal Pasha was unanimously elected President of the Republic.Atatürk married Latife Usakligil in early 1923. The marriage ended in divorce in 1925.The account of Atatürk's fifteen year Presidency is a saga of dramatic modernization. With indefatigable determination, he created a new political and legal system, abolished the Caliphate and made both government and education secular, gave equal rights to women, changed the alphabet and the attire, and advanced the arts and the sciences, agriculture and industry.
In 1934, when the surname law was adopted, the national parliament gave him the name "Atatürk" (Father of the Turks).
On November 10, 1938, following an illness of a few months, the national liberator and the Father of modern Turkey died. But his legacy to his people and to the world endures.

ÇAĞDAŞLAŞMA

2008-01-14T16:42:00.000-08:00

ÇAĞDAŞLAŞMA

Çağdaşlaşma sosyal değişmenin özel bir şeklidir. Modern (çağdaş), yaşadığımız zamana ah, ya da yaşadığımız zamana uygun demektir. Kelime latincedeki "modenuis"ûan, o da, "hemen şimdi" anlamına gelen "modo"dan türetilmiştir. Çağdaşlaşma, terim olarak, tarih boyunca gelişmiş kurumların bilimsel bilgideki olağanüstü artışı yansıtan ve hızla değişen fonksiyonlara adapte edilmesi (uyarlanması) süreci diye tanımlanır.
XIX. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak günümüzde de geçerli olan bir anlayışa göre, modern, yani çağdaş kelimesi, toplumlar arasında en çok gelişmiş olanların temsil ettiği teknik, bilgi ve ilmi zihniyetin karşılığıdır. Aynı anlayışa göre "çağdaşlık", teknolojik, siyasi, ekonomik ve sosyal gelişmede en ileri olan ülkelerin ortak özelliklerinin ifadesi "Çağdaşlaşma" da, ülkelerin bu Özellikleri elde etme çaba ve özlemlerini, yahut aynı mahiyette bir cereyanı dile getiren bir terimdir. Oysa benzer durumları İfade etmek için başka kelimeler de kullanılmakladır. Yakın zamanlarda, özellikle gelişmiş ülkelerin az gelişmiş ülkeler üzerindeki etkisini belirtmek üzere "Avnıpaltlaşma", "Batılılaşma", "Sanayileşme" terimlerinin de kelime hazinemize katıldığını görürüz.
Uluslararası Sosyal Bilimler Ansiklopedisi (International Encyclopcdia of ihe Social Sciences, 1967) modernizasyonun eski bir olayın zamammızdaki adı olduğunu ve "azgelişmiş ülkelere, gelişmiş ülkelerin vasıflarını kazandıran sosyal değişme sürecini ifade elliğini belirtir. Aynı maddenin yazarı adı geçen ansiklopedide konuya şöyle devam eder: Emperyalizm
çağında, geleceklerinin imaj ve tasvirleri, sömürge halklarına sömürgeciler tarafından sunuluyordu. Hind'den söz ederken İngilizleri-yor, Hindiçin'den söz ederken Franstzlaşıyor deniyordu. Uzun süren sömürgecilik yıllan, emperyalist rejimler arasında -millî menşeleri bir yana- büyük benzerlikler olduğunu gösterir; eski deyimler -İngilizleşmek, Fransızlaşmak vb.- kullanılmaz oldu. Avrupalılaşmaktan söz edilmeye başlandı.
Sosyolog G.Young'a göre, Avrupalılaşma, rönesans düşüncesi ve protestan zihniyetinin hakim olduğu modern Avrupa'daki sanayi devriminin ürünü olan belli sosyal sistemleri nüfuz yolu ile Asya, Amerika, Afrika kültür ve medeniyetleri üzerine yaptığı tesirlerdir. II. Dünya Savaşı Avrupa devletlerinin zayıflamasına ve Amerikan nüfuzunun yayılmasına neden oldu. Böylece batı dilleri yeni bir kelime ile zenginleşti: Amerikalılaşma. Avrupa Amerikanlaşıyordu. Ama, dünyanın diğer ülkeleri söz konusu olunca kullanılan terim "Batılılaşma" idi. Ne var ki, savaş sonrası yıllar, bu daha geniş ifadenin bile gereğinden fazla dar olduğunu ispat elti. Topyekun bir terime ihtiyaç vardı. Bu ihtiyacı karşılamak İçin "modernizasyon" kelimesi uyduruldu.
Burada Fransa'da cereyan eden bir hadiseyi zikretmek faydalı olacaktır. Fransa'da araba üreten bir fabrikanın yüksek maaşla sosyolog ve psikolog arayan bir ilanına orada doktora yapan bir müslüman sosyolog müracaat eder. Fakat, fabrikanın sosyolog ve psikolog aramasına bir lürlü anlam verememiştir. Fabrikanın halkla ilişkiler müdürü, bir Asya ve Afrika haritası üzerinde gösterdiği bazı şehirlerde pek çok müşterileri olduğu halde, diğer bazı kasaba ve şehirlerde arabalarının hiç satılmadığını belirtir ve devamla: "Bunun nedenini mühendislerden öğrenemiyoruz. Bu halkın neden hoşlandığını, bu arabaları niçin tercih edip almadıklarını araştırmak sosyologların görevidir; Mümkünse arabanın şekil ve rengini onların isteklerine göre değiştirebiliriz, yok olmazsa, onların zevkini değiştiririz" der. Bu arada bazı sosyologların modernleşme adı altında, önceleri hiç araba almayan bir Afrika kabilesinin örf ve âdetlerini değiştirerek nasıl müşterileri haline getirdiklerinden bahsetmeyi ihmal etmez.
Bu örnekten de anlaşılacağı üzere, modernleşme, emperyalist güçlerin sömürgecilik emellerini sürdürmek için hakimiyetleri altındaki sömürge ülkelerinin âdetlerini, hayat şeklini, dünya görüşünü, hatta gerekiyorsa, -ki hep böyle olmuştur-, dini değerlerini değiştirmek maksadiyle yürüttükleri faaliyetin genel adı ise de, bu durum, çağdaşlaşma sürecinin sadece bir parçasının ifadesidir. Ne gelişmiş ülkelerin geleneksel durumlarını yeni şartlara adapte etme çabalarını, ne de az gelişmiş ülkelerin kendilerinden daha geri olanlar üzerindeki etkilerini kapsamaktadır. Çağdaşlaşma, kurumları çağdaş şartlara ve anlayışa uyarlamanın başlangıcının, genel olarak düşünülürse tarihin hemen her devrinde vuku bulduğu söylenebilir. Ancak çok belirgin şekildeki örneklerini XII. ve XIII. yüzyıldan başlayarak yoğun olarak XVII. ve XVIII. yüzyıl Batı Avrupa toplumlarında görüyoruz. XIX. ve XX. yüzyıllarda bu değişiklikler bütün toplumları ve bütün beşeri ilişkileri etkisine alan bir dönüşüme yol açar. Onun için XVII. ve XVIII. yüzyıllarda İngiltere ve Fransa'nın "Batılılaş-ma"smdun, ya da XX. yüzyılda Japonya'nın ve onun tarafından Mançurya'nın "Avrupahtaş-ma"sından bahsetmek güç olsa gerektir.
Esasında çağdaşlaşma, son yüzyılların engin tecrübelerine istinad eden teknik, bilim ve bilimsel zihniyete göre geleneksel kurumları yeni şartlara uyarlama çabası, bir başka ifadeyle yenileştirme sürecidir. Buna modernleştirme süreci de denir. Tarihi açıdan bakılacak olursa, modernleşme sürecinden geçen kurumlar, büıün dünya milletlerinin geleneksel (ananevi) kurumlandır. Fakat, modern (çağdaş) ve geleneksel kelimelerinin izafî olduğunu unutmamak gerekir. Batı Avrupa toplumları için geleneksel kurumlar ortaçağın müesseseleridir. Orada modernleşmenin geleneksel sistemle çatışması XII. ve XIII. yüzyıllarda ortaya çıkmıştır. Mütakip asırlarda Elizabelh döneminde adalet sisteminin Osmanlı sistemine göre yenileştirilmesi amacıyla bir ingiliz heyeti-
nin İstanbul'a geldiği bilinmektedir. Benzer geleneksel safhalar, ana çizgileriyle, modernleşmenin geleneği zorlamasından önce diğer toplumlarda da görülür. Az gelişmiş olanlarda geleneksel dönem XX. yüzyıla kadar sürmüştür. Buna göre, bu gibi ülkelerde yenilesin c-çnğdaşlaşma sürecine giren kurumlar XX. yüzyıldaki!erdir. Japonya'da ise, XIX. yüzyıl kurumlarıdır. Hemen ilave edelim ki, bugünün modern kurumları bir zaman sonra geleneksel leşecekt ir.
Tarihi metod kullanarak sosyolojik bir değerlendirme yapılacak olursa, günümüzün batılı çağdaş (modern) toplumlarındaki bu gelişme dahili ve kendi kendine bir sosyal değişimin ürünüdür. Klasik kurumları çağdaşlaştırma süreci asırlar boyunca yavaş yavaş ve herhangi bir sosyal sarsıntıya meydan vermeksizin gerçekleşmiştir. Gelişen bilim, teknoloji ve bilimsel zihniyetin gereği olan değişiklikler toplumun mevcut sosyal değerleri ve kurumları arasındaki denge zedelenmeden sahip olunan kültürün unsurları yeniden yorumlanmak ve gelişen şartlara tutarlı bir şekilde uyarlanmak suretiyle olmuştur. Sonradan çağdaşla-şanlarda İse, özellikle farklı kültür özellikleri gösteren toplumlarda gelişen bilimsel seviye, teknoloji ve bilimsel zihniyete sahip kültürler tarafından gittikçe artan bir dış baskı hususiyeti taşır; bu ülkelerde değişmeler hızlı, halta birdenbire olmuştur. Onun için o ülkelerde geleneksel kurum ve anlayışlarla modernleşme çabaları arasında kronik mücadeleler, iç sarsıntılar, kültürel yozlaşma ve yabancılaşmalar görülür. Bazan o hale gelinir ki, artık toplum ne geleneksel, ne de modern bir toplumdur.
Bazı sosyal bilimciler, gerek sömürge ülkelerindeki tecrübelerine, gerek bilimsel birikime istinaden bir takım çağdaşlaşma modelleri üzerinde durmuşlardır. Hemen hepsinde, önce toplumda çağdaşlaşma eğilimi oluşturmak, yerli çağdaşlaştırma ajanları (idareci ve aydın tabakadan) bulmak ve çalıştırmak, siyasi ve askeri güçlere nüfuz edip ele geçirmek, bunun için tüm eğilim kurumlarından, kitle basın yayın araçlarından azami ölçüde istifade etmek, çeşitli güç odaklarını halkın gözünden düşürmek ve yok etmek gibi ortak hareket planları mevcuttur. Yaygın sosyolojik kanaata göre, böyle standart modeller yerine, her toplumun kendi kültürüne dayalı, kendi sosyal değerlerine dayanan çağdaşlaşma usulleri daha yararlıdır. Özellikle İslâm toplumları için, İslûmİ değerlere dayanmayan, onlara aykırı olabilen usuller toplumda sosyal çözülmelere (dejenerasyon) vesile olur.

CUMHURİYETÇİLİK

2008-01-14T16:40:00.000-08:00

CUMHURİYETÇİLİK

Cunhurİyetçilik, ortak noktaları monarşiye karşı bir muhalefet ile temsilî hükümet yönünde ve değişen ölçülerde, eşitlik ve özgürlüğü ıcrcilı eden bir dizi siyasî hareket ve felsefeyi ifade eder.
Cumhuriyet (yahut rc.vpublica) terimi, Avrupa'da, XVII.yüzyıldan önce, ister verasette devredilen bir monarşi ile, isterse seçilmiş görevlilerce yönetilmekte olsun, iyi teşkilatlanmış, bîr devleiİ ifade etmek üzere kullanılıyordu. Böylece, modern Fransız mutlak monarşisinin teorisyeni olan Jean Bodin hükümet üzerine konuşmalarını 1576'da yayımlayabildi. Benzer şekilde, Sİr Thomas Smith, İngiltere'nin monarşik hükümetini 1583'de çıkan İngiliz Cumhuriyeti adlı kitabında incelemişti. Yine İngiltere'de I645'de monarşisi partinin yenilgisinin ardından ise "hür bir İngiliz Milletler Topluluğu (cumhuriyeti)" terimi, Stuart hanedanımı! koktenci-cumhuriyeiçi sağ kanada mensup muhaliilerince, veraset usulü bir monarşi İle yönetilen devlete karşılık demokratik olarak kontrol edilen bir devleti ifade edecek surettekullanıidı. Bu bağlamda, Ludlow, "Kralın mı bir Tanrı gibi ülkeyi yöneteceğine, yoksa halkın mı kendilerinin rızası altında gelişen bir yönelim altında yaşayacağına" bizzat halkın karar vermesi gerektiği düşüncesini savundu. Zamanın cumhuriyetçi risale yazarları arasında en seçkin olanı, verasete dayalı yönetimin "tabiat kaıuınu"na aykırı olduğunu İlan eden, John Milton İdi. Öte yandan ve sözde "tesviyeciler" olarak bilinen köktenci kanat, Lordlar Kamarası ve monarşinin İlgası ile evrensel oy hakkına dayalı olarak iki seneliğine seçilen bir avam kamarası oluşturulmasını istemekteydi.
Aynı dönemlerde yazan Harrington, Com-monwealıh (topluluk) Cumhuriyeti terimini, klasik çağdaki Atina, Roma, Venedik ve Hollanda'nın yönetim sistemini tanımlamak için kullanmıştır. Gene yazar, tercihini, hürriyetin teminat altına alındığı toplumlardaki cumhuriyetler yönünde koymaktadır: "Bir cumhuriyetin hürriyeti, yokluğunun onu müstebitlerin baskısına terkedebileceği bir kanunlar hakimiyeti İçinde gerçekleşir ve ben bunları, Aristo ve Livy'nin "Cumhuriyetin, insanların değil kanunların hakimiyeti olduğu"yolundaki iddialarına temel aldtkları İlkeler olarak anlıyorum."
Fransa'da Cumhuriyet terimi XVIl.yüzyılda "devlerin "yönelinV'İnİ tanımlamak için kullanıldı. Gene terim monarşinin zıddı yönünde
ele alınmaktaydı, XVIII.yüzyılda ise Montes-quieu, bir ileri adımla Cumhuriyet teriminin kullanımını modern anlamına doğru götürürken şunları öne sürüyordu: "Cumhuriyetçi bir hükümet, içerisinde halkın bütününün, yahut sadece bir kısmının en üstün güce malik olduğu yönetimdir; monarşi, içerisinde bir tek kîşi-nin sabit ve yerleşmiş kanunlar vasıtasıyla yönetimde bulunduğu hükümet şekli, despotik bir hükümet ise bir tek kişinin bizzat kendi irade ve heveslerine göre herşeyi yönlendirebildİ-ği yönetim tipidir."
Fransız Cumhuriyetçiliğinin atası JJ.Rous-seau cumhuriyet terimini hem modern ve hem de geleneksel anlamda kullanmıştır. Baş eserinde, bir taraftan, "bir cumhuriyetten anladığım, hükümetin alabileceği şekle hiç bakılmaksızın kanunla yönetilen herhangi bir devlettir" diye yazarken, diğer taraftan, şunları ileri sürmektedir: "Monarşi, cumhuriyetçi hükümet şeklî karşısında aşağı seviyede kalışını doğuran, esaslı ve kaçınılmaz bir kusuru beraberinde taşır. Cumhuriyetçi şekilde, kamuoyu tarafından İdari görevlerin güvenilerek yalnızca kendilerine bırakıldığı kimseler, kabiliyet ve zekâ sahibi olanlardır; oysa bir monarşide güç ve imtiyaz mevkilerine, hemen daima düzenbaz ve alçakça her şeye karışan kimselerg elir." Aynı yazar, bir yandan monarşik yönetimi "despotizm" ile ve cumhuriyetleri de "hür devlcıler"le bir tutarken, öte yandan "aristokrasi" yahut "monarşi" karşısında "demokrasiyi destekleyenleri "cumhuriyetçiler" olarak adlandırmaktadır.
Fransız ihtilâli esnasında Cumhuriyetçi önderlerden olanCondorcct, cumhuriyetçi hükümetin hak ve eğitim eşitliği üzerine dayandırılması gerekliği üzerinde ısrarla durmaktaydı. Robespierre de 1793'deki cumhuriyetçi anayasanın başlangıcında şu cümlenin yer almasına ön ayak oluyordu: "Hükümran olan halktır. Hükümet onun eseri ve ürünleri, kamu görevlileri ise bunların kâtipleridir."
Amerikan ve Fransız ihtilalleri döneminde radikal demokratik cumhuriyetçiliğin enpopü-ler sözcüsü T.Paine idi. Paine, 1791-92'deki/«-sanut Haklan adlı eserinde, cumhuriyet terimİ-
ni "Devlet" yahut "Kamu yararı" anlamında kullanır ve halka dönük temsil kurumlarına sahip monarşik olmayan devleti "demokrasi" olarak adlandırır. Bununla beraber, kamu yararına en iyi şekilde bir "demokrasi" İçerisinde hizmet edildiğini ima ederek, cumhuriyeti temsilî demokrasi ile eş tutar. ABD başkanlarından Jefferson, 1801'de göreve başlama nutku sırasında, "Cumhuriyetlerin vazgeçilmez ilkesi" olarak, "Çoğunluğun kararlarına mutlak teslimiyetten söz etmiş ve bunu "despotizmin can alıcı İlkesi olan kuvvete başvurma"mn karşısına koymuştur.
XIX.yüzyılın erken bir döneminde Kıta Av-rupastnda Mazzİni Cumhuriyetçiliğinin iyi bir örneğini teşkil ettiği yeni bir tür cumhuriyetçilik ortaya çıkmıştır. Mazzini'ye göre, "Cumhuriyet sadece bizim millet oluşumuzun tabiî ifadesi olmakla kalmayıp... aynı zamanda bir eğitim ilkesi..., herkes için bir eşitlik, bir hürriyet ve dolayısıyla bir sorumluluk formülüdür... O, görev elde edilmesini doğum veya servet esasına değil, yalnızca erdem ve başarı esasına bağlar."
Vİktorya devrinin radikal İngiliz liderleri, terimi, yönetimin demokratik olarak düzenlenişine temayül gösteren bir siyasî felsefe olduğunu öne sürerek, daha ihtiyatlı ve ölçülü bir surette kullanıyordu. Söz gelimi, 1874'deki bir konuşmasında J.Chamberlain şöyle diyordu: "Eğer bir Cumhuriyetçi olmak, temsil kurumlarına karşı derin ve sarsılmaz bir inanca sahip olmak İse ve gene özgür ve akıl sahibi insanlar için onun, içerisinde erdemin, doğumdan gelen imtiyazlara tercih edildiği en İyi yönetim şekli olduğunu, hemen hemen her durumda bir teori sorunu olarak kabul etmek demekse, o zaman ben ülkemin aşağı-yukarı bütün büyük düşünürleri ile birlikte anılmak ve bir cumhuriyetçi olarak adlandırılmaktan şeref duyarım."
Üçüncü Cumhuriyet sırasında -1875'den sonra- Fransa'da pozitivist ve ruhbanlık karşıtı bir cumhuriyetçilik türü kendisini gösterdi. Başta gelen temsilcisi olan J.Ferry, hedeflerini şöyle belirtiyordu: "Benim hedefim insanlığı, Tanrı ve krallar olmaksızın teşkilâtlandırmaktır." Bir "Sosyal Cumhuriyet" fikrini en İyi İfade eden J.JaurĞs'nin, onunla ilgili yorumu ise şöyle oldu: "O, sosyal sorunun hemen eğiğinde durmaktaydı."
1875'den bu yana Fransa'da Cumhuriyetçilik terimi, genellikle, laik bir eğitim sistemini tesis eden kanunlarınyanısıra, demokratik hükümet sistemini savunmaya hazır bulunmakta bir tutuldu. Bununla beraber, II.Dünya Savaşı sonlarından itibaren cumhuriyetçi deyimi, daha sık olarak, demokrasi karşıtı gruplar tarafından kendilerini tanımlamada kullanılmaya başlanmış ve fakat daha yakın zamanlarda, De Gaulle ile çevresindekilerin kullandığı şeklîyle, anlam bakımından Anglo-Sakson gelene-ğindeki 'demokratik'liğe hayli yakınlaşmıştır

CİNSELLİK

2008-01-14T16:39:00.000-08:00

CİNSELLİK

Cinscllik,bir organizmanın cinsel ilişki etrafında örgütlenmiş dürtüleri, tavırları, huyları ve eylemlerinin oluşturduğu bir komplekstir. Sosyal bilim disiplinleri birbirinden, bu kompleksin içine kattıkları ve içerdikleri çeşitli unsurlara verdikleri ağırlık açısından ayrılırlar.
Psikolojide günümüzde cinsellikle ilgili en rağbet gören görüşlerden biri, C.L.HuH'ın çalışmasında ifadesini bulur. Hull, dürtü ve ihtiyacın merkezini oluşturduğu bir genel teori geliştirmiştir. Birincil dürtülerin "eyleme yönelik doğuştan gelen veya refleks yatkınlıkları" olduğunu; bunlar arasında da türün idamesiy-le İlgili olup Cinsel ilişkiye yol açan dürtünün bulunduğunu söylüyor. Yani, cinsel dürtü kalıtsaldır (irsi). Laboratııvar çalışmalarının pek çoğunda hayvanlar, özellikle de albino fareleri kullanılır. Bu türlerle insan türü arasında büyük psikolojik benzerlik olduğu varsayılır. CMıırphy godalar ve diğer endokrin gerilimlerden kaynaklanan cinsel gerilimleri "iç organ dürtüleri" olarak adlandırıyor. Başka bir çalışmada gonadların, ya da cinsel salgı bezlerinin eylemiyle bağlantısı kesinkes kanıtlanmış olan ve "birincil dürtü durumu" olarak sınıflanan cinsel dürtüyü bastırma ve engellemede toplumun pek de başarılı olamadığı belirtiliyor.
Psikanalizin cinsellik kavramı hepsinden geniştir. Fren d, "erken çocukluktaki şüpheli ve
tanımlanamaz haz aktivitelerini cinsel kabul ediyoruz" demektedir. Cinsellik sadece karşı cinstenkişilcrin ilişkisini değil, arkadaşlık, idealler, ebeveyn ile çocuk arasındaki şefkate dayalı ilişki, platonik sevgi, kendini sevme ve tüm hoşa giden bedensel algıları da içerir. Cinsellik ayrıca gizlenmiş, cinsel olmayan davranış biçiminde, sembolizmde de kendini gösterir. Bir insanın bastırılmış cinsel uyarılan kişinin kontrol edemeyeceği yollarla kendisini gösterir. Böylece bir dedektif veya bir bilim adamını tatmin bulamamış çocuksu bir cinsel merak yönlendiriyor olabilir; göçmenler yasasını ihlal eden biri gerçekte ya göç ederek annesini reddediyordur, ya da yasadışı giriş yoluyla İnsest arzularını ifade ediyordur. Yasa ve düzen, anal erotizmin yüceltmeleri (sübli-masyon) olarak kabul edilir. Psikanaliz klinik psikoloji ve psikiyatri üzerinde çok etkili olmuştur.
Antropoloji, sosyal psikoloji ve sosyolojinin cinselliğe yaklaşımı kökten farklıdır. En genel çizgileriyle, bunların konusu şu şekilde özetlenebilir: İnsanın cinsel tepkilerinin düzenlenişi belirli gruplar içinde sembolik biçimde iletilen yaşantılar aracılığı ile öğrenilir; her topluluk, farklı cinsler için farklı sosyal rollerin bulunmasında somutlaşan biyolojik cinsiyet ayrımını görenekleri, kurumları ve dilinde taşır; cinsel sosyal roller sistemi sosyo-kültürel değişime bağlı olarak değişir.
İnsan cinselliğinin 6 ayırdedİcİ özelliği vardır:
I- Normların yönetimindeki bir seçim süreci tarafından kontrol edilir ve bu sürecin içinde yer alır. Seçim kısmen endogami ve eksogami kurallarının ikili eğilimi tarafından yönlendirilir. İnsest tabusu, gelenekle olsun, yasada olsun, evlenme ve çiftleşmenin ne derecede yakınlara yasak olduğunu belirler. Endogami, dışardan evlenmenin olamayacağı bir ilişkiler grubunu belirler. ABD'de, değişik ırktan kişilere evlenme yasağı bulunan eyaletler bir kenara bırakılırsa, insest için yasal tanımlar vardır, eksogami için ise yoktur. Evlenmede seçimi ırk, din, cınik, mali ve mesleki faktörler, muhtemelen bu Önem sırasına göre etkilemck-ledir.
2- Duygusal açıdan yoğun ve kalıcı sayılabilecek birliktelikler oluşur. Bunun tam zıddı ise hayvanlarda görülen cinsel ilişkilerdir; perio-dik, anlık ve seçici olmayan İlişkilerdir bunlar. Hiçbir hayvanın cinsel davranışı insest tabusunun derecesi veya biçimi ya da ahlaki değerler tarafından belirlenmemektedir.
3- İnsanın cinsel davranışı yalnızca üremeye yönelik değildir. Farklı doğum oranları ve cinsel pratiklerin gösterdiği gibi zaman geçirmeye, eğlenceye yönelik de olabilir. En azından Balı toplumlarında, özellikle de ABD'dc seks, katılanların kişiliklerinin merkezi önem taşıdığı bir kişiler-arası sevgi ilişkisi halini almıştır. Değişik sanat dallarında da görüldüğü gibi, seks esıetîk ve sembolik olabilir. Fahişelik söz konusu olmadan reklamlarda görüldüğü gibi ticari amaçlı olarak kullanılabilir.
4- İnsanın cinsel davranışı kısmen rasyoneldir, zira cinsel ilişki kurup kurmama konusunda karar verilebilir; bu cinsel karar her iki taraf için de geçerlidir. Cinsel düşünce, cinsel duygu veya cinsel ilişkiler bir düşünce sürecine dayanır, bu süreçle bir erkek söz konusu bir kadının belirli bir kategorinin üyesi -yani kız, kadın, sevgili, karı, kızkardeş, anne, arkadaş, yabancı- olduğunu anlar ve ona karşı duruma ait kendi yorumuna ve o kadının ait olduğu kategoriye uyan bir davranış gösterir. O kadına göstereceği açık cinsel davranıştan önce bu akıl yürütmeyi yapar. Kadınlar da seçicidirler ve kendilerini en yakınlarındaki erkeğe rastgele sunmazlar. Yani insanoğlu cinsel İlişkiye girmek ya da kaçınmak konusunda karar verir; ilk adımı erkeklerin mi, kadınların mı attığı bilinmiyor. Kararda etkili olan faktörler dini, ahlaki, estetik ve diğer değerler ve belki de sonuçlarına ilişkin korkulardır.
5- İnsan cinselliği kültürden küliüre ve bir toplumdaki alt-kültürlere bağlı olarak değişiklikler gösterir. Bir grupta kabul edilebilir sayılan bir çiftleşme biçimi, başka gruplarda yasaklanabilir. Cinsel pratikler, bu arada homoseksüellik, cinsel ilişki Öncesi oyunlar, cinsel çekicilik için kullanılan yolların hepsi, cinsel kompleksin diğer unsurlarıyla birlikle toplumdan topluma ve toplumlar içinde değişiklikler
gösterirler. Bu farklılıklar temelde söz konusu olguların sosyal ve kültürel açıdan kabul edilir veya kabul edilemez oluşuna bağlıdır.
6- Bütün insan topluluklarında cinsellik kendisini bir dereceye kadar toplumun değer yargılarına karşıt şekillerde gösterir. Bu, kısmen cinsel dürtünün gücündeki farklılıklara veya diğer biyolojik faktörlere bağlı olabilir. Böylesi durumlarda neyin sapkın (normalden sapmış) olduğunu belirleyecek olan, kültürel değerler sistemidir. Ancak norm sisteminden sapan cinselliğin önemli bîr kısmı da sosyal ve kültürel kaynaklardan kökenleniyor ve kendini alt-kültürier olarak gösteriyor olabilir.

CİHAD

2008-01-14T16:38:00.000-08:00

CİHAD

Arapça kökenli olup, "takat, meşakkat ve güç yetme" şeklinde genelde zorlu bir çalışma-
yı gerektiren fiiller için kullanılan bir kelimedir. Bir Islamî ıstılah olarak cihad mü'minin Allah'ın rızası önünde engel olan her türlü düşmana karşı Allah'ın rızasını kazanmak için, meşru olan her yol ve şekilde elinden gelen mücadeleyi yapmasıdır. Bu anlamda cihadı şu dört sınıfa karşı yapar mü'min:
a) Nefisle cihad,
b) Şeytanla cihad,
c) Kafirlerle ve münafıklarla cihad,
d) Fasıklarla cihad.
Cihad, savaş (harb) kavramının karşılığı değildir. Nefis ve şeytanla cihadı da İhtiva eden bu kavramın, ne savunma ne de saldırı biçimleri İle savaş diye tercüme edilemez. Nitekim İslam savaşçıları gibi bir deyim de İslam müca-hidclrine paralel kullanılsa da sağlıklı bir kullanım değildir. İslam'ın iki bağlayıcı kaynağı Kur'an ve Sünnet, savaş manasına daha yakın olan "kıtalve harb" gibi deyimler de kullanmıştır. Çünkü cihad, çok sathî bir ifadeyle, İslam'ın ibadetleri içinde bir ibadet türüdür; namaz gibi, zekat gibi, Hac gibi. Hatta Peygamber (s) cihad edemediklerinden yakınan kadınlara haccı tavsiye etmiş, kendilerinin cihadı hacc olduğunu bildirmiştir. Sahih kaynaklarda yer alan bu hadiste Hac ve cihad arasında açık bir benzetme vardır. İki nesne arasında bir benzetme veya bedelleme için, ana unsurlarda bir benzeşme kaçınılmazdır. Şu durumda hacc ve cihad benzeştirilip, biri diğerine bedel getirilebildiğine göre cihad, İslam'ın beş temel esasındaki özellikleri içeren bir ibadet türüdür.
Hangi sebeple olursa olsun cihad ibadeti mü'minler için günlük ibadetler kadar sık sık tekrarlanabilen, sebebleri ortadan hemen hemen hiç kalkmayan bir ibadettir: Karşı tarafın savaşı başlatması (Bakara; 190 ve HAc; 39), Allah ve Rasulüne savaş açılmış olması (onların buyruklarının aksine uygulama) Maİde; 33 ve 34, Tevbe; 107), Fitnenin egemen duruma gelmiş bulunması (Bakara; 193), yeryüzünde bozgun çıkarılma durumu (Maide; 33), şeytanın dostlarının etkinlik kazanması (Nisa; 76), karşı tarafa yapılmış olan bir anlaşmayı bozması (Enfal; 56-57) anlaşma yapılmış bir topluluğun anlaşmayı bozmak niyetinde olduğunun gözlemlenmesi (Enfal; 58), inkarcıların kendilerini öne geçmiş saymaları, sanmaları durumu (8/59) ve -cihad olmamakla birlikte-birbirleriyle savaşan iki mü'min topluluğun an-laştırılması için gösterilen çabaların boşa gitmesi üzerine saldırganın saldırıyı başlatması da cihad ortamını oluşturan sebebler arasında yeralır. Ayrıca yakınlarda bulunan İnkarcıların müslümanları güçlü görmelerini sağlamak ve böylece onlardan gelmesi olası saldırılar karşısında güven içinde kalabilmek için savaşmak da yine savaş yolunda cihada başlamanın gerekçeleri arasında yeralır (Tevbe; 123).
İnkâ edenler (Maide; 35), dine dil uzatanlar (Tevbe; 12), anlaşmayı bozanlar (Enfal; 56-57), zâlimler (Bakara; 193), münafıklar (Tahrinı; 9), topyekün savaş açmış olanlar (Tevbe; 36) başlıca savaşılacak kimselerdir. Bunlar, savaş sırasında görüldükleri yerde öldürülecek ve hatta yurtlarından çıkarılacak (Bakara; 191), boyunları vurulacak ve esir alınacaklar; ancak savaş bittiğinde esirler salıverilecek (Muhammed; 4), savaş sırasında sert davranılacaktır (Tevbe; 73). Savaş, topyekün olabileceği gibi (Tevbe; 36), bölükler çıkarma biçiminde de gerçekleştirilebilecek (Nisa; 71); ama durum ne olursa olsun bütün güçle savaşılacaktır (Büyük cihad/cihadı kebire) (Fur-kan; 52). Çünkü, savaş yoluyla Allah onları azaplandırmış, rezil etmiş olacaktır (Tevbe; 14).
Bununla birlikte savaşta Allah'ın sevmediği bir tulum olan aşırılıktan kaçınılacak (Bakara; 190), savaşılanlar savaştan vazgeçerlerse vazgeçilecek ve bağışlanacaklar (Bakara; 192), barışa yanaşırlarsa barış yapılacak (Enfal; 61), bu yolla arada bir sevginin doğması için umut beslenecek (çalışılacak (Mümtchİ-ne; 7), savaşa katılmamış ve yardımcı olmamış olanlara adil davranılacak, iyi muamele yapılacak (Mümethine; 8), tevbe edip namazlarını kılar, zekatlarını verirlerse 'kardeş' statüsüne alınacaklar (Tevbe; 11), eğer dönerlerse yeniden savaşılacak (Tevbe; L2). Ve, savaş, ya boyunlarını büküp bir aşağılanma göstergesi olan cizyeyi vermeyi kabul etmelerine (Tevbe; 29) yahut da fitne kalmayıncaya dek sürecek (Enfal; 39 ve Bakara; 193), bundan sonra da
vazgeçecek olsalar, yine vazgeçİ
Cİhad, şer'i mükellefiyet açısından farz-ı ayın ve farz-ı kifaye diye ikiye ayrılabilir. Toplu bir çalışmanın gerektiği durumlarda, yine şeriatın izin verdikleri dışındakiler hariç cihad her mü'mine farz-ı ayın olur. Bunun dışındaki normal durumlarda ise farz-ı kifayedir cihad. Kadınların ise, çok Özel durumlar ve onlara mülayim görevler dışında cihada bilfiil katılmaları emredilmemiştir.
Resulullah (s) kişinin kendisiyle yaptığı iş cihada, devamlılığı, önemi hayatın her anını kapsaması ve İslam düşmanlarıyla yapılacak cihad için mutlaka gerekli olması bakımından "Büyük cihad" genel olarak kastedilen cihada da "küçük cihad" adını vermiştir. İslam'ın bütün hükümlerinde, bir başka deyişle kişinin tüm amellerinde olduğu gibi, cihadda da niyet ve ihlas birinci derecede öneme sahiptir. Eğer kişi kendi nefsi için, ailesi-kabilesi veya ulusu için, ya da övülmek veya kahraman olmak gibi hedefler İçin savaşırsa cihad yapmış olmaz. İşte kişinin kendisiyle/nefsiyle olan cihadı düşmanla yapacağı cihada niyet ve ihlas kazandıracağı için de Büyük Cihad olarak nitelendirilmeğe layıktır
Cihad, hiç bir zaman bir kahramanlık, ad, şöhret veya ganimet sevdasıyla yapılmaz. Ci-had'da asıl gaye, Allah'ın rızasını kazanmak için İslam'ı yüceltmektir; bu da, insanları bir takım tağııtların hakimiyetinden, yeryüzünü fesaddan kurtarıp, insan hürriyetinin önüne konan engelleri kaldırmaktır. Kur'an'ın ifadesiyle, mü'minler birbirlerine yardımcı olup arka çıkmazlar ve Cihad'ı da terkederlerse, artık Allah'ın Adı'nın anıldığı mabedler yıkılıp, yerlerinezulmün ehramları dikilir. Cİhad'la İslam'ın tebliğinin ve insanların hür iradeleriyle İslam'ı veya bir başka dini seçmelerinin önündeki engeller giderilir; niahî olarak, bütün İnsanları 'zorla' müslüman yapmak gayesi değil, Tcvhid'i hakim kılmak gayesi güdülür. Tev-hid'in hakimiyeti altında insanlar diledikleri dini seçebilirler. Kur'an, bir takım mal, cvlad, kazanç ve dünya hayatı endişeleriyle Cihad'ı terkettiklerinde nıü'minlerin başına büyük felaketlerin geleceğini anlatır; Cİhad, mü'mini
sürekli tetikte tutan ve onu yere çakılıp kalmaktan alıkoyan terkedilemez bir aksiyondur; Cihad'dan kaçma veya Cihad etmeme düşüncesi münafıklık alametidir. Mü'mİnlerin topum Cihda'ı terketmeleri, yavaş yavaş kendilerinden İmanın da gitmesi sonucunu doğurur. Bunun neticesinde yeryüzünde büyük bir 'fitne' başgösterir ve bu da artık Kıyamet hadisesidir.
Kur'an, müşrikler ve Ehl-i Kitab'ın yanısıra münafıklıklarla da büyük bir Cihada girişmeyi emreder. Münafıklar zahiren müslüman olduklarından, kendilerine karşı silah kullanılmaz. Münafıklarla Cİhad, sürekli anlatma, zaman zaman durumlarınıyüelerine vurma, nil'a-kın ne derece kötü ve insan haysiyet ve şeref-nie en yakışmaz bir sıfat olduğunu yeri geldikçe ifda etem.e kendilerinden uzak durup, sırdaş, yönetici ve dost edinmeme ve gerektiğinde üzerlerinde baskı kurma suretiyle olur.
Küfrün/Şirk'in ve dolayısıyla fitne ve fesadın hakim olduğu bir toplumda bir mü'min tek başına da olsa Cihad'la yükümlüdür; çünkü, mü'mininhayatı İman ve Cihad'dan ibarettir. Bu Cihad, önce delille, güzel sözle, hikmetle ve öğütle anlatmayı içine alır. Bu, toplumasl planda Cİhad'm İlk merhalesi olduğu gibi, bir kişiyi İslam'a davet için yapılacak Cihad'ın da ilk merhalesidir. Belki, bunu bir merhale olarak almaktan çok, her zaman gerekli bir yöntem olarak düşünmek daha doğru olacaktır.
Cİhad, kişinin sahip olduğu her şeyle yapılabilir; şu kadar ki, 'kıtal' şeklindeki teknik anlamıyla Cihad, Kur'an'da daha çok 'malla ve canla' biçiminde geçmektedir. Bizzat savaşa çıkamayacak durumdaki mü'minler gazileri donatmakla aynı sevabı alırlar, Cihad için devrin gerektirdiği en üstün silahlara sahip olmak Kur'aıı'ın emridir.

CEZBE

2008-01-14T16:37:00.000-08:00

CEZBE

Lügatte "çekmek" ve "çekiş" anlamlarına gelen cezbe terimi, tasavvufta Hakk'ın kulu kendine çekmesinden meydana gelen bir haldir. Her ne kadar, halk arasında cezbe, bazan akim baştan gitmesi anlamına gelen cinnetle aynı anlamda kullanılırsa da bu kullanış yanlıştır.
Cezbe, Allah'ın kula ihsanı olduğundan kulun elinde değildir. Allah'ın sevdiği kulun kalbinden perdeyi kaldırıp kulun çalışma ve gayreti olmadan onu yakın nuru ile manevi makamlara yükseltmesidir. Kul, cezbe sayesinde hakikatin kaynağına ulaşır. Allah'ın dışında herşeyi unutarak kendinden geçer, vecd ve istiğrak halini yaşar. Mutasavvıflar Kur'an'daki: "Allah dilediğini kendine çeker" (Şura, 131) ayeti ile bazı kaynaklarda hadis olarak zikredilen "Allah'ın kula olan cezbesi, iki cihan halkının amellerine denktir" sözünü cezbeye delil sayarlar. Hakk'ın kulu kendine çekmesi cezbe, bu cezbeyle kulun Allah'a yönelmesi aşktır. Böyle bir cezbe peygamberlerin ve velilerin sıfatıdır.
Tasavvufta cezbe, seyr'ü suluk (inisiyasyon) ile bir arada düşünülür ve sulüke bağı olmayan bir cezbe makbul sayılmaz. Çünkü irşada liyakat kazanabilmek için sülük yolundan geçmek gerekir. Nitekim İmam-ı Rabbani cezbeyi, süluke girmeyenlerin ve sülükünü tamamlamış bulunanların cezbesi olmak üzere ikiye ayırır. Salİk olmayanlarda ruh, nefsin etkisinden kurtulamadığı için cezbe kalbidir, ruhi değildir. Böylclerİ ruhlar alemini müşahade ettikleri halde Hakk'ı müşahede ettiklerini zannederler. Sülüklerini tamamlayıp ruhları nefs-lerİnİnetkİsİndenkurtulmuşkimselerin cezbesi İse ruhidir. Bunlar Hakk'ı müşahade ederler.
Sohbet, zikir ve sema meclislerinde kalbine gelen varidata dayanamayarak kendinden geçen, bağıran, gayrı ihtiyari sıçrayıp nara atan kimselerin davranışlarına da cezbe adı verilmektedir. İlk tasavvuf kaynaklarında "vecd" olarak ifade edilen zikir ve sema konularıyla birlikte anlatılan bu tür hareketlere Türk AFOROZ (Türkçe'de cezbe adı verilmektedir.)

CEMAAT

2008-01-14T16:36:00.000-08:00

CEMAAT

Cemaat kelimesi, "insanlardan kalabalık bir grup, bir gaye etrafında toplanmış İnsanlar" anlamına gelir. Islami terim olarak ise: "bir emir (imam) etrafında toplanmış müslümanla-nn birliği"ne verilen İsimdir. Müçtehİd alimlerin birliği, ehl-i İslam'dan çoğunluk olan taraf, bir iş etrafında toplanmış ehl-i İslam ve sa-habiler gibi tarifler de kullanılmış olmakla beraber, tercih edilen birinci görüştür.
İslam'ın dünya görüşü ile kurulu bir toplum yapısında yukarıdaki tanımların, -sahabiler ifadesi hariç- hepsi aynı anlamı ifade eder. "Ümmet" kavramı da bu açıdan "Cemaat" kavramının daha kapsamlı olan şeklidir: Müçtehİd ulemanın seçip bey'at ettiği bir Emir etrafında kenetlenmiş, ulemasına bağlı mü'min insanlar birliğini Cemaat olarak İfade edebileceğimiz gibi, "Ümmet" olarak ta niteleyebiliriz. Hz.Ö-mer (r.a)'in "Cemaatsİz İslam, İmaresİz cemaat, İtaatsiz imare yoktur" şeklindeki sözünde, Ümmet'in ikinci Halifesi'nin ağzından hayat yapısı: "Cemaat, İslam, İmare, İtaat"ten oluşan dört büyük kavramda toplanmıştır. Bu dört kavramı birbirinden ayıramayacağımız gibi bunların, ayrı ayrı kaynaklardan, sistemlerden beslenmeleri halinde de, bir bütün oluşturduklarını söyleyemeyiz.
"Cemaat"e teşvik eden Kur'an ayetleri ve Peygamber (s.)'in hadisleri topluca incelendiğinde, "Cemaat"ten sadece, belli samanlarda, ibadet şekilleri için bir araya gelen İnsanları kastedmedİği, tersine, vahyin koyduğu prensipler etrafında topluca hayat sürme ve "İnsan" gerçeğinin fıtrata en uygun olan şeklini
sergileyerek, yaşamanın kastedildiği açıkça anlaşılır. Kur'an ve Sünnet'in ısrarla üzerinde durduğu, "Emr-İ bi'1-Maruf ve Nehy-i ani'l— Münker" olayı da, tek başına incelendiğinde, İslam'ın "Cemaat" gerçeğine hangi açıdan baktığını gösterir. Kliklere bölünmüş veya haklı haksız, yerli yersiz dünyevi kimi çıkarlar etrafında toplanmış insanlar birliğine cemaat denemez. Zaten Kur'an ve Sünnet dairesinde kalmayan hiçbir şeyin varlığı Şer'i değildir.
İlk Cemaat örneği -İslam tarihi için-, çekirdeği Mekke'de oluşan, Medine İslam toplumudur. Medine'deki kardeşlik protokolü ve namazdan günlük hayatın teferruatına kadar herşeyin Peygamber mihverinde dönmesi şeklinde tezahür eden toplum yapısı, "cemaaf'İn ilk güzel örneğidir. Dünya tarihi açısından bakıldığında da, İsa (a.s) ve Havariler de bir cemaat teşkil etmiş kabul edilebilirler.
Hucurat suresinin 9. ve 10. ayetleri, Vahyin "Cemaat"olmayı emrettiği gibi, yıkımdan ve normal seyrini sapmaktan korumada da ilahi ölçüler koyduğu açıkça görülmektedir. Cemaat arasındaki pürüzlerin izalesi yine cemaate emredilmektedir. Hz. Ömer (r.a)'ın anladığı anlamda bir cemaat bulunmadıkça da, bu ayetlerin muhatabı bulunamayacağı açıktır.
Al-i İmran, 103-105; Tevbe, 107-108; Nisa, 59. ayetlerinden Kur'an'ın öngördüğü cemaat ve onun paralelinde ümmet kavramlarını çıkarmak mümkündür. Özellikle Nisa, 59. ayeti cemaatin sosyal işlevinde nihai mercii teyid etmesi noktasında Önemlidir: "Ey İman edenler! Allah'a itaat edin. Peygambere ve sizden olan Ulu'l-Emr'e itaat edin. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz - Allah'a ve ahirete gerçekten inanıyorsanız- onu Allah'a ve Re-sul'e götürün; bu hem hayırlı, hem de sonuç bakımından daha iyidir."
Kur'an bir insan Öldürmeyi bütün insanlığın katli olarak (Maide, 32) tavsif ederken, Buha-ri ve Müslim'in rivayet ettiği bir hadiste Peygamber (s.): "Dinden çıkıp cemaati terkedeni" öldürülmesi helal olan üç kişiden biri olarak göstermiştir. (Buhari, 9/6; Müslim, 3/1303).
Kısaca cemaat, yeryüzündeki hilafet görevini devlet otoritesi İle temsil eden müminler topluluğudur.

BÜYÜ

2008-01-14T16:35:00.000-08:00

BÜYÜ

Büyü terimi, kişiler ve grupların amaçlarını gerçekleştirmek gayesiyle çevrelerini kontrol etmek ya da değiştirmek üzere girişilen karmaşık İnanç ve işleme atfen kullanılır. Büyünün esası, deneysel yoldan test edilemeyen inançlara ve çevreyi kontrole dayanır. Birincisi onu bilimden ayırırken, ikincisi de dinden farklı kılar.
Büyü, Tylar ve Frazer'İn antropolojik incelemelerinden sonra bilimsel açıdan değersiz ve hatta saçma bir şey olarak değerlendirilmiştir. Oysa büyünün de kendine göre bir "rationa-le"i vardır ve tüm büyüsel uygulama ve inançlar evrenin belli bir algılanışına dayalıdır. Bu da, "kainattaki her şeyin birbirini etkilediği" inancıdır. Büyücü belli bir fenomeni (normal olarak bakıldığında konuyla ilgili olmayan bir fenomeni) uyararak onu başka bir fenomen üzerinde etkili kılmakta ve büyü gerçekleşmektedir. Bu konu son yıllarda batıda özellikle C.Castaneda'nın popüler eserleriyle tekrar gündeme gelmiş ve D.Bohm gibi fizikçiler evrenin her unsuru birbirini etkileyen bir düzeni içerdiğini öne sürerek büyünün modern çağda yeniden dirilmesine zemin hazırlamaktadırlar.
Latince "mageia" kelimesinden gelen şekliyle genel olarak, alışılmamış bir takım uygulamalar yoluyla tabii hadiselere aykırı işler yapabilme sanatı diye de tarif edilen büyünün genelde sosyal bilimcilerce tesbit edilen iki çeşidinden söz edilir: 1-Kam büyü: Asıl büyü olup kötü maksatlarla bazı kimselerin, cinlerin, Özellikle şeytanın yardımıyla tabiî kanunların aksine, olağanüstü bir takım etkiler yapabilmeleridir. Bu büyü esasta kaynağını şeytandan alır; bir diğer ifadeyle şeytana izafe edilen bir büyüdür. 2- Ak (beyaz) büyü: Görünüşte acayip, ama aslında tabiî hadiselere uygun olan bir takım İşlerdir. Burada büyücü, genellikle insanların cehaletinden yararlanır. Hokkabazhklarbununtipik örneğidir. Su dolu bardağın ağzına bir kağıt kapatır, ters çevirir, dökülmez; halkın ekserisi hava basıncının sözü edilen kâğıda baskı yaparak suyıın dökülmesini önlediğini ve bunun normal tabiî bir hadise olduğunu bilmezler.
Tabiî hadiselere uygunluğu ve ondan istifade edilerek yapıldığı için bazı kaynaklar ak (beyaz) büyüye tabiî büyü de derler. Son zamanlarda yazılan sözlüklerden bazıları tabiî büyüyü üçüncü bir büyü çeşidi olarak zikretmeye başlamışlardır. Bazıları daha ileri giderek 5 türlü büyüden söz ederler.
Büyünün bilimsel olarak İncelenmesi ancak 19. yüzyıldan sonra olmuştur. Geçmiş kavimlerin psikolojisi ve sosyolojisi hakkındaki bilgilerimiz, etnografik çalışmalar sayesinde bir hayli artmış olmasma.rağmen büyünün doğuşu ve temel özellikleriyle ilgili görüşlerde bir birlik sağlanamamıştır. Hatta tabiatüstü, esrarengiz bir gücün etkisine inanmaktan ibaret görüldüğünden, yeryer bu tür dinî İnançlarla karıştırılmış, bazan dinden doğduğu (Loisy, Allier, Durkheim, Huvelin), bazan dinin büyüden çıktığı (Frazer), bazan her ikisinin aynı kaynaktan meydana geldiği (Mauss-Hubert, Levy-Bruhl) ve bazan da birbirine indirgene-meyecek kadar aykırı mahiyetlerde olduğu (Bergson) iddia edilmiştir. Bilim ve tekniğin büyüden çıktığına dair izahlar da yapılmıştır (Malinowski, Evans-Pritchard).
Tarihi açıdan konuya yaklaşılacak olursa, büyünün çok eski devirlerden beri çeşitli toplumlarda mevcut olduğunu görürüz. Özellikle eski Mısır'da büyü çok yaygındı. Kur'ân Hz.Mu-sa (a.s)'nın Mısır sihirbazlarının hilelerini boşa çıkarmak için asasını kullandığından söz eder Hz.Musa'dan önce de Mısırlılar kanunen caiz gördükleri büyü şeklini daha çok tatbik ederlerdi. Ancak bu, kanuna uymayan büyüye başvurmazlar demek değildi. Sihirbazların hayata ve Ölüme hükmettiklerine, iyi veya kötü cinleri yardıma davet etme kudretini haiz olduklarına, kuvvetlerini diledikleri gibi kullanabildiklerine inanılırdı.
Yahudilerde de büyü çok yaygındır. Büyü formüllerinde eski ananelerden, yahut diğer
dinlerdeki cin ve peri isimlerinden Önemli Ölçüde yararlanmışlardı.
Keldaniler perilerin her yere dağılarak tabiî hadiseleri idare ettiklerine inanırlardı. Bazı yaratıkların şeytanî güçlere sahip oldukları sanılırdı, ancak bu tür güçler erkeklerden çok kadınlarda bulunurdu. Şeytanlar ve cadılar insanların bedenine hulul etme gücüne de maliktiler. Perilerin bazılarının tesirlerini artırmak için hayvan şekline girdikleri gibi, bazan da insan şeklinde göründüklerine inanılırdı.
Eski Yunan'da da büyücülük yaygındı. Yunan sihirbazları güçlerini daha da artırmak maksadıyle yabancı tanrılara da başvururlardı. Kendi tanrıları içinde "Hecata" cadıların tanrısı idi. Büyücülükte en ünlü kişiler, diğer sanatlarda olduğu gibi Teselya kıtasından yetişirdi.
Roma büyücülükte diğerlerinden geri değildi. Her türlü büyü yapılıyordu. Üstatları Yunanlılar ve Etrüsklerdi. Doğunun büyüyle ilgili inançlarına son derece güveniyorlardı. Büyü, Roma'da, İmparator Ogüst zamanında en çok itibar edilen bir sanat olmuştu. Devlet ileri gelenleri büyücülere müracaat etmekte, onların söylediklerine göre hareket etmekteydiler.
Ortaçağda daha yoğun olmak üzere, batıda, hemen hemen her millette, Keklerde, Töton-larda, Kinlerde, İskandinav ülkelerinde büyünün her türlüsü bilinir ve yapılırdı.
Uzak doğu ve Çin de büyünün her çeşidini biliyor ve uyguluyordu. Konfüçyüs'den sonraki dönemde Wu adlı bir cadının devletin sosyal teşkilatında resmî bir makamı vardı. Raks, şiddetli korku, çeşitli bitkiler, sihirbaz aynaları gibi çeşitli büyücülük usûlleri tatbik ederlerdi. Gelecek hakkında fikir beyan etmek habis (kötü) ruhları def etmek ve insan vücudundan çıkarmak, aile mutluluğunu temin etmek gibi konularda büyücülere başvurulurdu, öyle ki, Çin'de 1795'te bu konuda bir kitap bile yayınlanmıştı. Kitapta insan kaderini iyi olarak kullanmasına yarayan esaslar, evini nerede kuracağı, nereye gömüleceğine dair prensipler vardı.
Müslümanların büyüdeki üstatları Yahudi-İcr, Suriyeliler, İranlılar, Keldanüer ve Yunanlılardı. Kur'an'da ifade edildiği gibi cinlerin varlığına inanılırdı. Bazan elverişsiz ve ıssız yerlerde kendilerini rahatsız eden İnsanları çarptığına inanılırdı. Büyü, realite olarak kabul ediliyordu. Ama büyücülük yapmak yasaktı. Ancak, kötü maksatla yapılmış büyünün sonuçlarından kurtulmak, cin çarpmasını tedavi etmek için başvurulabilirdi. Ne varki, halk arasında gizli olarak çok çeşitli büyüler uygulanırdı. Parası, sığın, davan veya herhangi bir şeyi kaybolan kişi büyücülere müracat ederek yitiğin bulunmasına çalışılırdı. Bugün eskisi kadar olmasa bile, yine de değişik müslüman toplumların halkları arasında büyü yapılmaktadır.

BURJUVAZİ

2008-01-14T16:34:00.000-08:00

BURJUVAZİ

Toplum Bilimlerinde, üretim araçlarının mülkiyetini elinde bulunduran, geçimlerini el emeği ile sağlamayan ve iktidarların karar mekanizmalarını etkileme gücüne sahip olan sermayedarları içine alan sosyoekonomik sınıf. XIII.yüzyıldan İtibaren kullanılmağa başlayan "burjuvazi" teriminin kökü "bourg" (şehir) kelimesinden gelmekte olup şehir ve kasabalarda oturan ve geçimini zanaat veya ticaretten sağlayan kişilere "burgensis" denmiştir. Zamanla kent ve kasabalarda yaşayan ve geçimini ticaret ve zanaatle sağlayan bağımsız toplumsal gruplar "burjuvazi" terimi ile ifade edilmeye başlanmıştır. Ortaçağın sonlarına doğru kasabalar ve kentler gelişmiş ve burcıda yaşayan insanlar arasında sınıf bilinci uyanmıştır. Kilisenin ve feodal senyörlerin yönetiminde ve hukukî hakimiyetinde bulunan kentlerde, tüccar, esnaf, zanaatkar ve gayrimenkul sahipleri, aristokratların ve senyörlerin baskısından ve etkilerinden kurtulabilmek İçin mücadele vermişlerdir. Feodalitenin çözülmesi ile bağımsız kalan şehirlerin yönetimine, tüccar, esnaf, zanaatkar ve gayrimenkul sahiplerinden oluşan "burjuvazi" sınıfı üstlenmiş ve bu sınıf giderek Balı toplumlarında güçlenmiştir. XIV.yüzyıldan itibaren burjuvazi, belirli bir refah İçerisinde yaşayan, taşınır ve taşınmaz mallara sahip olan ve bunların verdiği güçle toplu msal-siyasal hayatta belli haklar elde eden bir sınıf ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştır.
XIV.yüzyıldan itibaren Avrupa ülkelerinde görülen Komün Hareketleri, burjuva sınıfının gelişmesine, şehirin yönetiminde etkisinin artmasına ve aristokrasi karşısında giderek güçlenen bir sınıf olmasına önemli katkıda bulunmuştur. XVIIl.yüzyılda İse iki önemli gelişme burjuva sınıfının giderek güçlenmesine ve siyasal sisteme egemen olmasına yardım etmiştir. Bu gelişmelerden biri 1789 Fransız Devrimi, diğeri de Sanayi Devrimidir. Fransız Devriminde burjuva/J, aristokrasinin iktidarına son vermiş ve egemenliğin halka ait olduğunu İlân ederek siyasal iktidarı ele geçirmiştir. Burjuvazinin savunduğu temel ilkeler liberal düşüncenin ve demokrasinin özünü teşkil etrhiş, hemen hemen bütün toplumların siyasal düşüncelerini etkilemiştir. Bütün toplumlar için, burjuvazinin formüle ettiği liberalizmin ve demokrasinin Özgürlük, eşitlik, halk egemenliği vb. gibi temel ilkeler, varılması arzulanan ana idealler hâline gelmiştir. Ayrıca burjuvazinin iktidarı ele alması ile, yüzyıllardır Avrupa toplumlarında yönetimi elinde tutan aristokrasinin toplumsal-siyasal İşlevine de son verilmiştir. Sanayi Devrimi ise burjuva sınıfının ekonomik bakımdan giderek güçlenmesine ve kendi İçerisinde bölünmesine yol açmıştır. Sermaye kuvvetini temsil edenlere "büyük burjuvazi", orta hâili tabakaya da "küçük burjuvazi" denmiştir. Hdr iki kategori arasında önemli bir takım farklılıklar gözlenmiştir.
Burjuvazi, aristokrasiyi alt eden bir sınıf olarak gelişmiş olmakla birlikte zaman içerisinde soylu sınıfların yaşama şekillerini ve bazı davranışlarını taklit etmiştir. Adeta burjuvalar ya-
şayışlarını eski aristokratlarınkinc benzetmeğe çalışmışlar ve onların şatolarını, topraklarını, köşklerini satın almışlar, benzer bir debdebe içerisinde yaşamak İstemişlerdir.
Burjuvazi kendisine özgü dünya görüşünü, kültürünü ve yaşama biçimini geliştirmiştir. Kapitalizmin kuruluşunda burjuva dünya görüşünün büyük rolü olmuştur. Tasarruf, kâr güdüsü ve kişisel kazanç artırmayı amaçlayan akılcı davranış ve rasyonel hareket, bu dünya görüşünün başlıca vasıfları olarak ortaya çıkmıştır. Burjuva dünya görüşünü, daha doğrusu burjuva İdeolojisini M.Weber ve W.Som-bart gibi kişiler analiz etmişlerdir.
Burjuvaziyi daha kesin çizgilerle belirlemiş olan ve bir sosyal sınıf olarak kabul eden
K.Marks, burjuvazinin uzun tarihsel toplumsal gelişmeler ve birbirini izleyen İhtilâller sonunda ortaya çıktığını, ezen-ezilen savaşında burjuvazinin feodaliteyi çökerttiğini yazmıştır. Marksist tarih anlayışı İçerisinde burjuvazi de, kendisinin tam karşısında bulunan ezilen işçi sınıfı (proletarya) tarafından ortadan kaldırılacaktır. Burjuvazinin işçi sınıfı tarafından yıkılmasını savunan Marks, burjuva kelimesini kendi terminolojisinde en olumsuz, en ağır kelime olarak kullanmış ve ona küçültücü, pejoratif bir anlam yüklemiştir.
Günümüzde burjuva kelimesi, eskisi kadar canlılığını ve bir suçlama aracı olma özelliğini korumamakiadır. İşçi sınıfı ve aristokrasiye karşıt olarak kullanılmış olan ve hâlen kullanı-lanburjuvazi eski etkinliğini kaybetmiş bulunmaktadır. XX.yüzyılda ücretlilerin sendikal hareketler, sosyal yardımlar, sosyal güvenlik gibikurumlarvasıtası ile durumlarının iyileştirilmiş olması burjuvazi ile işçi sınıfı arasındaki uçurumu az da olsa azaltmış, sosyal devlet uygulamasının olumlu sonuçları sınıflar arasındaki çatışmanın şiddetini düşürmüştür. Bu sebeple burjuvazinin geçen yüzyıldaki İşlevi ve görünümü ile günümüzdeki işlevi ve görünümü farklı şekillerde ortaya çıkmaktadır. Siyasal plânda genel oy ilkesinin yaygınlaşması, kitle partilerinin doğuşu ve ücretlilerin örgütlenme imkânlarına kavuşmuş olmaları, İktidar üzerinde burjuvazinin etkisini sınırlandırmış
ve işçi sınıfı da baskı grubu olarak siyasal sistemi etkileme imkânına kavuşmuştur. Burjuvazinin savunduğu, kanun önünde eşitlik, kişi hak ve özgürlüğü, kişi dokunulmazlığı, mülkiyete saygı gibi çağdaş demokrasinin belli başlı temel İlkeleri, günümüzde işçi sınıfları tarafından da benimsenmiş ve bu alanda mücadele verilmiştir.
Batı toplumlarının tarihine benzer bir tarih yaşamamış olan Türkiye'de ve genelde Doğu toplumlarında burjuvazi, toplumsal-siyasal plandaki işlevi bakımından farklılık gösterir. Osmanlı toplum yapısında burjuvazi adım verebileceğimiz bir sosyal sınıf teşekkül etmemiştir. Feodal siyasal sistemin özelliklerine sahip olmayan Osmanlı toplumu, merkezî niteliği ağır basan bir siyasî idarî sisteme sahip olduğundan Osmanlı kul ve din bürokrasisi karşısında güçlü toplumsal zümrelerin ortaya çıkması ancak XVIII.yüzyılın sonlarına doğru "â-yân" sınıfıyla mümkün olmuşsa da, âyân'ın toplumsal, siyasal ve sosyal konumu ve işlevi burjuvazi İle karşılaştırılamayacak kadar zayıftır. Ancak XVIII.yüzyılın sonlarından itibaren, Batıda sanayi devriminin de etkisi ile toplumsal yapıda giderek güçlü-şekilde ortaya çıkan bir "levantenler" sınıfı görülebilmiştir. Ne var ki, bunun etkisi de bürokrasi karşısında oldukça sönük kalmıştır. Osmanlı Dcvleti'nde ve 1960'lara kadar Türkiye Cumhuriyeti'nde, güçlü asker ve sivil bürokrasi sınıfı karşısında sermayedar, gayrimenkul sahibi ve rantlarla geçinen sınıfın etkisi marjinal noktada seyretmiştir. Türkiye'de kapitalistleşme ve sanayileşme hareketinin hızlandığı ve buna bağlı olarak kentleşme eğiliminin arttığı 1960'lardan itibaren toplumun siyasî-idarî sistemini ciddî şekilde etkileyen, bağımsız meslekî kurumlara sahip olan ve kendine özgü kültür ve dünya görüşünden çok Batı'yı taklid eden bir yoz burjuvazi sınıfı yavaş yavaş teşekkül etmiştir. Türkiye'nin siyasal hayatındaki değişikliklerde, toplumsal hayatı ciddî şekilde yeniden Örgütleyen yasal düzenlemelerin yapılmasında, askerî sınıfın demokrasi adına bile olsa belli dönemlerde geçrekleştirdiği müdahalelerde yeni teşekkül etmekte olan burjuvazi önemli
şekilde etkili olmakta ve demokrasi dışı uygulamaların meşruiyet çerçevesi oluşturmasında kendine düşeni yapmaktadır. Türkiye'nin sanayileşmesi ve kentleşmesi bu hızla sürdükçe, tahmin edilebilir bir gelecekte toplumsal-siya-sal hayata hakim bir burjuva sınıfının oluşması beklenebilirse de, bu sınıfın Batıdakinden oldukça farklı niteliklere sahip olacağı şimdiden söylenebilir.

BUDİZM

2008-01-14T16:32:00.002-08:00

BUDİZM

Budizm (Budacılık) yüzyıllardır Hind-i Çin, Sri Lanka, Nepal, Tibet, Çin, Kore ve Japonya dahil Asya'nın büyük bölümünde hakim manevi gelenek olagelmiştir. Hindistan'daki Hinduizmle birlikle söz konusu ülkelerin fikri, kültürel ve sanatsal hayatları üzerinde güçlü bir etki bırakmıştır. Fakat Hinduizmden farklı olarak Budizm, tek bir kurucuya, Sİdd-hartha Gautama'ya, tarihteki adıyla Buda'ya dek geri götürülür. O, İ.Ö.VI. yüzyılın ortalarında Hindistan'da yaşadı. Bu, pek çok manevi ve felsefi dehanın doğuşuna şahit olan olağanüstü bir dönemdi: Çin'de Konfüçyus ve Lao Tzu, İran'da Zerdüşt, Yunanistan'da Pyt-hagoras (Pisagor) ve Hcraklitus.
Hinduizmin üslubu mitolojik ve ritüalistik ise, Budizmin üslubu da açıkça psikolojiktir. Buda dünyanın ortaya çıkışı Tanrf nın mahiyeti ya da benzer sorunlar hakkında insanın merakını tatmin etmeye çalışmış, münhasıran insanın durumuyla, insanoğlunun acı ve istırap-larıyla ilgilenmiştir. Bu nedenle Budizmin doktrini bir metafizik değil, psiko-terapiyi İçerir. O insan ıstıraplarının kökenine, onları al-tetmenin yolunu İşaret eder. Geleneksel Hin-duların maya, karma, nirvana gibi kavramlarını bu amaca yönlendirir ve onlara taptaze, dinamik ve doğrudan İlişkili psikolojik bir yorum katar.
Buda'nın ölümünden sonra Budizm iki belli başlı okul içinde geliştirildi: Hİnayana ve Ma-hayana. Hİnayana ya da küçük Araç ortodoks bir okuldur ve Buda'nın öğretisinin lafzına bağlıdır. Mahayana ya da Büyük Araç ise Buda'nın öğretisinin ruhunun onun asıl formülas-yonundan daha önemli olduğuna inancıyla daha esnek bir tavır sergiler. Hinayana okulu Ceylan, Burma ve Tayland'da gelişirken, Ma-hayana Nepal, Tibet, Çİn ve Japonya'da yayıldı ve iki okuldan en yaygını haline geldi. Bizzat Hindistan'da Budizm, uzun yüzyıllardır esnek ve özümleyici bir tabîata sahip Hinduizm tarafından bünyesine sindirildi ve Buda sona tahlilde çok-yüzlü tanrı Vişnu'nun bir beden-lenmesi (incarnation) olarak kabul edildi.
Mahayana Budizmi Asya'da yayıldıkça, Bu-da'nın öğretisini kendi bakış açılarından yorumlayan hassas noktalarını ayrıntılı biçimde açıklayan ve ona kendi özgün fikirlerini katan pek çok kültür ve zihniyete sahip halkla temasa geçti. Bu devirde onlar Budizmi yüzyıllar boyu canlı tuttular ve derin psikolojik kavrayışlarla oldukça karmaşık (sofistike) felsefeler geliştirdiler. Bu felsefelerin yüksek fikir düzeyine rağmen Mahayana Budizmi soyut spekülatif düşünce içinde kendisini asla yitirme-miştîr. Doğu mistisizminde daima olduğu gibi, akıl (intellect) sadece Budistlerin uyanma dedikleri dolaysız mistik deneyimin yolunu temizleme aracı olarak görülmüştür. Bu deneyimin özü, gerçekliğin bölünmemiş ve farklılaşmamış Öylelik' olarak tezahür ettiği acİntya (düşünülemeyen) dünyasına ulaşarak amacıyla akli ayrımları ve tezatlar dünyasını aşmaktır.
Bu, Siddhartha Gautame Buda'nın ormanlarda geçirdiği güçlüklerle dolu yedi yıldan sonra bir gece yaşadığı bir deneyimle gerçekleşmiştir. Ünlü Badi Ağacı (Aydınlanma Ağacı) altında derin tefekkür halinde otururken Buda'nın birdenbire tüm eşsiz ve tam uyanma eylemi sırasında tüm araştırmaları ve şüpheleri nihai ve açık seçik olarak aydınlandı. Bu yüzden ona Buda, yani Uyanmış (ermiş) adı verilmiştir. Doğu dünyasına göre Buda'nın medi-tasyon durumundaki heykelleri ve suretleri Batıda çarmıha gerilen İsa'nın imajı kadar anlamlı olup, büyüleyici tefekkür eden Buda heykellerini yaratan Asya'daki sayısız sanatçıya İlham kaynağı olmuştur.
Budist geleneğe göre Buda, münzevi hayatını beraber geçirdiği dostlarına öğretisini ulaştırmak amacıyla uyanışından sonra doğrudan doğruya Deer Park of Benares'e gitti. O öğre-tİsİnİ ünlü Dört Soylu Hakikat şeklinde dile getirdi (bu temel öğretisinin veciz bir İfadesiydi ve bir hekimin ifadesinden farklı değildi. O, ilkin insanlığın hastalığının nedenini teşhis ediyor, ardından hastalığın iyileştirilebileceğini öne sürüyorve nihayet çareyi söylüyordu.
İlk soylu hakikat, acı veya ıstırap demek olan insanın durumunun önde gelen karakteristiğini dile getirir. Bu ıstırap, hayatın temel gerçeğini yani çevremizdeki herşeyin fani ve geçici olduğu olgusunu göğüslemekteki güçlümüzden ileri gelir. "Her şey doğar ve batar" der Buda ve akış ve değişmenin tabiatın temel özellikleri olduğu fikri Budizmin temelinde bulunmaktadır. Budist görüşe göre ıstırap ve acı, biz hayatın akışına direndiğimiz ve nesneler, olaylar insanlar veya fikirler olsun hepsi mayayı oluşturan sabit formlara tutunmaya çalıştığımız zaman ortaya çıkar. Bu fena öğretisi aynı zamanda değişen tecrübelerimizin halen konusu olan egonun, benliğin olmadığı fikrini de içerir. Budizm bağımsız bir bireysel benlik fikrinin bir yanılsama, yani mayanın başka bir formundan ibaret olduğunu, yani hiçbir gerçekliği olmayan salt zihinsel bir kavram olduğunu öne sürer. Bu kavrama yapışmak herhangi bir diğer sabit düşünce kategorisine bağlılık gibi aynı ıstırabı getirir.
İkinci soylu hakikat, her türlü acının nedeni olan trişna'yla ilgilidir. Anlamı sıkıca sarılmak, tutunmak ya da yapışmaktır. Hayata boş yere sarılmak budist felsefede avidya ya da cehalet denilen yanlış bir bakış açısına dayanmaktadır. Bu cehaletten yola çıkarak bildiğimiz dünyayı bireysel ve bağımsız nesnelere böler ve böylece gerçekliğin seyyal formlarını zihnimizin yarattığı sabit kategoriler içine sokuşturmaya çalışırız. Bu görüş geçerliyse, biz asabiyet üstüne asabiyet yaşamaya mahkumuz demektir. Katı ve değişmez olarak gördüğümüz şeylere tutunmaya çalışan bizler, her eylemin daha fazla eylemin yarattığı ve her soruya verilen cevabın yeni sorulara yol açtığı bir kısır döngü içine düşmüş durumdayız. Bu kısır döngü Budizm'de samsara, yani doğum ve ölüm dairesi olarak bilinir ve asla bitmeyen neden ve sonuç silsilesi demek olan karma tarafından idare edilir.
Üçüncü Soylu Hakikat, ıstırap ve asabiyetin sona erdirilebileceğini söyler. Samsara'nın kısır döngüsünü aşmak, kendisi karmanın bağlarından kurtarmak ve nirvana adı verilen topye-kün özgürleşme haline ulaşmak mümkündür. Bu hale ulaşılınca yanlış bir bağımsız bcnlikan-layışı ortadan kaybolur ve tüm hayatın birliği daima bîr duygu halini alır. Nirvana Hindu-izm'deki mokşanın mütekabilidir. O her türlü akli kavramın ötesindeki bir bilinç durumu demek olup daha fazla açıklama yapmaya elverişli değildir. Nirvana'ya ulaşmak uyanma haline geçmek (ermek) ya da Budalığı yakalamak demektir.
Dördüncü Soylu Hakikat Buda'nın her türlü acının dindirilmesi İçin tavsiyelerini içerir. O, Budalik haline götüren benlik-gclişmcsinin Sekizkatlı Yolu'dur. Bu yolun ilk iki aşaması, daha önce de zikrcdildiği gibi, doğru görme ve doğru bilmeyle ilgilidir. Bu zorunlu başlangıç noktası olan insani duruma açık bir kavrayışla ilgilidir. Daha sonraki dört aşama ise doğru eylemle ilgilidir. Bunlar, zıt uçlar arasında Orta Yolu temsil eden Budist hayat tarzı için bazı kurallar getirirler. Son iki aşama İse doğru tefekkür (meditasyon) ve doğru uyanıklık (ermişlik) ile ilgili olup nihai gaye olan gerçekliğin dolaysız mistik deneyimini dile getirir.
Buda, öğretisini tutarlı bir felsefî sistem halinde ortaya koymamış olmakla birlikle, onu aydınlanmayı başarmanın bir aracı olarak telakki etmiştir. Onun dünya hakkındaki beyanları her 'şeyin' faniliğini vurgulamakla yetinmişti. O, kendisininki de dahil olmak üzere manevi otoriteden kurtulmayı ısrarla vurgulamıştır. Buda, Budalığa götürecek yolu kendisinin sadece göstermekle yetinebileceğini ve bu yolda kendi çabalarıyla ilerlemenin kişiye düştüğü kanaatindedir. Ölüm döşeğindeyken söylediği son sözler onun dünya görüşünü ve bir üstad olarak tavrını göstermesi açısından ilginçtir: "Çöküş her bileşik nesnenin tabiatında vardır" demiş ve ölmek üzereyken dudaklarından şu kelimeler dökülmüştür: "Yaptığınız
işte sebatkar olun." Buda'nın ölümünü izleyen ilk birkaç yüzyılda çeşitli Büyük Konsiller toplandı. Bu konsiller, öğretinin tamamının yüksek sesle okunduğu ve yorum farklılıklarının bir karara bağlandığı Budist akımın önde gelen rakipleri katılıyordu. İ.S.birinci yüzyılda Seylan adasında (Sri Lanka) toplanan bu kon-sillerden dördüncüsünde, beş yüzyıldan fazla bir süredir sözlü olarak aktarılmış bulunan öğretinin hatırlanan kısımları ilk kez yazıya geçirildi. Palİ dilinde yapılan bu kayıt Palı Kanunu (canon) olarak bilinir ve ortodoks Hİnayana okulunun temelini teşkil eder. öte yandan, Mahayana okulu bir takım sözde Sutra'lara yani birtakım dev boyutlardaki kutsal metinlere dayanıyordu. Bunlar, bir ya da iki yüzyıl sonra Sankritçedc kaleme alınmış olup Buda'nın öğ-retİsİnİ Pali Kanunu'ndan çok daha işlenmiş ve incelikli bir şekilde sunmaktadır.
Mahayana okulu kendisine Budizmin Büyük Aracı der, çünkü o bağlılarına Budalığı ele geçirmek için çok çeşitli yöntemler ya da 'ustaca araçlar' sunmaktadır. Bu yöntemler, Buda'nın öğretilerinde dinî inanç üzerinde duran öğretilerden lutun da, modern bilimsel düşünceye oldukça yakın düşen kavramları içeren felsefeler geliştirmeye kadar uzanır.
Mahayana öğretisini ilk açıklayanlardan ve Budist patriyarklarının en derin düşüncelilerinden birisiM.S.I.yü zyılda yaşamış olan Aşva-goşa'dır. O, Mahayana Budizminin temel düşüncelerini -özellikle Budizmin 'öylelik'(such-ness) kavramıyla ilişkili olanları İmanın Bilincine Varmak adlı küçük bir kitapta topladı. Pek çok bakımdan Bhagavad Gila'nın bir bölümünü andıran bu ufak risale Mahayana öğretisi üzerine ilk belirgin inceleme olup Mahayana Budizminin tüm okulları için vazgeçilmek bir otorite haline gelmiştir.
Aşvagoşa muhtemelen en entelleklüel Mahayana filozofu olan Nagarjuna üzerinde güçlü bir etki bıraktı. O, tüm gerçekliğe ilişkin kavramların sınırlı olduklarım gösterecek oldukça geliştirilmiş bir diyalektik yöntem kullandı. Nagarjuan İkna edici delillerle çağının metafizik düşüncelerini yıkarak hakikatin, nihai planda kavramlar ve fikirler yardımıyla kavramayacağını kanıtladı. Buradan hareketle o, buna, Aşvagoşa'nm tathata ya da 'öyle-k'kavra mi arının dengi olan Sunyata, yani 'hala' ya da 'boşluk' adını verdi; tüm kavramsal düşüncenin faydası olduğu kabul edilince, hakikat saf öylelik olarak tecrübe edilir(yaşa-nır).
Nagarjuna'nın hakikatin temel mahiyetinin boşluk olduğu ifadesi sık sık Batıda öne sürüldüğü gibi nihilist bir düşünce olmaktan çok uzaktır. O sadece zİhnİmizcc üretilen hakika-ta dair tüm kavramların son tahlilde boş olduğu anlamına gelir. Hakikat ya da Boşluk kendi başına salt bir kişilik hali olmayıp tüm hayatın gerçek kaynağı ve her türlü formun özüdür.
Sunduğumuz Mahayana Budizminin görüşleri onun zihni, spekülatif tarafını yansıtmaktan uzaktır. Fakat bu, Budizmin sadece bir tarafıdır. Onun bütünleyicisi, Budistlerin dini bilincidir ki, o iman, aşk ve merhameti İçerir. Gerçekten aydınlanmış bilgelik (bodhi) Mahayana okulunda iki unsurdan müteşekkil olarak görülür; bunları D.T.Suzuki "Budizmin yüce kalesini ayakta tutan iki direk" olarak adlandırır. Bunlar aşkın bilgelik ya da sezgisel akıl anlamındaki Prajna ile aşk ya da merhamet anlamındaki Karuna'dır.
Buna göre tüm nesnelerin gerçek tabiatı, Mahayana Budizmindc yalnız Öylelik ve Boşluk gibi soyut metafizik terimlerle tanımlanmakla kalmamış, aynı zamanda hakikati, Bu-dİstlerin dini bilincine göründüğü şekliyle tanımlayan 'Varlığın Bedeni' anlamındaki Dar-makaya terimini de kutlanılmıştır. Darmaka-ya. Hinduizmdeki Brahma'a benzer. O kainattaki tüm maddi nesneleri kuşatır ve bodhi {aydınlanmış zihin) şeklinde insan zihnine yansır. Böylece, o aynı zamanda hem manevi hem de maddi niteliktedir.
Bilgeliğin asli parçaları olarak aşk ve merhamet üzerindeki vurguyu, en kesin ifadesinin, Mahayana Budizminin karakteristik gelişmelerinden biri olan Bodhisaltua idealinde bulmuştur. Bir Bodhisaltua İnsanı bir Buda olmaya götürecek yol üzerinde geliştirir. Bu yol, yalnız başına aydınlanma peşinde olmayıp,
tüm diğer varlıkların da Nirvana'ya ulaşmalarından önce Budalığa erişmelerine yardım etme amacındadır. Bu fikrin kökleri Buda'nın şu kararında yatar -bu, Budist gelenekte bilinçli ve hiç te kolay olmayan bir karar olarak takdim edilir: Niravana'ya ulaşmakla yetinmeyip, çevresindeki İnsanlara kurtuluş yolunu göstermek amacıyla dünyaya geri dönmek Bodhİsattua ideali Budistlerin non-ego öğreti-siyle tutarlıdır. Zira eğer bireysel benlik (nefs) parçalara bölünmezse, bir bireyin nirva-naya ulaşması fikri yalnız başına böyle bir anlamı oluşturamaz.
Nihayet iman öğesi, Mahayana Budizminin sözde Saf Vatan (Püre Land) okulunda vurgulanmıştır. Bu okulun esası, tüm insanlığı asli tabiatının bir Buda'nın tabitaı olduğu yolundaki Budist öğretidir ve Nirvana'ya yani Saf Va-tan'a ulaşmak için herkesin yapmak zorunda olduğu şey kişinin fıtratında bulunan Buda tabiatına inanmaktır.
Budist düşüncenin zirvesine, birçok dinler tarihçisine göre Avatamsaka okulunda ulaşılmıştır. Bu okul, aynı adı taşıyan Sutra'ya dayanır. Bu Sutra Mahayana Budizminin çekirdeği olarak değerlendirilmiştir. Mahayana Budiz-mi Asya'ya yayıldığında Çinliler ve Japonların zihinlerini başka herhangi bir şeyden çok uyaran bu sutzra olmuştr. Bir yanda Çinliler ile Japonlar.öte yandan Hintliler arasındaki zıtlık öylesine büyüktür kt, onların insan zihninin iki kutbunu temsil ettiği söylenmiştir. Birinci pratik, pragmatik ve topluma yönelik iken, İkincisi hayali, metafizik ve aşkındır. Çin ve Japon filozofları Avatamsaka'yı çevirip yorumlamaya başladıklarında iki kutup yeni bir dinamik birlik oluşturacak şekilde birleşti ve bu Çin'de Hua-yen felsefesi, Japonya'da Ke-gon felsefesinin kurulmasıyla sonuçlandı. Bu iki felsefenin kurulması, Suzuki'nin deyişiyle "son iki bin yıldır Uzak Doğu'da geliştirilmiş Budist düşünce okulunun iklimini" teşekkül ettirdi.
Avatamsaka'mn başlıca konusu tüm olay ve nesnelerin birliği ve karşılıklı ilişkisi üzerinedir. Bu da, Doğulu dünya görüşünün özü olmakla kalmaz, aynı zamanda modern fizikte
doğan yeni dünya görüşünün temci öğelerinden biridir de.

BOLŞEVİKLİK

2008-01-14T16:32:00.001-08:00

BOLŞEVİKLİK

XX.yüzyılın başlarında Rus Sosyal Demokrat Partisi'nin Lcnin'in başkanlık ettiği aşırı ihtilalci grubu tarafından ileri sürülmüş ve prole-terya ihtilâlini gerçekleştirmek amacıyla kurulmuş, profesyonel İhtilâlcilerin yer aldığı, merkeziyetçi yapıda bir siyasal partiyi savunan görüş.
Rusça'da "daha büyük", "çoğunluk" gibi anlamlara gelen bolşe kelimesinden türemiş olan Bolşeviklik veya Bolşevizm, Rus Sosyal Demokrat Partisi'nin 1903 yılında Brüksel ve Londra'da yapılan ikinci kongresindeki bölün-melerden ve tartışmalardan ortaya çıkmıştır. 1900 yılında yayınlanmaya başlamış olan Isk-ra'nınyazı kadrosunda sertlik ve ılımlılık yanlıları arasındaki mücadele, 1903 kongresinde iyice ortaya çıkarak iki grup arasındaki çatışma parti üyeliği konusundaki şartlar, parti teşkilâtının yapısı, partinin hareket tarzı ve Isk-/n'nın genel politikası konularında şiddetlenmiştir. Senlik yanlısı grubun liderliğini yapan Lenin, partiye üye olacakların partinin vereceği bütün emirlere aynen uyacak kişiler olmasını, partinin aynen bir askerî teşkilât gibi merkezî yapıda bulunmasını, hareket tarzı olarak proleterya ihtilâlinin asıl amaç olarak alınması gerektiğini ve Iskm'mn genel politikası ile yayımlanan yazıların kontrol edilmesi gerektiğini savunmuştur. Buna karşılık ılımlı grubun lideri Martov ise Lenin'in önerilerine karşı çıkarak parti prensiplerine sempatisi olan herkesin üye kaydedilmesini, genel oy yönteminin benimsenmesini, liberal burjuvalarla iş birliğine gidilmesini ve uzlaşmadan yana olunmasını istemiştir. Kongre'de Işkın ile düşüncelerin kesin olarak belirlenmesi amacıyla yapılan oylamada sertlik ve proleterya ihtilâli yanlısı
Lenin ve taraftarlarının tezinin yirmi üçe karşı yirmi beş oyla kabul edilmesi üzerine Lenin taraftarlarına, daha çok anlamında Bolşevik, karşı gruba da daha az anlamında Menşevik denmiştir.
Aslında, Lenin, proleterya ihtilâli amacına yönelik profesyonel ihtilalcilerin yönetiminde ve İyice merkezîleşmiş yapıda parti düşüncesini ilk kez 1902 yılında yayımlanan Ne yapmalı ? adlı kitabında dile getirmiş ve bu görüşünü 1903 kongresinde savunmuştur. Iskra hakkında yapılan oylamadan sonra Lenin, gazetenin yönetimini taraftarları arasından seçilen bir merkez komitesine bırakmış ve Iskra 'nın kontrolü bu komitece yapılmıştır. Kongreden sonra sertlik yanlısı Bolşevikler ile ılımlı Menşevikler arasında ayrılık giderek büyümüştür. 1905 İhtilâli öncesinde Lenin'in kendi grubu üzerindeki hakimiyeti sarsılmış, bazı kişilerin Menşeviklcre geçmeleri üzerine Martov, Partiye egemen olmuştur. Lenin bunun üzerine İleri (Vprt'd) gazetesini çıkarmış ve ayrı bir parti kurmuştur. 1905 ihtilâlinden sonra kurulan Duma çalışmalarına hem Bolşeviklerin, hem de Menşeviklcrİn temsilcileri katılmışlar, Menşevikler kanun dı§ı hareketlere son verilmesini istemişlerdir. Bolşevikler ise Duma'nın değersiz bir topluluk olduğunu, proleter ihtilâlin parlamenter rejim yoluyla gerçekleşmeyeceğini savunmuşlardır.
1907 Londra kongresinde Bolşevikler ile Mc-ncşvikler arasında iş birliğinin yapılamayacağı İyice ortaya çıkarken 1910 Paris kongresinde artık iki grup arasında i§ birliğinden söz edilemez olmuştur. 1912 Prag kongresinde ise sadece Lenin ve taraftarlarının teklifleri kabul edilmiş ve Partinin adı Rus Sosyal Demokrat (Bolşevik) Partisi adını almıştır. 1917 Ekim İhtilâli ile Bolşeviklik Sovyetlerde iyice yerleşmiş ve Komünist anlamında kullanılmıştır. İhtilâlin ilk aylarında iktidara egemen olan Men-şeviklerin (Kerensky yönetimi devrilip iktidarın Bolşeviklerin eline geçmesinden sonra) Rus Sosyal Demokrat partisi yerini "Bütün Birliği Şamil Komünist (Bolşevik) Partisi" adlı bir partiye bırakmıştır. Lenin'in İktidarı ele almasıyla yönetimdeki etkileri kınlan Menşevikler 1920'den sonra siyaset alanından silinmişlerdir. Bu partinin adı, 1952 yılındaki XIX.kongrede "Sovyetler Birliği Komünist Partisi" olarak değiştirilmiştir.
Sovyetler Birliği dışında "bolşevik" sözcüğü, genellikle bir kişiyi küçük düşürücü anlamında kullanılmıştır. Günümüzde hem bolşevik, hem de mcnşcvik sözcükleri pek kullanılmamaktadır.

BİYOLOJİZM

2008-01-14T16:31:00.000-08:00

BİYOLOJİZM

Sosyal ve psikolojik olguların genetik, nörolojik ve biyokimyasal maddi süreçlere indirgenmesini ifade eden bir kavram. Kavram, geçen yüzyılda üzerinde Darwinci evrim teorisinden etkiler taşıyan düşünce sistemleri için kullanılırken, günümüzde daha ziyade yukardaki anlama gelmektedir. Bunun nedeni sosyobiyo-
loji, biyolojik psikiyatri ve ekoloji gibi bilim dallarının ortaya çıkmasıdır.
Danvinci evrim teorisi ileri sürüldükten sonra, başta Danvin olmak üzere Herbert Spen-cer, hatta Friedrich Nietzsche gibi düşünürler teoriyi sosyal olgulara ve insanlık tarihine uyarlamaya çalıştıkları gerekçesiyle biyolo-jizmle, ırkçılıkla ve Sosyal Darvincilikle suçlanmışlardır. Sosyal Danvincilik suçlanan, rağbet görmeyen bir düşünce olarak kalırken, ondan türeyen üerlemecilik anlayışı günümüz insanının dünya görüşünde köklü bir yer edinmiştir.
Geçen yüzyılda düşünce sistemleri için yan-lızca bir model olabilen biyolojik yaklaşım, farklı biçimlerde de olsa günümüzde sosyal olguları ve İnsan davranışlarını açıklamaya girişmiştir.
Sosyo-biyoloji, her davranışın bir genetik karşılığı olduğundan hareket eden gen merkezli bir evrim teorisidir. Hayvan topluluklarını bu bakışa göre incelemekte, elde ettiği sonuçlardan insan toplulukları için de tezler üretmektedir. Örneğin aile içi cinsel ilişki (in-cest) yasağı antropolog Claude Lğvİ Strauss'a göre sosyal düzenlerin meydana gelmesini sağlar. Sosyo-biyoloji aynı olguyu insanın genetik yapısıyla İzah eder ve insana genetik olarak yakın oldukları düşünülen maymunlar ve memelilerde de benzeri bir durumla karşılaşılmasını delil olarak gösterir.
Bazı ekolojistler İse, ekolojinin temeli olan denge ve uyum kavramını, örneğin nüfus artışı gibi sosyal olgulara da uygularlar; doğal afetleri ve savaşları artan nüfusun bozduğu denge ile açıklamaya çalışırlar.
Biyolojik yaklaşımın en çok kabul gördüğü alan ise bazı insanların hastalıklı sayılan düşünce ve davranışlarıdır. Biyolojik psikiyatri, psikolojik rahatsızlıkların temelinde genetik, nörolojik ve/veya biyokimyasal anormallikler olduğundan hareket etmekte, bu rahatsızlıkları tedavi etmek için psikofarmakolojik ilaçlar verilmesi ve elektroşok yapılması gibi yöntemlere başvurmaktadır.
Sosyobiyolojik ve ekolojinin sosyal olguları açıklamakta kullanılması bilim çevrelerinde
büyük tepkilere yol açarken, biyolojik psikiyatri uygulamalarının kabul ve destek görmesi çelişik, ama şimdilik üzerinde çok durulmayan bir durumdur.

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÖRGÜTÜ

2008-01-14T16:30:00.000-08:00

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÖRGÜTÜ

Dünya barışı ve güvenliğini korumak, milletler arasında dostça ilişkileri ve her alanda iş birliğini geliştirmek ve devletlerin dış politikalarını uyumlaştıran evrensel bir merkez olmak amacıyla II.Dünya Savaşı sonunda kurulan en geniş kapsamlı uluslararası örgüt. 24 Ekim 1945'te yürürlüğe giren San Francisco Antlaşması ile kurulmuş olup merkezi ABD'nin New York şehrindedir.
Birinci Dünya Savaşı sonunda galip devletler tarafından kurulmuş olan Milletler Cemi-yeti'nin (Cemiyet-i Akvam, Socictc des Naü-ons) dünyada barışı ve güvenliği sağlamada yetersiz kalması ve II.Dünya Savaşı'nın çıkmasını önleyememesi üzerine daha geniş kapsamlı bir örgülün kurulması çalışmaları, daha II.Dünya Savaşı yıllarında başladı. Mihver devletlere karşı (Almanya, İtalya, Japonya) savaşan ABD Başkanı Roosevelt ile İngiltere Başbakanı NV.Churchill'in 14 Ağustos 1941 tarihinde yayınladıkları "Atlantik Bildirisi", BM'İn kurulması yolundaki ilk ciddî teşebbüstür. Ardından, dünya barışım korumak ve güvenliği sağlamak amacına yönelik düşüncelerin dile getirildiği ve ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği temsilcilerin imzaladıkları 1 Ocak 1942 tarihli Birleşmiş Milletler Bildirisi yayınlandı. Milletler Cemİyctİ'nin yerini alacak bir örgülün kurulması İle İlgili tasarılar ABD, İngiltere, SSCB ve Çin'lİ delegelerin katıldıkları 21 Ağustos - 7 Ekim 1944 tarihlerinde Dum-barton Oaks'taki toplantıda ele alındı ve Birleşmiş Milletler Örgülü'nün kuruluş belgesinin ana hatları burada hazırlandı. Bu toplantıda hâllcdilcmeyen Güvenlik Konscyi'ndc oy verme yöntemi ile ilgili sorun, 4-11 Şubat 1945'tekİ Yalta Konferansı'nda çözüme bağlandı ve Örgüt'ün anayasasına (Chartcr) son şekli verecek konferansın Nisan 1945'te ABD'nin San Francisco kentinde 1 Marta kadar Mihver'e karşı savaş ilan ctmİ§ veya edecek olan ülke temsilcilerinin katılımı İle yapılması kararı alındı.
25 Nisan 1945'te San Francisco'da, Mihver'e savaş ilan etmiş yirmi ülke temsilcisinin katıl-
ması İle başlayan konferansta Dumbarton Oaks önerileri tartışılarak kabul edildi ve 26 Haziran I945'e kadar toplam elli bir ülke Birleşmiş Milletler Örgütü Antlaşmasına imza koydular. Birleşmiş Milletlcr'e yeni üyelerin kabulü, Güvenlik Konscyi'ndeki beş daimî üyenin (ABD, SSCB, Çİn, İngiltere ve Fransa) oy birliğine bağlandığından ilk yıllarda çok az ülke üye olarak kabul edilmiştir. Özellikle savaş sonrasında Doğu ve Batı blokları arasında baş gösteren Soğuk Savaş sebebiyle Batı yanlısı ülkelerin BM'e üye olmalarını SSCB, Doğu Avrupa ülkelerinin üye olmalarını da ABD veto ettiğinden üye sayısı pek artmamıştır. 1960'lardan itibaren Asya ve Afrika ülkelerinin bağımsızlıklarını kazanmaları ve Soğuk Savaş'ın yavaş yavaş kendini yumuşamaya bırakmasıyla BM'in üye sayısı birden artış göstermiştir. Bu yıllarda uluslararası sahneye birden çıkmış bulunan Üçüncü Dünya ülkeleri için BM, kendi güçlerini ve kişiliklerini gösterdikleri bir forum hâlini almıştır. Burada, uzun yıllar kendilerini sömüren ülkelerle aynı sıralarda eşit şartlarda oturup haklarını savunmuşlardır. Bugün BM'in üye sayısı 159'u bulmuş olmakla birlikte hâlen üye bulunmayan İsviçre ve Avusturya gibi devamlı tarafsız ülkelerle bazı küçük devletler de bulunmaktadır.
BM'ye kurucu üye olmanın temel şartı, Almanya'ya savaş ilan etmiş olmak olduğundan bu yönü İle Örgüt "anli-faşist" bir cephe oluşturuyordu. Türkiye de son anda Almanya'ya savaş ilan ederek örgütte yerini alırken, örgüt'ün kuruluş toplantısında bulunmayan Polonya, kurucu üyeler arasına alınarak istisnaî bir uygulama yapılmıştı. Diğer bir istisna uygulaması ise Rooscvclt'in Stalin'c olan yakın dostluğu sayesinde, kuruluşundan beri hiç bir zaman bağımsız bir devlet olmamış olan Ukrayna ve Beyaz Rusya için yapıldı ve SSCB'ne bağlı bu iki cumhuriyet de BM'e ayrıca üye oldular.

Personel ve Bütçe

Teşkilât'ın başındaki kişi Genel Sekreter'dir. Ncwyork'takİ genel sekreterlik ve teşkilâta bağlı ihtisas kuruluşlarında yaklaşık elli bin kişi çalışır. BM Genel Sekreterliği bünyesindeki büro memurlarının sayısı onbirbini bulmaktadır. Örgüt'ün gelirleri üye devletlerin Ödedikleri aidatlardan oluşur. Gelirinin %75'lik bölümü personel maaşlarına gider. BM Bütçesinin %25'ini ADD, %10.2'sini SSCB, %10.9'unu Japonya, %83'ünü Federal Almanya, %6.4'ünü Fransa, %4.9'uııu İngiltere ve kalanını öteki ülkeler karşılamaktadır.

Organ ları

BM'nin başlıca altı organı bulunmaktadır: Bunlar sırası ile Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Milletlerarası Adalet Divanı ve Sek-reteryadır.
Genel Kımıl: Bütün üye ülke temsilcilerinin katılması ile oluşur. Kurulda her ülkenin bir oyu vardır. Genel kurul toplantılarında bir başkan seçilir. Her yıl eylül ayı ortasından aralık ayı ortasına kadar sürer. Bir forum niteliğinde olan Genel Kurul'da çeşitli kararlar alınır ve gündemindeki konular görüşülür. Alınan kararlar tavsiye niteliğindedir. Genel Kurula bağlı yedi ayrı komite bulunmaktadır. Bunlar, Siyasî Komite, Özel Siyasî Komite, Ekonomik İşler Komitesi, İnsan Hakları Komitesi, Vesayet ve Sömürgecilikle Mücadele Komitesi, Bütçe ve İdarî İşler Komitesi İle Hukuk Komitesi'dîr.
Güvenlik Konseyi: BM'in en önemli organı olup barışın korunması, milletler arası güvenlik sorunları ve askerî konularla ilgilenir, on beş üyeli Güvenlik Konscyi'nde ABD, SSCB, Çİn, İngiltere ve Fransa, konseyin daimî üyeleri olup Veto hakkına sahiptirler. "Veto Hakkı" tartışma konusu olmaktadtr. Bugüne kadar Konsey'in daimî üyeleri yüz elliye yakın veto kullanmışlardır. Daimî üyeler dışındaki üyeler iki yıl İçin Genel Kurulca seçilir. Kon-sey'de karar alınabilmesi için en az dokuz üyenin olumlu oy kullanması gerekir. Bu dokuz üye arasında daimî beş üyenin de bulunma şartı vardır.
Türkiye üç kez Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine seçilmiştir.
Ekonomik ve Sosyal Konsey: Kısa adı ECO-SOC olan konsey uluslararası alanda banş ve dostluk ilişkilerini geliştirmek ile refah ve istikrar sağlamak amacıyla kurulmuştur; Genel Kurulca coğrafî dağılıma göre seçilen elli dört üyeden oluşur. Her üye üç yıl konseyde kalır ve her yıl üyelerin üçte biri yenilenir. Görevi Genel Kurul'a rapor hazırlamak ve hükümetler ile ihtisas kurullarına tavsiyelerde bulunmak olan konsey, uluslararası konferanslar da düzenler. Konseyin ilgi alanına tüm ekonomik, sosyal, kültürel, eğitim, kamu sağlığına İlişkin konular girmektedir.
Vesayet Konseyi: Henüz bağımsız ülke statüsüne sahip olmayan, sahipsiz bölgeler ve burada yaşayan insanların hakları ve gelişmeleri ile İlgilenir. lI.Dünya Savaşı mağlubu ülkelerden alınan topraklarda yaşayanların sorunlarının yanında stratejik vesayet denilen rejim yolu ile de Pasilıktekİ bazı küçük adaların dünya barışı açısından kontrolünü sağlar.
Milletlerarası Adalet Divanı: BM'ye bağlı yargı organıdır. Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi tarafından seçilen on beş üyeden oluşur. Merkezi Lahey'dedir. Üyeler dokuz yıl için sahip, her ülkeden ancak bir üye bulunur.
Sekreteıya: BM Sekrctcryasının başında Genel Sekreter bulunur. Genel Sekreter, Güvenlik Konseyinin tavsiyesiyle, Genel Kurulca seçilir. Genel Sekreterlik binası New York'ta-dır. Ayırca Cenevre ve Viyana'da ofisleri bulunmaktadır.
Örgütün çalışmaları altı ayrı dilde yürütülür ve yayınlanır. Bunlar sırası ile İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Rusça, Çince ve Arapçadır. BM Genci Sekreterliğine bağlı bir radyo istasyonu ve bir de üniversite bulunmaktadır. BM bünyesinde Genel Sekreterle iş birliği hâlinde çalışan, her ülkenin bir Millî Komitesi vardır. Her komite bir büyük elçi, yeteri kadar diplomat, uzman, danışman ve personelden oluşmaktadır.
Ayrıca BM'İn, pek çok alanda dünyanın çe-şİtlİ yerlerinde faaliyet gösteren çok sayıda uzman bağlı kuruluşu mevcuttur. Bu kuruluşlann sayısı otuza yakındır. Başlıcaları; FAO (BM Gıda ve Tarım Örgütü); IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı); Dünya Bankası, Uluslararası Çalışma Örgütü; IMF (Uluslararası Para Fonu); UNESCO (BM Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü); UNICEF (BM Çocuk Fonu); Dünya Sağlık Örgütü; ve BM Eğitim ve Araştırma Enstitüsü.
Bir de Güvenlik Konseyi'nin kararıyla bazı bölgesel bunalımları önlemek amacıyla askeri güç kullanma yetkisine sahip olan BM Barış Gücü vardır. Filistin, Kongo, Kıbrıs ve Kore'de görev yapmıştır.
Birleşmiş Milletler örgütü, her ne kadar üye ülkelerin tümüne eşit temsil ve katılma hakkı tanıyorsa da beş kurucu üyenin (ABD, SSCB, Çİn, ingiltere ve Fransa) veto hakkının bulunması BM'de eşitlik ilkesini zedeleyen ve II.Dünya Savaşının sonuçlarına dayanan bir galipler hukukunun uygulanması anlamına gelmektedir ve bu durum bir hukuk ihlâli olarak karşımıza çıkmaktadır. Uluslararası hukuk açısından bazı ufak tefek başarıları olmuşsa da, Örgüt'ün barış çabaları arzu edilen sonuca ulaşmamıştır. Bu da doğaldır, çünkü Dünya sistemi içerisinde iki süper güç olan ABD ve SSCB ve diğer büyük devletler gerek dünya üzerindeki hegemonyalarını koruyup sürdürmek, gerekse imal ettikleri silahlara pazar yaratmak amacıyla bölgesel çatışmaları kışkırtmaktadırlar. Bununla birlikte, özellikle bağlı kuruluşları aracılığıyla çok sınırlı da olsa, dünyanın çeşitli bölgelerinde sivil halka götürülen hizmetler (gıda, ilaç ve para yardımı gibi) kısa vadede oldukça işe yaramaktadır.

BİLGİ TEORİSİ

2008-01-14T16:29:00.000-08:00

BİLGİ TEORİSİ

Bilgi teorisi bilginin mahiyeti, kaynağı değe-156ri ve sınırını inceleyen felsefe dalıdır. Gnoseo-loji bu bakımdan ontolojinin karşıtı bir anlamı ihtiva eder. Ontoloji doğrudan doğruya varlığın bir kavramı olurken, gnoseoloji anlamında bilgi teorisi varlık hakkındaki bilginin teorisi demektir. Epistemoloji anlamında bilgi teorisinden de farklılık gösterir. Gerçekten epistemoloji, bilimlerin başvurduğu kavram, yöntem, İlke ve varsayımları a posteriori (de-neysonrası) bakımdan inceler; bilimlerin gerçek ve tarihi gelişimini araştırır, dolayısıyla bilim felsefesiyle yakınlık gösterir. Buna karşılık gnoseoloji, bilgi faaliyetinin veya yeteneğinin genci ve a pıioıi (önsel) bir çözümlemesi şeklinde ortaya çıkar ki, evren hakkındaki her türlü bilgide varolan temel kavramları konu edinerek inceler. Nitekim Kant'ın uyguladığı mantıksal yöntem, gnoseolojiktir.
Demek oluyor ki, bir anlamda bilgi teorisi bilgi eyleminde özne ile nesne arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Burada şu soru önem taşımaktadır: bilgimiz, nasıl ve ne ölçüde dışımızda var olana benzemektedir? Aynı doğrultuda çağdaş anlayış bu soruyu şu şekilde sormayı yeğlemektedir: Bilen Öznenin belli bir tabiatı bulunmaktadır; bilen, düşündüğü zaman bu taîbat kendisini bilgiye nasıl yansıtmaktadır? Bilgimizde bu tabiatın rolü nedir? Kısacası bilgi ve düşüncenin değeri nedir?
Bu anlamda bilgi teorisi, bilginin tanımlanması, türlerinin ayrımı, kaynaklarının tesbiti, değer ve sınırının belirlenmesi incelemelerinin bütünüdür. Yani insan bilgisinin mahiyeti, genel olarak yöntemi, mekanizması ve kapsamı üzerinde bir incelemedir. Bu konuda önceleri şöyle bir ayrımın yapıldığı gözlemlenmektedir.
a) Bilgi teorisi için Önceden bilginin, bilme eyleminin mantığı, psikolojisi, biyolojisi, sosyolojisi ve metafiziğinden sözcdilmiştir. Buna göre bilginin hangi mantık ilkelerine göre kurulduğunun araştırılması, mantık açısından bilgi teorisi; bilginin insan yetilerinin hangilerine dayandırıldığı üzerine inceleme; psikoloji olarak bilgi teorisi bilgiyle insanın bedensel (somatik) nitelikleri ve değişimleri arasında bir karşılıklı ilişki var mıdır sorusunu inceleme biyolojik olarak bilgi teorisi; bilginin toplumsal bir olay olarak incelenerek buna göre değerlendirilmesi, sosyolojik olarak bilgi teorisi; bilen Özneyle bilinen nesne arasındaki ilişki üzerine deney-üstü spekülasyonlar, metafizik olarak bilgi teorisini oluşturur.
İşte bütün bunların temelinde geçerli bir bilginin varlığı sözkonusudur ki, buna, özellikle Alınan düşünürleri bilgi öğretisi veya teorisi (Efkenntnistehıv) adını vermişlerdir.
b) Çağdaş anlamda bilginin mahiyeti, ilkeleri, mantıksal kaynağının sınırları, geçerliliği üzerinde yapılan incelemelerdir. Bilginin söz-konusu bütün bu yönlerinin bilimsel açıdan bilgi teorisine bazı Alman düşünürleri "bilgi eleştirisi" (Erkenntniskıitik) adını vermişlerdir.
Sokrales-öncesi filozoflar sınırlı da olsa, bilgi konusuna ilgi duymuşlardır. Ancak bilgiyi bilgi teorisi bağlamında ortaya koyan Platon olmuştur. Platon, hocası Sokratcs'in "kendini bilmek", "ne bildiğini bilmek" şeklinde ortaya çıkan ve ahlak felsefesinin temeli olarak da görülen İlkelerinden hareket eder. Ancak "erdemli devlet "İn gerçekleştirilmesi sürecinde Platon, siyaset ve ahlak olgularını temel alarak ilk düzenli bilgi teorisini ve İdealist bilgi anlayışını oluşturmaya yöneldi. Thcaiios diyalogunda bilginin algıdan ibaret olduğunu İleri süren Aristippos'un duyumcu (sensüalist) görüşünü eleştirip reddeder. Çünkü bilgi bütünüyle algıdan ibaret ise, o takdirde Protago-ras'ın izafiyet anlayışı kabul edilecek, dolayısıyla herkes için aynı olan objektif bir bilgi söz-konusu olamayacaktır. Bu bakımdan Platon bilginin algıdan ibaret olduğu görüşünü reddederek, gerçek bilginin tam da algının bittiği yerden başladığını ileri sürer. Kaldı ki, duyumlarımız, ancak görünüşler dünyasındaki şeyleri algılarlar, fakat o şeylerin varlıkları hakkındaki bilgiyi veremezler. İşte bu gerçek bilgiyi ruhumuzun, varlıkları birbiriyle karşılaştıran ve yargıda bulunan faaliyetiyle kavrayabiliriz. Gerçekten duyular aracılığıyla mutlak bir ha-kîkatİ kavramak imkânı olmadığı için, mutlak bir bilgiyi ancak sonsuz olan, değişmeyen bir varlığın, yani ruhun elde etmesi mümkündür.
Gerçek bilginin mümkün olduğuna delil ise aritmetik bilgilerdir. Çünkü bu bilgiler, düşünen her insan için açık ve seçiktirler, her tür şüpheden uzaktırlar, üstelik kişilere ve zamana göre de değişmezler. Hakikatin kavranmasını sağlayan ilke, sevgi (eros) ve ona dayanan akıl yürütmedir. Bu sevgi, ölümsüz alemden (i-dcalar aleminden) duyulur aleme gelen ruhun, tekrar ölümsüz aleme dönmek için derinden hissettiği istektir. İşte sevginin özel bir şekli olan "bilimsel sevgi" bu derin istekten kaynaklanır. Nitekim ruhun bedenden kurtulma İsteği de böyledir. Ölümsüz olan ruh, sayısız defa gelip gittiği duyular alemiyle duyu-lar-üstü alemi görüp tanıdığından, ayrıca duyulur alemde, yani tabiattaki bütün nesneler birbirleriyle İlintili olduklarından bunlardan birini görünce ötekilerini de hatırlar {anamne-İsİs). Platon'a göre daha önce sahip olduğu hakikatin yeniden hatırlanmasıyla bilginin oluşumunu ruh böylece gerçekleştirir. Bunun anlamı bilginin, önceden bilinen, görünen bir nesnenin yeniden hatırlanması demektir ki, bu hatırlamada asıl varlıklar İdealardır. Ne var ki, kesin bilgi (episleme )y\o doğru sanı (oıiho doksa)y\ birbirine karıştırmamak gerekir. Ke-sİn bilgi, temel bir ilkeye, yani logos'n dayandığından sürekli ve kesindir, doğru sanı ise süreksizdir. Bu iki bilgi türü iki alemin varlığına işaret eder. Birincisi idealar alemidir, ki, hakikatlerin ölümsüz ve aşkın ilkelerin bulunduğu; öteki ise görünüşün ortaya çıkıp yok olan izafi gerçeklerin dünyasıdır. Aklı ilgilendiren bilginin konusu idealar dünyası, doğru sanının konusuysa görünüşler dünyasıdır. Görünüşler dünyasında bulunmayan idealar ölümsüz ve bağımsız varlıklar olduklarından, sadece düşünceyle kavranabilirler. Platon'a göre bilginin kaynağı bu idealar dünyasıdır ve o aynı zamanda erdemin de şartıdır; Sokrates'in erdemin kaynağını bilgi, dolayısıyla da akla dayayan görüşü burada onaya çıkmaktadır, öte yandan İdealar arasındaki sıralanma düzeni, bilginin türleri arasında belli bir ayrımı da şart kılar.
Plüton'dan farklı olarak bilginin esasını kavramlar arasındaki ilişkide değil, duyularla algılanan olgularda gören Aristoteles, bilgiyi belli bir sisteme sokma çabası yanında bilimsel bilginin kaynağını, ilkelerini ve belli bir düzenlemeye göre araştırılması gerekliliğini ileri sürer. Bunu gerçekleştirecek olan da mantıktır. Nitekim onun felsefe sistemi mantık ve metafiziğine dayalı olarak oluşturulur ki, bu alanlar (mantık ve metafizik) bilgiye ulaşmanın yöntemini de belirler, dolayısıyla hem bilimden, hem de felsefeden önce gelmelidir. Böylece felsefe ve bilime hazırlık alanı olan mantık bilgi teorisini de kendisine konu edinir. Aristoteles bilgi teorisinde Platon'dan farklı olarak akıl ile algıyı, yani deneyi dengelemeye çalışır. Ona göre gerçek bilgi zorunludur. Bir şeyi bilmek, bir olayın ortaya çıkışını ve hangi nedenden doğduğunu bilmek demektir. Bu anlamda bilimsel önermelere mantıksal tümdengelimle (deduetion) ulaşılır ve tümdengelim daima bir kıyas şeklindedir. Kısacası Aristoteles'e göre gerçc% bilgi (bilimsel önermeler) kıyas yoluyla çıkarımlanan Önermelerdir. Ayrıca onun bilgi teorisini siyaset ve ahlak felsefeleri alanlarında bulmak mümkündür. Aristoteles'in kurduğu mantık kavram türleri ve ilişkileri üzerinde ısrarla durması sonraki çağlarda beliren bilgi teorilerinin ilk örneği olduğu gibi, bunları derinden de etkilemiştir. Gerek ilk çağda Aristoteles'ten sonra gelen çeşitli felsefi ekoller, özellikle Stoacılar ve Şüpheciler; gerek Orta Çağ Skolastikleri, özellikle Aquinolu Thomas, Aristoteles'in bilgi teorisinin etkisinde kalarak kendi felsefelerini oluştururlarken, onu geliştirip yorumladılar. Keza İslam düşüncesinde de "Meşşailer" olarak bilinen filozoflar üynı etkiyi farklı biçim de olsa yansıttılar.
Ortaçağ Skolastiğinde Aristoteles'in mantığı temel alınarak kurulan bilgi teorisi, külli şeylerin bilgisine dayandırılacaktır. Ancak XIV.yüzyılda Batıda İslam düşüncesinin, özellikle bilim alanında ortaya konulan birikimle, bu anlayışın tartışmaya konu edildiği görülecektir. Aristoteles mantığını şiddetle eleştiren Roger Bacon; İbn Sina'nın deneyi önemseyen bilgi anlayışını ve genel olarak da müslüman bilginlerin deneysel yöntemlerine dikkat çekerek, külli kavramların birer isim olduğunu
(Nominalizm), bilginin doğru objesinin gerçeklik, gerçekliğin de tikel (cüz'i) olduğunu ileri sürecektir. Bacon gibi Ockhamlı William da bilginin esasının tikel varlık ve bunların dc-neyyoluyla algılanmasında aranması gerektiğini savunacaktır. Böylece Skolastikteki tümel (külli) kavramların gerçek olmadıkları, bunların bilgilerinin de birer soyutlamadan öteye anlam taşımadığı açıkça İleri sürülecek, Rönesans ile birlikte tabiat bilimlerinde yenilenme ve gelişme süreci başlayacaktır. Bu alanda müslüman bilgin ve düşünürlerin çeşitli bilim konularına ait inceleme ve araştırmalarıyla, hemen her bilimin kendine özgü bir yönteminin bulunması gerektiği anlayış ve sezgileri mutlaka önemli olacaktır. Kaldı ki, IX. yüzyılda Sicilya'da, İspanya'nın çeşitli kentlerinde kurulan medreselerin müslümanlar yanında hıristiyan öğrencileri de eğitmeleri Rönesans ile açılan yeni çağ tabiat bilimlerinin ve yöntemlerinin oluşmasında kuşkusuz etkili olmuştur. Farabi, İbn Sina, Ebu Bekir Razi, İbn Heysem, İbn Bacce, İbn Tufeyl vb. gibi bilgin ve düşünürlerin çalışmaları doğrudan ya da dolaylı yollardan Yeni Çağ'da Batıda tartışılan bilgi teorileriyle ilişkili görülebilirler.
Yeni Çağ'da Rene Descartes ile Francis Bacon genel olarak matematik ve tabiat bilimleri konularında ortak bir bakış açısına sahip görünseler bile, bilgi teorisi konusunda birbirleriyle çatışan iki felsefi akımın öncüleri oldular. Bacon tabiatın yöntemli ve düzenli bir şekilde inceleme ve araştırılmasını, bunun da deney ve gözlemle algılanan olaylara dayandırılmasını öngörür. Böylece oluşturulacak bilgi teorisi deneyci bir geleneğe dayandırılır ki, daha sonra bu geleneği Locke, Bcrkeley ve Hu-me sürdürecektir.
Bacon'un aksine Descartes, akıl tarafından "açık-seçik" kavranan bilgilerin doğru ve güvenilir olduğunu, dolayısıyla kesin ve doğru bilginin algı yoluyla elde edilemeyeceğini ileri sürer. Çünkü duyumun muhtevası nesneleri olduğu gibi vermekten uzaktır ve renk, ses, tat, koku ve dokunma gibi nitelikler nesnelerin özellikleri olarak algılanamazlar. Gazali'de de gördüğümüz "balmumu" örneğini Dcscartes duyumlardaki karışıklığın ve açık-scçiklikten yoksunluğun anlatımında kullanır. Nitekim balmumu parçasını alıp onun duyumlana-bİHr niteliklerini incelediğimizde, bu niteliklerin ortam veya çevre şartlarına uygun olarak sürekli değişmesine karşılık balmumunun ne ise o olarak kaldığı görülecektir. Öyleyse balmumu duyumlarla algılanan niteliklerden meydana gelmemektedir. Üstelik balmumunun değişmeyen özelliği mekânı, biçimi ve hareketidir ki, nesnelerin gerçek özünü de bu özellikler oluşturur. İşte bu özelliklerin bilgisini duyum değil, anlayış gücü, yani "zeka" (in-te İli gence) verir. Böylece Descartcs'ın ortaya koyduğu rasyonalizmin temeli bu gözleme dayanmaktadır; gerçek bilgi deneyden önce, ya-ni a priori'dir.
Bununla birlikte Descartes deney olgusunu bütünüyle reddetmez. Ona göre bilgi, sözgelimi matematik bilgisinde olduğu gibi, temel doğrulardan (postulalardan) akıl yürütmeyle elde edilir ve bunlardan da mantık yoluyla başka doğrular çıkarılır. İşte deneyin işlevi de burada ortaya çıkar ki, temel doğruları açık ve belirgin duruma getirmektir. Temel doğrular ise, Dcscartes'a göre doğuştan sahip olunan İdeler, yani düşüncelerdir ve bunun en açık ve kuşku duyulmaz örneği insanın kendi varlığına ve Tanrı'nın varlığına ait bilgisidir. Bu anlamda temel doğrular başlangıçta örtük olarak vardılar, bilginin açık ve belirgin duruma getirilmesinde algının Önemi sözkonusudıır. İşte tabiattaki her olayın bir neden sonuç ilişkisine dayandığının algılanması da deneyle mümkün olur. Sözgelimi ateş ile duman arasındaki ilişki doğuştan gelen nedensellik idc-siyle kavranır. Kısacası duyular akıl için ancak malzeme sağlayabilirler. Descartes'ın savunduğu bu anlayış rasyonalizm olarak adlandırılacak ve Avrupa'da Spinoza ve Leibniz tarafından savunulacaktır.
Bu iki farklı ve karşıt anlayışı Kant tek bir sistem içinde bütünleştirecektir. Bütün bilgilerin deneyle başladığını, fakat bütün olarak deneyden çıkartılmadığını ileri süren Kant, bilginin deneyden gelen unsurlar ile anlayış gücünün tamamladığı unsurları birbirinden ayırır. Ona göre, İnsan bilgisinin meydana gelmesinde hem duyumların, hem de anlığın payı ve etkisi sözkonusudıır. En ilkel deneyde bile deneyle İsbat edilemeyecek unsurlar vardır ki, bunlar zaman ve mekan kategorileridir. Çünkü zaman ve mekan kategorileri deneyle isbailana-mazlar, dolayısıyla deneyle elde edilemezler. Nitekim tabiat bilimlerinde sadece duyular yoluyla elde edilemeyecek veriler bulunmaktadır. Dolayısıyla bilimsel bilginin önermeleri zorunlu olarak doğru, aynı zamanda tümel ve değişmezdirler. Oysa deneyin tümel ve zorunlu bilgileri vermesi mümkün değildir. Gerçekten bilgi teorisinin temellcndirilmesinde Kant'ın bu anlayışı çerçevesinde analitik ve sentetik önermeler İle a pıioıi ve a posterioıi bilgi arasında ortaya koyduğu ayrımlar önemlidir ve hala da önemli olmaya devam etmektedir.
Kant'tan sonraki gelişmelerde Alman İdealizmi içinde Fichte "Ben" kavramını ahlak felsefesiyle birlikte bilgi teorisini de kapsayacak biçimde temellendirdi. Hcgel mutlak idealizm felsefesini, "aklî olan herşey gerçektir, gerçek olan her şey ise aklîdir" temeline dayandırdı. XVIII. yüzyıldan sonraki felsefi akımlar bilgi teorisi çerçevesinde oluşurken, bilimler ile felsefenin zaman zaman daralip genişleyen sınırlarını, konularını ve yöntemlerini bu bağlamda tartıştılar. XVIII. yüzyıl deneyci felsefesi olsun, XIX. yüzyılın pozitivİst felsefe olsun, XX. yüzyılın Frcge, Russelt, Whitehed başta olmak üzere matematik-man-tıkçıları, Schlick, Carnap, Neurath gibi Viyana Çevresi ya da Yeni-Pozitivistlcri olsun, bu tartışma bağlamında ele alınabilir.
Bilgi teorisiyle ilgisi bakımından yeni bir kullanımdan da sözetmekyerinde olur ki, bu yeni kullanım "Epistemİk" (Epistemics) terimidir.
Epistcmik terimi, 1969'da Epİstemik okulu fonuyla ilgili olarak Edinburgh Üniversitcsİ'n-de İlk kez ortaya atılmıştır. Terim epistemoloji olarak bilinen felsefi bilgi teorisine zıt anlamda bilginin bilimsel yoldan İncelemesine işaret eder. Epistcmik sözcüğünün daha geniş kapsamlı bîr tanımı ise şöyledir: Aracılığıyla bilgi vcanlamının gerçekleştirildiği ve ilctİşİ-me geçirildiği -algısal, zihni ya da dilbilimsel-süreçlere ilişkin biçimsel modellerin kurulması.

BEY’AT (BİAT)

2008-01-14T16:28:00.000-08:00

BEY’AT (BİAT)

Sözlük anlamı alışverişte el tutuşup karar vermek, satış akdi yapmak, anlaşmaktır. İsla-mi terminolojide "siyasi veya askeri şartların gerektirdiği vasıflardan biriyle ehliyeti olan lidere, her türlü şartlarda itaat etmek üzere, ehl-i hail ve'l-akd sınıfına girenlerin ahidleş-mesi"dir. Gündemdeki konuya göre beyat'ın da mahiyeti değişebilir. Resulullah (s.) döneminde yapılan bcyatlan beş bölümde incelemek mümkündür:
1- İslam'a yapılan beyallar (ancak, bu tür beyallar peygamberimizden sonra gerçekleşmemiştir. İslam'a girecek olanlar beyatsiz girmişlerdir. O'nun döneminde de, beyatle müslüman olmanın herkes için söz-konusu olduğu sabit değildir;
2-Yardım ve korumaya yapılan beyatlar;
3- Cihada yapılan bc-yatlar
4- Hicrete yapılan bcy'atlar;
5- İtaat ve bağlılık beyatları.
Bey'tti mutlak olarak işlendiğinde son şıkkı kastedilin ktedir. Tam anlamıyla ilk beyat,
Akabe beyandır. Akabe beyatı Medine İslam Devleti'ne zemin oluşturması, devletin kurulmasında ilk isimler olacak davetçilerin belirlenmesi bakımından Siyer'de önemli konular arasındadır.
Bir beyatm Şerilik vasfı alabilmesi için şu şartlan haiz olması gerekir:
1- Bey'at edilen şahısta İmamel'te aranan şartlar bulunmalıdır; (Darbe ve galebe yoluyla İmamet makamını işgal edenlerle ilgili özel fıkhi hükümler bu kayıttan İstisna edilmiştir),
2- İmama beyat eden kişiler -beyatın resmiyet alabilmesi noktasında- Ehl-i Hail ve'1-Akd'dcn olmalıdır. İmam Buharİ'nİn Hz. Ömer'den (r.) rivayet ettiği şu sözü bu şarta ışık tutmaktadır: "Müslümanların meşvereti olmadan bey'at eden, -o ve beyat eden kimse- kendini aldatıp ölüme itmiştir." (Fethu'1-Bârî, 12/149);
3- Bey'at edilen beyatı kabul etmelidir. Farz-ı ayın olmadıkça kimseye beyat edilmeye zorlanamaz.
4- Beya-tııı bir kişiye olması gerekir. Yeryüzünde aynı anda iki kişiye, "müminlerin imamı" vasfıyla bey'at edilemez;
5- Bcy'atın söz ve eylem olarak, Allah'ın kitabı ve Resulü'nün (s) Sünnet'İ üzerine olması şarttır. Bu kayıtla, beyat edilen kişinin uygulamalarında daha sonra Kur'anve Sünnet'İ aşan eylemler görülmesi halinde, azlin Şer'i bir sorumluluk olarak gündeme gelmesi garanti edilmiş olmaktadır.
6- Bey'at edenin tam bir hürriyete sahip olması gerekir. Zorlama yolu İle insanlardan beyat alınamaz;
7- Bey'at şahidlerlckuvvetlendirilmelidir. Ancak, bey'at in kalabalık bir kitle tarafından yapılacağı gözönünc alınmış ve bu şart, ulemanın çoğunluğunca şartlar listesine dahil edilmemiştir.
Kur'an'da ahde vefayı emreden ayetlerin ye-kününden beyatı bozmanın caiz olmadığı kanaati hasıl olmaktadır, (bkz. İsra, 34; Maide, 1; Nahl, 91) Şer'i bir gerekçe olmadan itaat, vefa ve yardım üzere beyat eden bir müslüma-nın beyalını geri alması büyük günahlardan sayılmıştır. Buhari ve Müslim'in rivayet ettiği bir hadiste şöyle denmiştir: "Emirinden hoşlanmadığı bir şeyi gören sabretsin. Çünkü cemaati bir karış terkedip ölen, cahiliye ölümü ile ölür."
Beyatı İmamın kendisi alabildiği gibi tayin ettiği temsilciler de alabilir. Bey'at genelde üç türlü gerçekleşegelmiştir.
1- Elle musafaha-to-kalaşma ve sözleşme. Bey'at-ı Rıdvan böyle gerçekleşmiştir (Fetih, 19);
2- Yalnızca konuşma: Kadınların beyatı böyle olmuştur. Sahih hadislerde Resulullah (s.) 'in hiçbir yabancı kadının elini tutmadığı haber verilmiştir;
3- Yalnızca yazı ile beyat.
Şer'i bir bey'at normalde iki merhalede sonuçlanır: Birinci merhalede Ehl-İ hail ve'l-Akd bey'at eder. Asıl olan da bu beyattir. İkinci merhalede de diğer insanların beyatine geçilir. İslam tarihinde günümüze örnek teşkil edip .uygulanabilirliği açısından en güzel bey'at Örneği, Hz.Ebu Bekir'e (r.) yapılan beyattir.

BEKTAŞİLİK

2008-01-14T16:27:00.000-08:00

BEKTAŞİLİK

Hacı Bektaş-Veli (öl. 1270-71)'ye nisbet edilen tarikata verilen ad. Hacı Bektaş, Bektaşi-1er arasındaki geleneğe göre, Hz.Ali soyundan olup altıncı İmam Musa el-Kazım neslinden gelmiş ve Lokman-ı Perende isimli bir mutasavvıf tarafından yetiştirilmiştir. Ahmed Yesevi ile görüşmüş ve onun manevi işaretleri üzerine Anadolu'ya geçmiş, Kırşehir yöresinde yerleşmiş, burada birçok derviş ve halife yetiştirip bunları çeşitli bölgelere tebliğ ve irşat göreviyle göndermiştir. Burada vefat etmiştir. Bektaşiliğin ilk dönemleri hakkında elimizde sağlam bilgiler olmamakla beraber, son zamanlarda daha çok Şİİ ve batini bir hüviyet kazandığını görüyoruz.
Bektaşiliğin en önemli özelliği Türkler arasında yayılmış olmasıdır. Yeniçeri Ocağının kurulmasıyla belirlibir mahiyet kazanan bu tarikatın yurt dışında yayılması da yine Türkler kanalıyladır.
Özellikle Hurufilik, Babailik, Ahilik ve Ab-dallığın etkisinde kalan bu tarikat. Kalenderi, Haydari, Semai, Şİivc çeşitli batini toplulukları arasında barındırmış, onlarla ilişkileri olmuştur. Bektaşiliğin her zümreye kucak açması ve değişik toplulukları İçerisinde barındırması sonucu yaygınlığı artmış, Sırbistan, Romanya, Bulgaristan, Macaristan, Arnavutluk içlerine kadar yayılmıştır. II. Mahmut döneminde Yeniçeri Ocağı'mıı kaldırılmasıyla Bektaşilik hayatiyetini kaybederek 30 Kasım 1925'te tekkelerin kapatılması sonucu gücünü büyük ölçüde yitirmiştir.
Bektaşilik İki ana kola ayrılmaktadır. Birinci kola "Bel Evladı" veya "Bel Oğlu" adı verilmektedir. Bunlara daha sonra "Çelebiler" denilmiştir. Çelebiler, Hacı Bektaş-ı Veli'nin evli olduğunu, kendilerinin de Hacı Bektaş-ı Veli neslinden geldiğini iddia etmişlerdir. Anadolu'da Çelebiler yaygınlık kazanmışlardır. İkinci kola "Yol Oğlu" denilir. Bunlara "Babağan" veya "Babalar" kolu da denilir. Bunlar, Bektaşiliğin asıl müntesİplerinİn kendilerinin olduğunu iddia ederler. Yayılmalarını Rumeli'de sürdürmüşlerdir. Zaman zaman iktidara sahip olabilmek için bu iki kol arasında kavgalar, tartışmalar eksik olmamıştır.
Bektaşilikte müritler derecelerine göre beş kısımda ele alınırlar. Bunları muhiblik, dervişlik, babalık, mücerredlik ve halifelik şeklinde sıralayabiliriz. İki kişinin kefaletiyle tarikata intisab eden kişiye Muhip denir. Tarikata intisab etmek "el almak, nasib almak" şeklinde açıklanır. Dervişliğe Atalİb olan müridin belirli bir müddet tekkede hizmet görmesi gerekmektedir. Yaptığı bu hizmetler değerlendirildikten sonra gerekiyorsa dervişliğe kabul edilir. Tac giydirilir. Bu tac'a dervişlik tacı denilir. Dervişlikten sonra "Babalık" derecesi gelir. Yeteneği ve ehliyetini isbat eden dervişe bu makamı verme yetkisi halifenin elindedir. Babalık derecesine yükselen derviş sarık sarar, muhip ve derviş yetiştirir. Babalar sarıklarına göre sınıflandırılır. Normal bir baba beyaz sarık sararken, peygamber soyundan gelen bir baba yeşil sarık sarar.
Babalıktan sonraki derece Mücc/Tcdlik'ih. Bir müridin bu dereceye yükselebilmesinin genel şartı evlenmemiş olmasıdır. Mücerrcdlik makamım elde eden babanın, Balım Sultan Türbesi'nin eşiğinde kulağı delİnir. Kulağına takılan küpeye "Mengüş" adı verilir. Mücer-redlik ayinine Müccrredlerden başkası katılamaz. Mücerredlerde aranan evlenmemiş olmak şartı zamanla bozulmuş, Mücerredlik babadan oğula intikal etmeye başlamıştır.
Bektaşilikte en son makam Ha/ifeiik'lir. Halifeliğe babalar müracaat ederler. Bu da bize, halifenin bekar olmasının şart olmadığını gösteriyor. Gerek görülüyorsa babaya halifelik için icazet verilir. Halifelik icazetinden sonra ayin yapılır. Kırk kurban kesilir. Halifeye tuğ, alcın ve sofra verilir.
Bektaşilikteki dört temelin her birine "kapı" adı verilir. Bunlar Şeriat, Tarikat, Marifet ve Hakikat kapılarıdır. Bu kapıların her birine ait 10 makam vardır.
Bektaşilerin kendilerine özgü gelenekleri ve adetleri vardır. Müritler, bıyıklarını ve sakallarını uzatırlar. 12 İmama nisbetle 12 dilimli taç giyerler, göğüslerine 12 dilimli taş takarlar. Karı ve koca birbirlerinden boşanmazlar. Hırka giyerler, kemer takarlar. Kemer üzerine Palhenk taşı takarlar. Peygamberimizin aç olduğu günlerde midesi üzerine taş bağlaması nedeniyle Bcktaşiler de kemer üzerine taş takarlar. Bu taş ya Necef taşıdır, ya da mücevherdir. Gezici dervişler, boyunlarına Nefir adı verilen boynuzdan bir boru takarlar. Bazı-hay-vanlara karşı ilgisiz davranırlar. Tavşan eti yemezler. Baykuşu uğursuz, turnayı hayırlı kabul ederler. Güvercin beslerler, yemini ve suyunu ihmal etmezler.
Bektaşilikle Aleviliğin İç İçe girmesi, Bektaşiliğin bozulmasına neden olmuştur. Bazı haramlar, helal kabul edilmiş, ayinlerde şerbet İçilirken şarap İçilmeye başlanmıştır.
Tekkeler genellikle şehir dışında ve sakin yerlerde kurulmuştur. Ayin ve törenlere gereken hassasiyetigösterirken, bu törenlerde tarikata mensup olmayanları aralarına almamaya özellikle dikkat ederler.
Bu tarikat çevresinde gelişen Bektaşi edebi-yatı'nın kendine has özellikleri vardır. Bektaşi edebiyatında sadelik esastır. Müritlerin halk tabakasından olması nedeniyle Bektaşiler şiirde hece veznini kullanmışlardır. Bektaşilikte musiki oldukça gelişmiştir.

BEDEVILIK-HADARILIK

2008-01-14T16:26:00.000-08:00

BEDEVILIK-HADARILIK

Bedevîlik: Sözlük anlamı zahir olmak, ortaya çıkmak, görünmek olan bedevilik İbn Haldun'un nazariyesinde bir başkasına göre önce çıkan, başlayan (hedavetü'ş-şey) iptida, iptidailik; buna bağlı olarak çölde oturan, çadırlarda yaşayan, kırda, arazide olan ve yerleşik hayata geçmeyen insanların genel hayatı tarzı demektir. Bedevilik İbn Haldun'a göre Hadarili-ğin karşıtıdır.
Hadaıiiik: Hazır olmak, kişinin civarı, önü, yanı kök anlamlarından türeme bir kelime olup bedeviliğin karşıtı demektir. Ehl-i hader veya hadeti dendiğinde köylerde, kasaba veya büyük şehirlerde İskan eden, yerleşik hayat yaşayan insan toplulukları akla gelir.
İslam'ın ilk dönemlerinden itibaren yazılmış çeşitli sözlük ve ansiklopedik eserlerde "bedevilik ve haderilik" kelimeleri ele alınmış, eti-mojik ve semantik anlamlan araştırılmıştır. Ne var ki, İbn Haldun'a gelinceye kadar hiçbir eserde bu kelimelerin lamamiyle beşeri münasebetlerin kökeni, gelişmesi, toplum hayatında devlet, yönelim, mülk, siyaset, hukuk ve tarihin değişme seyrini tayin eden köklü sosyolojik anlamlarda kullanıldığını tespit etmek mümkün değildir. Nitekim dünün klasik ve bugünün modern çalışmalarına baktığımızda aynı olgunun söz konusu olduğunu görüyoruz. Bazı araştırmacıların dediği gibi, "II-mu'l-Umran"ı yani "umran ilmini" kuran tbn Haldun'un bu alanda ne öncesi vardı ne de sonrası. Umran ilmi İbn Haldun'a özgü bîr bİIİmdİr.
İbn Haldun'un geliştirdiği umran biliminde onun teorisini ayakta tutan temel kavramlar vardır: Asabiyet, bedevilik, haderilik, umran, mülk, siyaset vb... Biz burada bedeviliği ve ha-deriliği ele alacağız.
Haderİ olana "karari" demek de mümkündür. Çünkü ist ikrar ve yerleşik olmakla doğrudan ilişkili bir tanımlamadır haderilik. Badİye-de yaşayan bedevi insanın karar ve İstikrarı yoktur. Duruma, şartlara ve mevsime göre bir yerden bir yere göçer durur. Haderi olanın ise yeri yurdu bellidir; o, belirli bir coğrafi bölgede, bir toprak parçası üzerinde karar kılmış, yerleşmiş, yerleşik hale gelmiştir. Çok sayıda İnsanın bir takım nedenlerle belirli bir yerde yerleşmesi, o yeri küçük bir yerleşim birimi olan köy, kasaba (karye) veya büyük bir yerleşim birimi olan şehir (medine-belde) haline getirir. İbn Haldun da diğerleri gibi karye, belde ve medine kelimelerini yerleşme düzeni ve nüfus yoğunluğuna göre farklı anlamlarda kullanır.
Şam, Bağdat, Fustal, Kudüs, Medine, Mekke gibi büyük şehirlerde yaşayanlara haderi denir; ama her şehir veya köyde yaşayanlara haderi, buna mukabil her göçer topluluğa da bedevi denebilir mi? İbn Haldun, genel bir tanımlama ile mağara, orman, sahra ve çadırlarda, yurtlarda, obalarda, köylerde ve daha küçük yerleşme merkezlerinde oturanlara bedevi der. Bu da gösteriyor ki, göçebelik ve şehirlilik, bedevi ve haderi hayat tarzının tek ve nihai değil, en esaslı vasfıdır. Yoksa kimi şehir varoşlarında yaşayanlar da bîr şehirde veya bîr şehre bitişik yaşıyor olmalarına rağmen gerçekte bedevi sayılırlar. Nitekim, ziraat, yerleşik hayatla yakından bağlantılı olmakla birlikte, İbn Haldun'a göre hayvancılık ve ziraat bedeviliğe aykırı değildir.
İbn Haldun'un gözünde asıl olan bedevi ha-yatur; haderilîk sonraları ortaya çıkmıştır, üs-ıclik kökü bedeviliktir. Çünkü haderi hayatın olmadığı zamanlarda bedevi hayat tarzı vardı. İnsanoğlu pek de erken sayılmayacak bir dönemde mağara, orman, ağaç kovuğu, sahra, çöl, dağ başları gibi yerlerde yaşarken, önce çadır hayatına (hayme) geçmiş, ardından köy, kasaba ve şehirler teşekkül etmiştir. Ona göre, kelimenin etimolojik anlamına uygun olarak "Her şeyin en Önce ortaya çıkan kısmına bedavet ve bedevi dendiği gibi, insan topluluklarının ilk ortaya çıkan iptidai biçimlerine de bedavet ve bedevilik" denir.
Haderilik ise tarihte sonraları ortaya çıkmış bir olgu dur: "Hadaret Önceki devletlerden sonraki devletlere intikal eder." Burada İbn Haldun'un haderiliği umran'a yakınlaştırarak genel kültür ve medeniyet anlamlarında kullandığı görülür.
Bedevi bir topluluğunun haderi bir topluma dönüşebilmesi için gerekli ve kaçınılmaz bir süreç var. Bu süreç, o toplumun bedevilik derecesi de dahil olmak üzere, bir takım coğrafi, tabii, sosyolojik, maddi ve özellikle iktisadi şartlarıyla yakından ilgilidir. Hiç bir bedevi topluluk bir anda göçebelikten yerleşik hayata geçip haderi olamaz. Haderi olacak bir göçebe topluluğun gelişmesinin son aşamasında olması ve asabiyetinin üstün gücünü ve hızım koruması gerekir. Yoksa asabiyetini kaybetmiş veya gevşetmiş bir topluluğa kıyasla undan daha geri bir merhalede olan bir başka bedevi topluluk yeni bir hamle yapar, onu geçer ve haderi olabilir. Tarihle bunun örneklerine bol bol rastlamak mümkündür.
Kimi bedevi topluluklar tarımla da uğraştıkları halde, genelde onların geçim kaynakları doğrudan tabiatta var olan zenginliklerdir. Bundan dolayı bedevilerin geçim şekillerini hayvancılık, avcılık, toplayıcılık ve yer yer de ziraaıçilik tayin eder. Büyük şehir merkezlerinde yerleşik hayal süren medeni toplumlar ise geçimlerini daha başka yollar ve şekillerle temin ederler. Burada hayat incelmiş, İlişkiler
organize olmuş, insanlar arasında iş bölümü teşekkül etmiştir. Bilimler, teknik, sanatlar, zanaat, hırfet ve ticaret, haderi hayatın belli başlı görünümleridir. Bedeviler hanı, ilkel ve işlenmemiş maddeler üretirken, haderiler çeşitli teknik ve zenaatlerle işlenmiş, mamul ve yarı mamul ürünler, maddeler üretirler. Bu temel olgu, bedevilerle haderiler arasındaki iktisadi ve ticari münasebetlerde dengenin daima haderiler lehinde ve bedevilerin aleyhinde gelişmesine yol açar; böylece bedeviler haderilc-re bağımlı hale gelir. Bedeviler, haderilcre ham veya işlenmemiş mal satar, onlardan ince sanat ve üstün tekniklerle işlenmiş mamul ve yarı mamul madde ve mallar satın alırlar. Bu da bedevilerin daima hadarilerin arkasında sürüklenmesi demektir. Geçmiş insan topluluklarının ve kavimlerin larih tecrübesi gösteriyor ki, bedeviler hep günün birinde haderi olmayı düşlemiş ve bunun için çalışmışlardır.
Burada üzerinde durmamız gereken bir nokta var. İbn Haldun tarihi ve sosyolojik bir realiteyi tespit edip tasvir etmeye çalışırken, değer hükmü ortaya koymaktan özenle kaçmıyor. Çünkü ona göre bedevilik de, haderilik de tarihsel gelişmede tabii ve kaçınılmaz olaylardır. Bundan dolayı ahlaki bakımdan haderi hayat tarzına kıyasla bedevi hayat tarzını aşağılamak, küçümsemek için makul ve haklı bir neden yoktur. Kaldı ki her ikisinin de kendilerine göre gelişmiş bir ahlak ve kültür anlayışları vardır. İbn Haldun, işte burada "ümran" kavramını kullanarak, ümranın hem bedevilerin, hem haderilcrin gelişmiş hayat tarzlarını ifade edebileceğini söyler. Bedevilerin kendilerine özgü ümran ve kültürlerini "Umraıuı'l-Bedevi" adlı umran-alt bilimi inceler; Binaü'1-Bcdc-vi, Sınaatü'l-Bcdcvi veya Mülkü'l-Bedcvi gibi daha alt kollar da yine umran'a bağlı olarak Umranu'l-Bedevi'nin birer türevidirler. Hatta dikkatle İncelendiğinde, İbn Haldun'un şaheseri olan Mıtkaddime'ûe bedevi hayatın tabiata daha yakın olması dolayısıyla daha sade ve tabii olduğu, bedevilerin ahlak, mertlik, cesaret, şecaat, erdem ve dayanışmada haderilcre göre daha İleri ve üstün görülüp Övüldükleri, yer yer yüçeltiklikleri anlaşılabilir.
Bedevilerin gelişmiş siyasal organizasyonları, devlet örgütleri ve kurumlaşmış toplumsal yapılan yoktur. Herşey kabile dayanışması ve asabiyeti temeli üzerinde yükselir. Göçebe hayat yaşayanbedevilerin siyasi sistemleri riyasete, karşılıklı rıza ve kabule, "şûra"ya ve gelişmiş, köklü törelere bağlıyken, haderiler mülk içinde ve gelişmiş bir siyasi organizasyona bağlı olarak yönetilirler. Haderilerİn kurumlaşmış askeri ve güvenlik örgütleri vardır, hükümdar bunlar kanalıyla halk üzerinde hükmünü İcra eder. Haderi toplumlarda gözlenen mülk ve devlet örgütü ile buna dayalı idari sistem (rejim), zor, baskı ve otoriteye dayanır; bedevilerde ise mutlak İtaat yoktur, karşılıklı bağlılık, dayanışma ve köklü töreler vardır.
Bir topluluk bedevilikten haderİlİğe geçerken, aşamalı olarak riyaset sistemi de mülke dönüşür. Bu köklü bir değişikliktir ve bir bakıma kaçınılmazdır. Çünkü riyasetle yönetilen kabile asabiyetinin nihai amacı mülktür. Aslında haderi toplumlarda gözlenen mülk ve devlet de, bedevi ha/attan haderi hayata geçildiğinde riyaset tabii olarak mülke dönüşür, sade ve yalın hayat tarzının yerini külfet, şa'şaa, ihtişam ve gösteriş alır. Bu tarihsel ve toplumsal kaçınılmaz değişimin süresini, biçim ve gücünü doğrudan asabiyet belirler. Asabiyeti güçlü ve üstün olan bedeviler bir süre sonra asabiyet güçleri içinde yaşadıkları yerleşik hayat yüzünden hayli zayıflamış haderilerle savaşa tutuşurlar ve onları yenilgiye uğratarak yerlerini alırlar. Ibn Haldun'a göre başından beri insanlık tarihini oluşturan temel olgu budur.
Ibn Haldun'un 14. yüzyılda ortaya attığı bu köy-şehir ya da kırsal-kentsel hayat karşıtlığı tezi ondokuzuncu üyzyıl sosyolojisinde yeniden ele alınmaya başlanmıştır, önce aralarında keskin bir karşıtlık olduğu varsayıl irken, sonraları birinden öbürüne tedrici bir geçiş yaşandığı öne sürülmüştür. Örneğin R.Redfield küçük kırsal birimlerden (köylerden) büyük kentlere doğru bir süreklilik içinde geçildiğini iddia eder. Şehirleşmek daha seküler, daha bireyci ve daha fazla işbölümünü gerektirmekte-
dir. Fakat son zamanlarda bu tartışmalar gündemden kalkmakta olup kent-köy karşıtlığı önemini kaybetmektedir.

BAYRAMİLİK

2008-01-14T16:22:00.000-08:00

BAYRAMİLİK

Hacı Bektaş Veli'nİn, Halveti ve Nakşibendi tarikatlarının genel kural, akide ve törenlerini kendi görüşleriyle yeniden yorumlayarak kurduğu bir tarikattır.
1352 yılında doğduğu tahmin edilen Hacı Bayram, çeşitli medreselerde ilim tahsil ettikten sonra Bursa'da Müderris olmuştur. Fakat yaşadığı devirdeki tarikatlerin yaygınlığı ve tesiri onu tasvvuf yoluna itmiş, Halveti şeyhlerinden, zamanın ünlü mutasavvıfı Şeyh Hami-deddin'e bağlanmıştır. Onunla şehir şehir od-laşan, hatta Hacca da giden Hacı Bayram Veli, şeyhinin ölümünden sonra Ankara'ya dönmüş ve orada tarikatının temellerini atmıştır.
Sağlığında başka ülkelere halife gönderme-yen Hacı Bayram Veli telkinleriyle Anadolu'da son derece etkili olmuştur. Nitekim hakkında söylenen bazı asılsız sözlerden dolayı JI.Murad tarafından Edirne'ye sürülmüş, daha sonra bağışlanarak Ankara'ya dönmesine İzin verilmiştir. Yine bu tarikate mensup pek Çok şair yetişmiştir. İnançları gerek halk, gerekse divan edebiyatına tesir etmiştir.
Bayramiliğİn kendisinden önceki tarikatler-1c irtibatı ve silsilesi iki ayrı şekilde ele alınmaktadır. Menahb-t Akşemseddin'de kaydedildiğine göre birinci silsile Cafer-İ Sadık, Mu-hammed Bakır, Zcync'l-Abidin yoluyla Hz.A-li ve Hz.Muhammed (s)'c bağlanmaktadır. Bu silsile Ebu Yczid Bİstami'dcn itibaren
Nakşibendî silsilesi İle birleşir. Aynı şekilde Nakşİbendilerdeki zikr-i hafi'nin Bayramîlik-te de benimsenmesi aralarında bir ilgi olduğunu düşündürüyor. Fakat bilindiği gibi, Nakşibendî silsilesinde Selnıan-ı Farisî yoluyla, Hz.Ebu Bekir'e varılmaktadır. Şiiliğin en az etki yaptığı tarikal olan Nakşibendilik böylece Hz,Ali yerine, Hz.Ebu Bekir'e bağlanmaktadır. Bu silsilenin Bayramîlik ile birleşmesi, Hacı Bayram veü'nin tarikatını da Sıddîkî yapmaktadır. Kaldı ki yukarıda da belirttiğimiz ve Lâlîzade Abdülbaki'nin Mcnakıb-i Mclami-yc-i Bayraıniyye eserinde ve Sarı Abdullah'ın Cevheretü'l-Bulaye fi Diiıreli'n-Nihaye eserinde bildirdiklerine göre Bayramîlik, Halvctî ve Nakşibendî tarikallerinin karışımından ortaya çıkmıştır.
Nevizade AinyVntnlIadihalü'l-Hattsik'tc belirttiğine göre ise Bayramîlik silsilesi, Erdebil sufiieri denilen ve tarikat bakımından Halvetî olan zümreye bağlanmaktadır. Araştırmacılar, Hacı Bayram Velî'nin Melamilikten de el* kilenmiş olduğunu İleri sürmektedirler. Mesela Gölpınarlı Hacı Bayram'in zikr-i hafî'yi benimsemesinin "kendisindeki melamet neşesinden doğma bir halet" olduğunu ve Nakşibendîlikle ilgili olmadığını ileri sürer.
Hacı Bayram Velî'nin ölümünden sonra Bay-ramîye tarikatı ikiye ayrıldı. Cchrî zikri benimseyenler Akşemseddin'İn temsil ettiği Şcmsİy-ye koluna, diğerleri ise Ömer Dede'nin temsil ettiği Melamiye koluna bağlandılar. Tarikal kuralları ve temel inançlar bakımından aralarında önemli bir fark olmamakla birlikte, Ak-şemscddİn'İn devam ettirdiği kolun tamamen klasik sünnî bir tarikal olarak kaldığı, Bayra-mî Melamiliğin aksine şü eğilimlerin görülmediği belirtilmelidir

BATILILAŞMA

2008-01-14T16:21:00.000-08:00

BATILILAŞMA

Batı medeniyetini veya batılı milletleri taklit cime, onlara benzeme harekeli. (Batılılaşma, garbhlaşma, avrupalılaşma, modernleşme, asrîleşme, çağdaşlaşma da denir).
Avrupanın (sonradan Amerikanın da) başta teknolojisi olmak üzere siyasî, sosyal ve hatta kültürel sistemini aktarma ya da iktibas etmeye dayanan fikirler ve uygulamaların tamamı bu kavramın çerçevesine girer. Bu anlamda batılılaşma sadece Türkiye ile ilgili bir mesele değildir. Bütün İslâm dünyası ile birlikte, Rusya, Japonya, Hind, Çin ve giderek bütün Batı Avrupa ile Amerika (Amerika Birleşik Dcv-letleri-ABD) dışında kalan dünyanın meselesi olmuştur.
Bu durumda, batı, Avrupa ile ABD olmakta, bunlara nisbetle diğer ülkeler "doğu" itibar edilmektedir.
Avrupa 15.yüzyıldan İtibaren büyük coğrafi keşiflerle ve yeni teknolojilerin uygulanmasıyla lS.yüzyıldan itibaren sanayileşme ile üstün bir konuma sahip oldu. Batı sömürgeciliğinin boyutları coğrafî keşiflerle olduğu kadar, sanayileşmenin gelişmesiyle de genişledi ve sonunda bütün dünyayı etkisi altına aldı. 18.yüzyıl-dan beri bütün dünya batının tesiri ya da tahakkümü altına girdi. Batı üstün teknolojisiyle kendi dışındaki ülkeleri sömürüye yöneldi. Çeşitli ölçülerde batı sömürüsünün etki alanında bulunan ülkeler, toplumlar batıya karşı mücadele etmek için de batıya benzemek, onun iktisadî, siyasî, sosyal sistemini benimsemek gerektiği fikrine sahip oldular. Bu benzeyiş gerçekleştikçe, batının sömürme usulleri değişerek, fakat daha etkili biçimde, bu ülkeler ve topluluklar üzerinde sürdü.
Batılılaşmanın çerçevesi konusunda farklı görüşler vardır. Batının üstünlüğüne sebep olan teknoloji ve ilmin aktarılması ile yetinil-mesini savunanlar (kısmîciler) yanında batının bir bütün olduğunu, dolayısıyla bütünüyle batıya benzenmesi gerektiğini savunanlar (bütüncüler) da vardır. Bu ikinci gruba giren "kayıtsız şartsız batılılaşmacılık", en uçta, bir kavmin kan ve beden olarak da batılılaşması tezini savunmaya kadar varır. (Türkiye'nin en ünlü aşırı batılılaşmacılarından Abdullah Cevdet 1925'de Türk kanma kan katılması için av-rupadan insan getirilmesini teklif etmişti).
Batılılaşmayı demokratikleşmeyle, parla-mentarizmle, kapitalistleşmeyle, laikleşmeyle eşdeğer sayan görüşler vardır. Batılılaşmanın cemaatçi yapıdan ferdiyetçi sosyal yapıya geçişle gerçekleşebileceği de bu tür tezler arasında zikredilebilir {Mesleki içtimaîciler, Prens Sabahaddin).
Osmanlı Devletinde batılılaşma hareketlerinin başlangıcı 17.yüzyıl sonlarına kadar gotü-rülebÜİr. Bu tarihe kadar kendi tarihini kendi yapan ve batı karşısında ağır basan Osmanlılar, batıda gelişen yeni teknoloji ve askerî sistem karşısında galebe çalamaz, batıyla baş edemez duruma düştü. Askerî alanda batı üstünlüğünün belirginleşmesi Osmanlıların kendilerine olan güvenlerini sarstı. Kuruluşundan beri devamlı hareket halinde olan ve sürekli kendini yenileyen Osmanlı toplumu, 17.yiizyı-lın sonlarında 1683 Viyana bozgunundan sonra Avusturya, Venedik, Lehistan ve Rusya 15 yıl savaştan sonra imzalanan Karlofça anlaşması (1699) ile "ıslahat" ihtiyacını kabul etmek zorunda kaldı. O zamana kadar kötü durumlardan kurtuluş, nizam-ı kadîmin (eski düzenin) diriltilmesinde, ihyasında aranırken, bu tarihten İtibaren galip batının usullerini alma düşüncesi ağırlık kazanmaya başladı. Bu durum, Avusturya savaşından sonra imzalanan Pasarofça (1718) anlaşmasından sonra uygulamaya dönüştü. Böylece batılılaşma, bir nefs mücadelesi aracı olarak askerî alanda başladı. Teknoloji iktibası bu safhada ön plandaydı. Askerî alanda kısmî değişiklikler, müs-lümanlığı kabul etmiş batılılar vasıtasıyla gerçekleştirildi. Bu başlangıç safhasında bile batılılaşmanın kültürel bir hüviyete sahip olduğu görülmektedir. Nitekim, "Lâle devri" olarak adlandırılan 1718'den sonraki dönem, bütün diğer cepheleri yanında "kültürel farklılaşma" yönüyle de dikkati çeker. Fransaya elçi olarak gönderilen Yirmisekiz Mehmed Çelebi, Fransız yaşayışı ve kültürü İle ilgili unsurların taşınmasına da vasıtalık etti. Mimarîden günlük hayata kadar batı tarzının yansımaları ilk defa bu dönemde görüldü. Matbaa ve tercüme faaliyetleri yanında hayat tarzı ile ilgili değişmeler batılılaşmanın sonraki yüzyıllardaki gelişme yönünü belirler.
Batılılaşma çabaları 18.yüzyıtın sonundan itibaren daha sistemli bir şekil aldı. 3.Selimle başlayan ıslahatlar2Mahmud ve Abdülmecid dönemlerinde gelişerek sürdü. 3.Selim yeni bir ordu teşkil etmeye çalıştı (Nizam-ı Cedid) ve hayatım bu yolda kaybetti. Halefi 2.Mah-mud, Yeniçeri ocağını İlga ve mensuplarını yok etmeye kadar varan (1826) bir uygulama ile çok yönlü değişikliklere yöneldi. 2.Malı-mud ülkenin bir süre ordusuz kalması pahasına bu fiili gerçekleştirdikten başka, kıhk-kıya-fet ve yaşayışla ilgili iktibaslara girişti. Sultan Mahmud Osmanlı idarî sisteminde ağırlığı olan kurumlan ya ortadan kaldırdı ya da güçsüz hâle düşürdü. Bu cümleden olmak üzere, Yeniçeri Ocağım tamamen ortadan kaldırdı, İlmiye sınıfını etkisiz hâle getirdi. İktisadî gerileme sonucu esnaf ve tüccar da güç kaybetti. ikinci Mahmud döneminden itibaren batı eğitimli ve eğilimli bürokrasi güç kazandı. 2. Mahmud, Osmanlı ülkesinde siyasete ağırlık koyabilecek kuvvetlerin dengesini değiştirirken hasıl olan boşlukları doldurarak geçmiş padişahlara oranla çok despot bir yönetim kurdu. Sonraki devrelerde de tayin edici olacak bauhlaşmacılığın cebrîUİk yönünü bu padişahın uygulamaları belirlemiştir.
Batılılaşmanın askerî-teknolojik sahadan si-yasî-idarî, hukukî ve iktisadî sahalara doğru resmen genişlemesi Tanzimatla gerçekleşti. M.Reşit Paşa tarafından esasları belirlenen "Gülhane Hatt-ı Hümayunu" 1839'da ilan edil-di. Tanzimat Fermanı sonraki meşrutiyet ve anayasacılıkcereyanının da başlangıcı sayılabilecek unsurlar taşımaktadır. Tanzimat bürokrasisi padişahın otoritesinin sınırlanmasını esas almalarına rağmen, halkın yönetime katılması yönünde bir fikir ve çaba içinde olmamışlardır.
Tanzimat dönemi, Osmanlı Devletinin iktisadî açıdan batı sömürüsüne kesin olarak açılmasına zemin hazırladı. Gülhane Hatt-ı hümayunundan bir yıl önce İngilizlerle imzalanan Baltalinıam andlaşması, Osmanlı Devletinin iktisaden sömürüye açılmasını süratlendiren önemli bir belgedir.
Tanzimatla birlikte Osmanlı Devleti Avrupa ile bütünleşme, Avrupa devletler camiasına dahil olma arzusunu kuvveden fiile çıkarmaya Çalıştı. Gerek 1856 Islahat Fermanı, gerekse Meşrutiyetin İlanı (1876) aynı zamanda bu yöndeki çabaları belgeleyen metinlerdir.
Tanzimatla birlikte Osmanlı kurumlan İkili karakter taşımaya başladı. Gelenekli kurumların yanında ban tarzı kurumlara yer verildi. Bu durum öğretimden adliyeye kadar geniş bir alanda gözlenebilmektedir. Bu dönemde hukuk ve norm iktibasına geniş ölçüde yöne-Hnmİştir. I.Mcşrutiyetlc birlikte batının anayasalı ve parlamentolu toplumlarına benzeme yönünde kuvvetli bir adım atıldı.
Tanzimatla birlikte iktidar bürokrasinin eline geçmiştir. Bürokrasi batıda mutlakî yönetimlerin sınıf savaşları sonucu kısıtlanması sürecini kendi lehine yorumlayarak padişah iktidarım bu çerçevede sınırladı.
Bürokratlar ve aydınlar batının İlerilİğini parlamentoya, kralın iktidarının sınırlanmasına ve anayasaya bağlamaktaydılar. Bu mânada 2.Mahmud'un ayanla imzaladığı sened-i ittifak, 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat fermanları Önemli belgeler sayılır. Bütün bunlar olurken, 2-Mahmud'dan sonra teşkil edilen askerî bürokrasi siyasî hayatta rol oynayabilecek bir güç hâline gelmeye başladı. 1859 Kule/i Vak'a-sı asekrî bürokrasinin gelişme yönü hakkında fikir verecek mahiyettedir.
1876'da Mithat-Rüştü-Hüseyin Avni ve Süleyman paşalar ve Şeyhülislamın ittifakıyla bîr darbe gerçekleştirildi. Sultan Aziz tahttan indirildi. Böylece ordu siyasî hayatta ilk defa kesin şekilde rol aldı. Neticede aynı yıl Kanun-ı Esasî ilân edildi. Kanun-ı Esasiye dayalı olarak oluşturulan Meclis 1877'de açıldı. Üyelerin 69'u müslüman, 46'sı hıristiyan veya muse-vî idi. 2.Abdiilhamİd ertesi yıl Meclisi dağıttı, Kanun-ı Esasî'yi yürürlükten kaldırdı (ilga etmedi). Böylece bürokrasinin iktidara ortaklığına son verdi. Halk kitleleri bu hususta Sultan Hamid'i desteklemiştir.
2.Abdülhamİd çeşitli sebeplerle, anayasayı (Kanun-ı esasî) yürürlükten kaldırıp meclisi feshetmesine rağmen batılılaşma yönünde kurumlaşmaları güçlendirerek devam ettirdi. Sultan Abdüthamid'in ayırd edici özelliği, bütün bunlarla birlikte islamcı bir siyaset gütme yönündeki gayretleridir.Meşrutiyetle birlikte ihtilalci batılılaşmacılık
akımı belirleyici olmaya başlamıştır. "Jön Türk, Genç Türk, Yeni Osmanlı" gibi adlarla anılan ihtilalci batılılaşmacılar bütün Abdüî-hamid dönemi boyunca bilhassa yurtdışında teşkilatlandılar. 1908'de ihtilalci cemiyetlerden İttihat ve Terakki ayaklanmalar başlattı. Sultan Abdülhamİd meşrutiyeti 2.defa ilan etti, Kanun-ı esasiyi yürürlüğe koydu. İttihatçılar önce geri planda kalarak ülkeyi yönetmeyi denediler. Sonra 31 Mart olayını bahane ederek iktidara el koydular. Daha sonra da tayin ettikleri sadrıazamı öldürerek (Bab-ı ali baskını) kendileri yönetici oldular. İttihat ve Terakki iktidarı batılılaşma yönünde hayli adım attı ve bir bakıma Cumhuriyet döneminin hazırlayıcısı oldu. İkinci Mcşrutîyet'ten sonra siyasî partiler ortaya çıktı ama, muhalifler İttihatçıların terörüne hedef oldular. l.Dünya Savaşının kaybı İttihatçıları İktidardan düşürdü.
Batılılaşma yönünde zecrî, cebrî ve bütüncü uygulamalar Osmanlı Devletinin yıkılması, hilafetin ortadan kaldırılması ve Türkiye toprakları üzerinde yeni bir devlet kurulmasından sonra gerçekleştirildi. Osmanlı Devletinin sona ermesi ve Türkiye Cumhuriyetinin kurulması sürecinde antiemperyalist ve anıi-monar-şik mücadeleler iç içe geçmiş görünür. Bununla birlikle bugün dahi, l.Dünya Savaşı sonrasında yaşanan ve "Millî Mücadele", "Millî Mü-cahede", "Millî Savaş", "İstiklâl Harbi", "Kurtuluş Savaşı" ve "Yunan Harbi" gibi adlarla anılan mücadelenin sonunda Osmanlı Devletinin büyük bir süratle tasfiyesini gerçekçi temellere oturtmak imkânına sahip değiliz. Dolayısıyla "yeni Türk devleti"nin kuruluşu ile İlgili görünür ve kayıtlara geçmiş bilgilerimizi aşan arka plan konusunda da aynı şeyleri söylemek durumundayız.
"Cumhuriyet" aydınlar nezdindc idealizc edilen bir sistemdi, batının en mütekamil sistemiydi. Halkın hâkim olduğu bir rejimdi. 1923'de Cumhuriyetin ilânından sonra, sonradan "Atatürk devrimleri" veya "Atatürk devrimi" olarak adlandırılan gelişmeler yaşanmıştır. Cumhuriyetle birlikte Türkiye batılılaşma yolundaki bütün engellerden sıyrılmış oldu. Batılılaşma yönündeki devrimler kılık kıyafetten ağırlık ve uzunluk ölçülerine kadar çok değişik alanları kapsıyordu. Öğretimin birleştirilmesi (yani dini kaynaklı tahsil kurumlarının ortadan kaldırılması), tekke ve zaviyelerin kapatılması (bir nevi dini klüp durumundaki bu kurumlaşmaların ortadan kaldırılması) şer'i mahkemelerin ortadan kaldırılması ve Latin harflerinin kabulü gibi uygulamalar gelenekçi aydınların tam manasıyla tasfiyesine ve netice olarak ülkedeki siyasî gücün batıcı asker ve sivil bürokrasi elinde merkezileşmesine yol açtı. Netice olarak, "hâkimiyet bila kaydüşart milletindir" şiarıyla ortaya çıkan cumhuriyetçiler, çok partililikten kaçındılar ve halk yönetimi değil asker-sivil bürokrat iktidarı kurdular.
Cumhuriyetle birlikteTürkiye'dc demokrasiye halk idaresine geçiş yolunda somut bir örnek ortaya konulmazken (1924'dc Terakkiper-vervc 1930'da Serbest fırka denemeleri sonuçsuz kalmıştır), batının daha çok faşist yönetimlerine benzeyen bir tek parti idaresi 2.Dünya Savaşı sonuna kadar yürütüldü. Bu dönemde, Tcşkilat-ı esasiye kanunundanTürkiye devletinin dini maddesi (ki "din-i islünV'dı) önce çıkarıldı (1928) sonra da yerine 1937'de laiklik ilkesi konuldu. İlk cumhuriyet yöneticilerinin, geri kalış sebebi olarak gördükleri İslamİyctİ terk ederek hıristiyanlığı benimsemeyi ciddî olarak tartıştıklarını Kazım Karabckİr Paşa tarafından ifade edilmiştir. Bu durumda laikliğe yönelme bir ara çözüm olarak kabul edilebilir.
İ946'dan itibaren daha çok dış etkilerle çok partili siyasî hayata geçildi. 1946'daki çok partili seçim İktidarın karışması sonucu siyasî sonuçlar doğurmadı. Ancak 1950'de yapılan seçim Türkiye'de seçimli bir iktidar değişikliğine yol açtı. Türkiye o tarihten beri kesintilere rağmen çok partili demokratik bîr sisteme sahip oldu.
Çok partili hayata geçildikten sonra, cumhuriyetten sonra oluşturulan dinvc inanç üzerindeki baskılar kısmen hafiflemeye başladı. Bu bakımdan bir "normalleşme süreci" yaşanmaya başlandı. Çok ağır işleyen bu normalleşme süreci hali hazırda tamamlanmış değildir. Bununla birlikte, bu normalleşme süreci bile asker sivil bürokrasinnin şiddetli tepkileriyle karşılaştı. Sonraki askerî müdahalelerin gerekçeleri arasında bu normalleşme sonucunda ortaya çıkan sosyal oluşumlara karşı duyulan tepkiler önemli yer tutar.
Türkiye Cumhuriyetinin tek partili dönemi boyunca şeklî batılılaşma yönünde, çok partili hayata geçişten sonra İse idare, kapitalistleş-me ve sanayileşme yönünde önemli değişmeler yaşanmıştır. Batılılaşma Türkiye'de halen yaşanan sosyal, kültürel çok sayıda meselenin ve kimlik krizinin asıl sebebi olmak vasfını korumaktadır. Batılılaşma toplumumuzu çok derinden etkilemiş, bununla birlikte direnç unsurlarının ortaya çıkmasına da yol açmıştır, bugün kılık-kıyafetten günlük hayatta karşılaşılan bir çok davranışlara ve dilde yaşanan değişmeye rağmen batılılaşmanın tam manasıyla gerçekleştiği söylenemez. Bununla birlikte batılılaşma sonucu Türkiye'de hem maddî hem de manevî kültür alanında büyük değişiklikler yaşandığı da kabul edilmesi gereken bîr gerçektir. Türkiye'nin batılılaşma macerasının Avrupa Topluluğuna dahil olmasıyla bir sonuca varması beklenebilir. Ancak bu hâlde dahi tam bir entegrasyon (en azından manevî-kül-türel alanlarda) sağlanabileceği söylenemez. D.Mehmet DOĞAN
• Çok sade bir tanımlama ite Balı gibi olmaya Batılaşma, Batılı gibi olmaya da Batılılaşma denebilir. Bir adım ilerisinde Batı Avrupa'nın siyasî, sosyal, medenî ve kültürel değerlerinin benimsenmesi/benimsetilmesi söz konusudur. Bugün için ise bu kavram çağdaşlaşma, modernleşme, rasyonelleşme, laikleşme, kalkınma, ilerleme gibi birbirine çok yakın anlamlar ifade eden veya biri diğerini gerektiren kavramlarla eş ya da yakın anlamlı olarak kullanılmaktadır.
Bir insan, bir devlet, bir kültür niçin Batılılaşmaya yönelir veya buna mecbur kalır? Burada birbirinden ayrılması hemen hemen imkansız olan iki durum söz konusudur: Bir kültür ortamı, bir yaşama tarzı kendine yeterliliği şu veya bu nedenle kaybettiği bir ruh hâli içinde başka yerlere sarılmak, bağlanmak ihtiyacını duyar; bu taklitle sonuçlanır. İkinci olarak bir siyasî organizasyon, bünyesini tek başına taşıyamayacak, savunamayacak mağlubiyetlerle yüzyüzc geldiğinde güçlü dış baskılara maruz kalır veya kendim ezik hisseder, bu da emperyalist hareketlere güç katar. Biri içten, biri dıştan gelen bu çok yönlü baskılar Batılılaşma tarihi açısından açıklayıcı özelliklere sahiptir.
Osmanlı ordularının Batılı askerî kuvvetler önünde yenilgilerle karşılaşması ve toprak kayıpları, Osmanlı devlet erkânını, -daha önce küfür diyarı ve kâfir olarak küçümsediği ve bu yüzden tanımaya bile tenezzül etmediği- gücün temsilcisi olan Batı'ya ve Batılıya yönelmeye mecbur etti. İlk anda düşünülen şey yalnızca Batı teknolojisinin transferi ile askerî reformların gerçekleştirilmesi ve bu sayede devletin eski gücüne tekrar erişmesi idi. Bu noktada Batı'ya yönelişin bir tercihten çok bir zaruret olarak algılandığı görülmekledir. Vurgulanması gereken bir diğer husus. Batılılaşmanın İlk aşamalarında devlet erkanının kendilerinin manevî üstünlüğü konusunda henüz bir şüphe taşımadığıdır. Fakat ikamet elçilikleri, ordunun ıslahı için getirilen yabancı teknisyenler, tahsil için Avrupa'ya gönderilen öğrenciler gibi aktarıcı ve taşıyıcı unsurlar Batılı de-ğerierİ Osmanlı ülkesine taşıdıkça hem şüpheler, hem de ıslah alanları çoğalma ve yaygınlaşma gösterdi.
Denebilir ki, XIX.yüzyılın başlarından 1924 yılına kadar Batılılaşma teşebbüsleri, birbirleriyle çatışan ve çekişen ikili yapılar oluşturmuştur. Bu ikilik devletin organizasyonundan eğitime, adlî teşkilata, günlük hayata kadar yansımıştı. Devletin ve aydınların yerleştirmek ve yaygınlaştırmak istedikleri genel çerçeve de ikili ve uzlaşmacı bir karakter arzedîyor-du. Buna göre teknik, medeniyet ve maddî hayat dıştan alınacak; kültürve manevî hayal İse içten katılacaktır. Böyle bir sentezin ülkeyi kurtaracağı ve kalkındıracağı inancı, Batılılaşmanın bugünlere kadar gelen miraslarının en bclİrgİnlcrindcndir. Ziya Gökaİp'in klişcleştir-diği kültür (millî)-medcniyet (uluslararası) yapay ayırımı da bı*a dayanmaktadır. 1924 martında başlayan ve 192#'c kadar uzanan inkılâplaria Cumhuriyet idaresi bu ikiliği millî unsurlar aleyhine ortadan kaldırmaya yönelmiştir.
Batılılaşma hareketlerinin önündeki en büyük engel, şüphesiz İslâm dini ve bu dinin düşünceye, hayata, günlük İlişkilere yansıyan ahlâk anlayışı idi. İlk ürünlere bakıldığında İslâ-miyetin değil müslümanların, yani İslâmm o gün aldığı şeklin eleştirildiği ve dinin esasta ilerlemeye engel olmadığının vurgulandığı görülecektir. Hatta Batılılaşma teşebbüslerinin önemli bir kısmı şer'-i şerif adına ve onun İçin yapılmıştır. Fakat Önce ahlâk anlayışına yönelen eleştiriler gittikçe dine, dinî düşünce ve yaşantıya ve Islâmiyete gelip dayanmıştır. 1924'e kadar batılılaşmaya bir destek, bazan da bir kılıf olarak ele alınan dinî düşünce, bu tarihten İtibaren batılılaşma ve gayrımİllî unsurlar lehine safdışı edilerek İkilik kaldırılmaya çalışılmış ve tamamen dünyevî-laİk bir uygulama tercih edilir olmuştur.
Türkiye'de ve diğer İslâm ülkelerinde görülen batılılaşma hareketleri her her şeyden önce yukardan aşağıya ve zorla yerleştirilmiş kısmî ve ikili bir karakterdedir. Bu açıdan Tanzimat'la Cumhuriyet devri uygulamaları arasında esasta fark yoktur. Halk ise bu hareketlere hemen her zaman karşı çıkmış, istikrahla karşılamıştır. Bu nedenle batılılaşma, aynı zamanda idareci kadro ve aydınlarla halkın arasının gittikçe açılmasını, hatta bu farklılaşmanın düşmanlığa dönüşmesini de İfade eder. İleri-ci-gerici sınıflandırmaları yine böyle bir yaklaşımın ürünüdür. Batılılaşmanın empoze edildiği ülkelerde demokratik bir geleneğin yerleşe-memesi de bu tarihî birikimle yakından ilgilidir. Çünkü olup biten şeyleri halk ne istemiştir, ne olması için gayret sarfetmİş, kandök-müştür, ne de benimsemiş, İçine sindirmiştir.
Bugünden geriye doğru bakıldığında batılılaşma hareketlerinin özellikle İslâm ülkeleri ve bu arada Türkiye'nin lehinde sonuçlar vermediği söylenebilir. Osmanlı Devleti, batılılaşmaya resmen karar verdiği ve bunu uygulamaya koyduğu zaman dünya sistemi içinde belli bir yeri olduğu gibi devlet, ordu, eğitim vb. alanlarda da kendine has yapıları, kayda değer özellikleri vardı. Bunlar yenileşme adına zayıflatıldı ve ortadan kaldırıldı, yerine konanlar ise ne eskilerin fonksiyonlarını icra ed bildi, ne de kendisinden beklenenleri gerçekleşti-rebildi. Bugün kimse gelinen seviyenin (devlet mekanizması, ordu, eğitim, insan unsuru, düşünce hayatı, kültürel kalite vs.) özgünlüğünden ve yeterliliğinden söz açamazken, "muasır medeniyet seviyesine ulaşmak" aldatamca-sı hala en yaygın slogan olarak milletin önüne sürülüyor.
özellikle ILMeşrutİyct'ten sonra oluşan fikir hareketleri (İslamcılık, Batıcılık, Türkçülük) içinde batılılaşmaya bütünüyle karşı olanı yoktur. Bununla beraber tercihini bütünüyle batılılaşmaktan yana koyan ve bu çerçevede din ve milliyeti ikinci ve daha geri sıralara iten akım, Batıcılık (Garbcılık) adıyla anılır.

BATIL

2008-01-14T16:19:00.000-08:00

BATIL

Arapça bir kelime olup boşa gitmek, hükümsüz olmak, İfade etmemek anlamlarında kullanılır. Kelimenin etimolojik yapısı ile semantik anlamı arasında bir tür paradoksal bir ilişki var. Çünkü varolan, görülen, elle tutulan maddi bir nesne, canlı bir varlık veya soyut bir kavram reci varlığına rağmen hakikatte değildir. Bir sözün özel harf diziminden teşekkül eden varlığının maddi olarak varolmasına rağmen, geçerlilik düzleminde gerçeklik ifade etmemesi, bundan dolayı kaale alınmaya değer bulunmaması gibi. Eylem (fiil) düzleminde de benzer bir durumdan söz edilebilir. Örneğin kurallarına uygun vukubulmamış bir alışveriş, hukuk açısından batıldır, yani geçersiz ve hükümsüzdür.
Bu semantik tanım, batılın karşısında Hakk'ın yer aldığını gösterir. Şu halde hak, batılın zıddıdır. Aynı Örnekten hareket edilirse, alışverişte ve tabii daha geniş anlamda bütün ticari ve mali mübadelede asgari hukuki şart olarak rıza ve kabule dayalı alışveriş hak, aksine olan alışveriş şekillerine batıl demek mümkün oluyor.
Sosyal, iktisadi, kozmik, hukuki ve ahlaki bütün düzlemler hak-batıl ikileminden bağımsız değildir. Şüphesiz bu ikilem görece insana yansıyan yönü ve algı biçimiyle vardır. Kozmik düzen içinde yer alan bülün varlık dünyası ve varlık mertebeleri ontotojik olarak hak-tırlar; ancak görece bilgi ve değerlendirme yapma durumunda olan kimi insanlara yansımaları anlamsız, abes (absürd) ve batıl konumunda olabilir. Allah, varlık dünyasını hak olarak yaratmıştır. Ama kimileri bunu anlamlandırmakta aciz kalabilir, varlığı batıl, boş bir Çaba şeklinde görebilir. Kur'an-ı Kerim'e göre nihai anlamda sadece Allah Hak'tır; diğer bütün varlıklar batıldır. Bu mutlak ile izafi arasında varolan ayırım gereği bir tanımlamadır. Çünkü sadece Allah, kendi zatı ile kaim, başkasına muhtaç olmayan, doğmamış doğurul-mamış, kayyum, samed, vahid ve mutlaktır. O'nun dışındaki bütün varlıklar ise varoluşla-rıyla Allah'a bağımlı oldukları için batıl, yani geçici (fani) bozulmaya elverişli (fesad), sonlu, sınırlı değişken ve izafidirler. Benzer bir ayrım varlık mertebelerinin dünya düzlemine doğru inildiğinde İnsan hayatını kuşatan İlahi ve beşeri olan sosyal, ahlaki, hukuki ve entel-lektüel alanlar için de geçerlidir. Bu durumda Allah'tan olan Hak, heva ve hevesin tezahürü olan batıldır.
Hukuktan ve ibadctlcrdckİ konumuyla batıl meşru olmayan demektir. Kurallarına uygun olmayan alışveriş ile abdestsiz ve rükunsuz kılınan namaz örneklerinde olduğu gibi, ilahi bilgi ve hükümlere uygunsuzluk batıl dediğimiz eylemleri ortaya çıkarır.
Hukuk kozmolojiye, ahlaktan toplumsal alana kadar varolan bütün düzlemlcrdcki hak ve batıl ikilemi bazı konum ve durumlarda tamamen bir çelişkiye dönüşür. Özellikle ahlaki, epistemolojik ve sosyal alanlarda derinleşen çelişki, Hakk'ın apaçık ortaya çıkışıyla batıl zail olur, hükmünü ve geçerliliğini kaybeder. Ancak yine de bu, batılın bütün zamanlar için ebediyyenyok olduğu anlamına gelmez. Çünkü dünyevi düzlemde insan varoluşunun bir anlamı da sınanmanın sonucunu tayin edecek bu ikilem ve çelişkinin karşılıklı çatışmasıdır

BAŞKANLIK SİSTEMİ

2008-01-14T16:17:00.000-08:00

BAŞKANLIK SİSTEMİ

Devlet başkanının aynı zamanda icra kuvveti, (yürütme gücü) nin başı olduğu ve karar alma sürecinde fiilî katkılarda bulunduğu yönetim biçimi. Başkanlık sistemi devlet başkanı-nıııyalnızca sembolik üstünlüğüyle diğeryetki-Ülerdcn ayrıldığı veya başbakanı ve diğer hükümet yetkililerini atama göreviyle yetkileri sınırlandırılmış sistemlerle zıt yapıdadır. Başkanlık sistemi ülkeden ülkeye bir çok farklılıklar gösterir, hatta başkan seçiminin genel seçimlerden ayrı bir zamanda yapıldığı Birleşik Devletler ve Fransa, sistemin işleyişi bakımından birbirinden ayrılır. Bu sistemin en İyi örneğini ABD sistemi verir.
Kuvvetler ayrılığı ilkesiyle kişilik kazanmış siyasî sistemler İçinde başkanlık sistemi bazan bir anayasal tahrifat olarak kabul edilir. Çünkü iktidarın çeşitli kurumlar arasında tesis edilen dengeyle kullanılması, kuvvetler ayrılığı ilkesinin sağlıklı İşlediğinin göstergesidir. Kuvvetler ayrılığı kabaca yasama-yürütme-yargı güçlerinin aynı ellerde toplanması demektir. Söz konusu tahrifatın bir örneği olarak Amerika Birleşik Devletleri verilebilir. Vietnam Savaşı ve Watergate sırasında Başkanlığın, gücünü, yetkisini aşan ölçülerde kullanıyor olması Başkanlık sisteminin bu ülkede "empcryal-baş-kunlık" gibi bir tabirin kullanılmasını mümkün kılmıştır. Anılan deneylerden sonra bu ülkede kongrenin gücünün artırılması yoluyla bir çok sakıncanın giderilmesi yoluna girilmiştir.
Yasama ve yürütme güçlerinin görevler ve organ lar bakımından birbirinden kesinlikle ayrı tutulması başkanlık sisteminin en belirgin özelliğidir. Bu sisteme zıt kabul edilen parlamenter sistemde yasama ve yürütme güçlerinin eylem araçları karşılıklı olarak güçlerin kullanılmasında işbirliğine gidilmesi yollarını açık bulundurmaya yöneliktir. Başkanlık sisteminde İse devletin başı aynı zamanda hükümetin başıdır ve parlamentoya karşı sorumlu değildir, buna karşılık parlamentoyu feshetme yetkisine sahip değildir. Bununla birlikte, gerçek uygulamada başkanlık rejimi güçlerin fonksiyonel ayrımı kuralında yapılacak bir kaç değişiklik düzenlemesine tahammül edebilmiştir. Böylece kuvvetler arasındaki kısmî İşbirliğini devreye sokarak sistemi yumuşatan müdahalelerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Başkanlık sistemini 1787'den beri yürürlükte kalmak üzere anayasaya dahil edenler, Locke'un ve Montesquieu'niin düşüncelerinin derin etkisini taşıyan ABD'nİn "kurucu babaları" olmuştur.
Bütünyürütme gücü, doğrudan genel seçimle dört yıl İçin seçilen bir başkana aittir. Hükümet (Devlet) sekreterleri, parlamenter sistemdeki bakanlar kuruluna benzer, birbiriyle danışan (dayanışan) bir organ oluşturmazlar. Bunun yerine doğrudan ve sadece başkana bağımlı bir heyet görünümündcdirlcr.
Senato ve meclis temsilcilerinin oluşturduğu kongre, yasama gücünü tam bir bağımsızlıkla kullanır. Gerek senato, gerekse temsilciler meclisi kendi teşkilatlanması ve İşleyişi bakımından tamamen üstünlüğünü (bağımsızlığını) elinde bulundurur.
Bununla birlikte Anayasa, kuvvetler ayrılığı ilkesine bazı düzeltmeler getirmiştir. Başkanın kanunları veto yetkisi vardır; Senato'nun başkanlıkça yapılan atamaları iptal etme yetkisi, aynı zamanda başkanı ve yüksek görevliler ihanet veya görevi kötüye kullanma, kamu aleyhine çalışma gibi konularda İtham etme ve meclis huzurunda dava açma yetkisi vardır.
Bu durumda senato bir yüksek mahkeme gibi Çalışır. Uygulamada siyasî, partizanca ve anayasal zorlamalar, çözüme götürmek için Başkan ve Kongre arasında bir sürtüşmeye yol açar. Bu yetki 1842 ve 1843'de John Tylcr'e karşı kullanılmış, meclis davanın görülmesini reddetmiştir. 1868'de Andrew Jonson'a karşı açılan dava çoğunluğun sağlanamayışı yüzünden görülememiş ve 1974'de Watcrgatc Skandali sebebiyle suçlanan Richard Nixon dava açılmasına meydan vermemek için istifa etmiştir.

BANDUNG KONFERANSI

2008-01-14T16:13:00.000-08:00

BANDUNG KONFERANSI

Ekonomik ve siyasî açıdan bağımlı, açık ya da yarı sömürge olan Asya-Afrika milletlerini Nisan 1955'tc Endonezya'nın Bandung şehrinde biraraya getiren toplantı. Endonezya, Hindistan, Seylan, Pakistan ve Birmanya öncülüğünde düzenlenen Baıulung Konfe/mısı fikri, ilk defa, sömürgeci ülkelerin kınandığı "Ko-lombo Konferansı"nda Endonezya Başbakanı Ali Sastroamidijojo tarafından ortaya atılmıştı. 29 Asya ve Afrika ülkesinin temsilcilerini biraraya getiren Bandung Konferansı'na, Güney ve Kuzey Kore, Güney Afrika Cumhuriyeti, İsrail ve Milliyetçi Çin davet edilmedi. Bu konferansın temel amacı, "sömürgeciliği reddet-
mek, milletlerarası barışı istemek, insan haklarını savunmak, meseleleri tarafsızlık içinde çözümleme kararlannı duyurmak; eski sömürge ülkelerinin artık bağımsız ülkeler olduklarını ve Batılı büyük devletlerin bu bölgelerde ve milletlerarası meselelerde tekellerini yitirdiklerini belirtmek; 'Üçüncü Dünya' adlı bir blok oluşturup, bundan böyle dünyadaki siyasal gelişmelere ağırlıklarını koymak; emperyalistlere, bunların irili ufaklı bütün güçlerine karşı özgürlüğüne yeni kavuşan yahut kavuşmaya çalışan ülkelerin siyasî işbirliğini gerçekleştirmek; tekellere karşı mücadelede ekonomik işbirliğini ve dayanışmayı sağlamak"u.
Bu amaç çerçevesinde düzenlenen Uaıufung Konferansı, 18 Nisan 1955'tc başladı. Bandung ateşli tartışmalara, uzun konuşmalara sahne oldu. Konferansa katılan ülkeler daha görüşmelerin başında iki ayrı kampa ayrıldı: l.Grup tarafsızlık politikasına karşı çıktı. 2.G-rup ise taraflılığı şiddetle kınadı. Türkiye l.G-rupta yer alarak tarafsızlık politikasına karşı çıktı ve Kuzeyden gelecek tehlikeye karşı Batı kamplarını gösterdi. Bu görüşü paylaşan ya da paylaşmaya meyilli olan ve 1.Grupla yer alan ülkelerin başını, Türkiye'nin yanı sıra Pakistan, İrak ve Seylan çekti. Bu ülkeleri Balı yanlısı olmakla suçlayan, tarafsızlık politikasına sarılan, taraflılığı kınayan, Batı karşıtı olan ve bağlantısızlığı savunan ülkelerin başında ise Hindistan, Birmanya,Mısır, Çin Halk Cumhuriyeti ve Endonezya yer aldı.
Bütün bu çelişkili durumlara ve anlaşmazlıklara rağmen konferansla bazı sonuçlar söz birliği ile karar altına alındı. Bütün sömürgeci ülkeleri ve emperyalistleri açıkça ve şiddetle protesto etmek, milletlerarası İlişkilerde yeni milletlerin bağımsızlığını tanımak ve ırkçılığı kınamak; konferansa katılan ülkelerin, emperyalist ülkelerden ayrı olarak bağımsız bir politika izlemelerini sağlamak; toplumlararası iktisadî ve kültürel ilişkileri geliştirmek; İsrail'e karşı Filistin halkının haklarını korumak, onları propaganda ve maddî alanda desteklemek; konferansa katılan ülkelerin arasındaki işbirliğini ne pahasına olursa olsun savunup sürdürmek" gibi sonuçlar, karar altına alınan ilkclerin başında yer aldı. Bu kararların yanı sıra, birlikteliğin ne kadar önemli olduğu da ülkelerce farkedildi. Arkasından daha büyük bir işbirliğinin gerçekleştirilmesinin gerekli olduğu hararetle belirtildi. 10 maddelik bir bildirge, toplantı sonucunda açıklanmak üzere oybirliği ile kabul edildi. Bandung Konferansı, ayrıca Ban ve Doğu blokları karşısında yer alabilecek yeni bir anlayışın, yani "bağlantısızlık" fikrînin ortaya çıkmasına da Ön ayak oldu.

BALKANLAŞTIRMA

2008-01-14T16:06:00.000-08:00

BALKANLAŞTIRMA

Büyük güçlerin parçalama ve boyunduruk altına alma siyaseti. Bu siyaset II.Dünya Savaşının öncesine kadar fiilen Balkanlarda uygulandığı için bu adı almıştır. Balkanlaştırma siyaseti, pejoratif olumsuz anlamda siyasî farklılıkları kışkırtıp, toprakların parçalanması yoluyla küçük birimleri istismar etme girişimlerini belirtmek üzere kullanılır. ABD'nin Latin Amerika'da Monroc doktrinine paralel olarak uyguladığı bu yöntem, Orta Amerika'da küçük devletlerin doğmasına, Güney Amerika'da ise ihmal edilebilirkültür farklarının kıta ülkelerinin doğrudan yardımlaşmasına engeller çıkarmasına neden olmuştur. Balkanlaştırma siyasetine verilebilecek dikkate değer ikinci örnek Arap dünyasıdır. Arap ülkeleri hem farklı Avrupa ülkelerinin sömürgeleri oldukları için, hem de birlikte olmalarından doğacak gücün verdiği endişe nedeniyle Balkanlaştırılmış-lardır.

BALFOUR BİLDİRİSİ

2008-01-14T16:05:00.002-08:00

BALFOUR BİLDİRİSİ

İngiltere'nin "Filistin'de biryahudi anavatanının kurulmasını" resmen kabul ettiğini duyurmak İçin yapılan bir açıklama. Yahudilerin anavatan davasında bir dönüm noktası teşkil eden ve Balfour Bildirisi adını alan bu belge, İngiltere Dışişleri Bakanı A.James Ballb-ur'un, 2 Kasım 1917'de, Siyonist Federasyonu başkanı zengin bankacı Lord Walter Rothsc-hild'a yazdığı bir mektupta yer almıştır. B bildiriyi 1918 yılı içinde sırasıyla Fransa, İtalya ve Birleşik Amerika da kabul etmiştir.
Bu mektupta "Filistin'de bulunan ve yahudi olmayan toplulukların vatandaşlık haklarına ve dinî özgürlüklerine halel gelebilecek hiçbir gelişmeye meydan verilmeyeceği" Özellikle vurgulanıyor, İngiliz hükümetinin Filistin'de yahudi halkı İçin bir yurt kurulması yolunda âzami gayret sarfedeceği de belirtiliyordu.
G erçiBaffourBilci'in'si, "Filistinyalnızca Yahudilerin ülkesi olmasını hedefleyen Siyonistlerin beklentilerini pek karşılanıyordu. Buna rağmen yahudi çevrelerince karşılandı ve çalışmalarının olumlu bîr sonucu olarak görüldü.
Yahudilerin Filistin'de bir anavatana sahip olma faaliyetleri, yani Siyonizm hareketi, 1880'lcrde Rusya'da beliren Yahudi aleyhtarlığı (anti-semilizm) karşısında örgütsel bir biçimde ortaya çıkmış; Budapeşte'n yahudi gazeteci Dr.Thcodor Herzl'in 1896'da yayınladığı Yahudi Devleti adlı eseriyle de iyice hızlanmıştı. Hcrzl, 1897'de Dünya Siyonist Teşkilâtım kurmuş; arkasından Avrupa ve Amerika'dakİ nüfuzlu ve zengin yahudiler, büyük devletler nezdindc girişimlerde bulunmuşlar; Filistin'de bir Yahudi Devleti kurmak İçin çalışmışlardır. Siyonistler savaş sırasında Başkan Wİlson'a çeşitli etkilerde bulunmuşlar ve dâvalarını ona da desteklemişelrdir. Wilson'un bu eğilimi, İngiltere'nin de Siyonizm dâvasına karşı bir sempati duymasına yol açmış ve bunun sonucu olarak da Balfour Bildirisi ortaya çıkmıştır.
Bu bildiri, İngiltere'nin hem Orta Doğu, hem de Hindistan politikası açısından da ayrı bir Öneme haizdi. İngiliz siyaseti için Süveyş Kanalı'nın daima açık olması gerekiyordu. İngiltere ise bu konuda Araplara güvenmiyordu. Aralarında belirli bir menfaat birliği olan yahudileri oraya yerleştirmek ve onlar vasıtasıyla bu kanalı açık tutmak istiyordu. Hindistan yolu yahudilerce açık tutulacak, o da rahat nefes almış olacaktı. Her ne kadar bu bildirinin ortaya çıktığı günlerde Filistin henüz Osmanlı yöneliminden kopmamıştı ama kopması da yakın demekti. Nitekim 1920 San Remo Konfcransı'na kadar da bu durum gerçekleşti. Balfour Bildirisi bu konferansta kabul edildi. Ayrıca İngiltere bu kofneransta asıl amacına da ulaştı ve Filistin mandasını eline geçirdi. Ve höy\ecc, Balfour Bildirisi'nin özünde yatan İsteklerin uygulanabileceği alanın kapıları açılmış oldu. Arkasından yahudi göçü gündeme geldi. İngiltere, ilk günden itibaren yahudile-rin Filistin'e göç etmelerine göz \\ımdu. Her ne kadar, İngiltere mandater bir devlet olarak bu yahudi göçü İçin bazı sınırlamalar koymuş ise de (çünkü Arapları da doğrudan karşısına almak istemiyordu), sonraki yıllarda binlerce yahudinin Filistin'e göç etmesine göz yumdu...

BAHAİLİK

2008-01-14T16:05:00.001-08:00

BAHAİLİK

XIX. yüzyıl ortalarında İran'da ortaya çıkan ve bağlılarınca yeni bir evrensel din olarak sunulmak istenen sapık bir İslam Mezhebine verilen ad.
Dinler tarihindeki tüm dinlerin ortaya birden bire çıkma biçimindeki ortak yanlarına aykırı olarak, Bahailik, sürmekte olan bir uygulamanın güdümlcnmcsİ yoluyla oluşturulmuş ve bu süreç boyunca hareketin başlatıcısı olan Babgibi, tamamlayıcısı olan Bahaullah da gerçekleştirilen gelişmeler uyarınca önce yenileyi-ci, sonra yönlendirici, ardından mehdi, sonunda da peygamber olduğunu öne sürmüş; bağlılarının bir bölümü de kendilerini tanrılık katına oturtacak ölçüde ileri gitmişlerdir.
Olay, 826 yılında ölen Şeyh Ahmcd Ahsaî'-nin kurmuş bulunduğu şeyhilik tarikatı ile başlar. Onİkinci İmam Mehdi'nin 73 yıllık Gay-bel-i Suğra (Küçük Gizlenme) boyunca bağlı-larıyla ilişkilerine aracılık eden Dört Sefir'den sonra herhangi bir kimseye görev vermeyip Gaybet-İ Kübra (Büyük Gizlenme)'ye girmiş olduğu ve bunun da halen sürmekte bulunduğu yolundaki Şii-İmamİyye inancına rağmen, bu mezhebin bağlılarından olan Şeyh Ahmcd Ahsaİ, Son imam'ın "Gaybct zamanında benden yararlanmak, bulut altına girdiği zaman güneşten yararlanmaya benzer" sözlerini dayanak edinip, imamların manevi nurunu yansıtacak ve onlarla ilişkiye aracılık edecek bir ka-mil-şii'nin varlığı görüşünü ileri sürerek tarikatını kurar. Ona göre hakikat-i Muhammedi kendisinden önceki peygamberlerde kısmen belirmiş bizzat Hz. Muhammed ve on iki imamda apaçık bir tarzda tezahür etmiş, ancak şimdi bu hakikat bin yıl gizli kaldıktan sonra kendisinde, kendisinden sonra da müridi Kazım Rcşti'de ortaya çıkmıştır. Kendisi ve kendisinden sonra da müridi olan Kazım Reş-lî, Allah bilgisine aracılık eden birer kamil-şii olarak görev yapacaklardır.
Kazım Reştİ'nin 1844'te ölümü üzerine mü-ridlerînden Ati Muhammed, tarikat bağlılarının bir halef aramalarından yararlanarak ortaya çıkar. Kazını Reştİ'nin Mehdi'nin gelmek üzere olduğu ve bu yoldaki kapının açılacağı yolundaki görüşlerine dayanarak da, kendisinin Mchdi'yc açılacak kapı/bab olduğunu Öne sürer. O, beklenen Mehdi'yc Bab olarak ortaya çıkan Ali Muhammed, çevresinde hal-kalanmaları başlayıp, kalabalıklar artınca, ilkin Mehdi, sonra da Peygamber olduğunu ileri sürecek, yazdığı kitaplardan biri olan Be-yan'ın Kur'an-ı Kerim'den daha üstün olduğunu söylemeye dek gidecektir.
Bab'ın 1850 yılında kurguna dizilmesinden sonra, müritlerinden Yahya Nuri, "Hazreti Ali'nin müjdelediği ezel sabahında ışıyan hakikat ışığı benim" iddiasıyla kendine Subh-ı Ezel adım vererek, Bab'ın vasiyeti doğrultusunda hareketin başına geçer. 1862'dc Nası-rüddîn Şah'a kar§ı gerçekleştirdikleri suikast üzerine, ilkin Tahran'da hapsedilir, sonra Bağdat'a sürülürler. Bağdat halkının yakınmaları üzerine, bu kez, Osmanlı Hükümetince İstanbul'a getirilir, dört ay sonra da toptan Edirne'ye sürülürler. Buradayken, o güne dek müritlerden biri olan baba bir kardeşi Hüseyin AIİ, kendisinin Bab tarafından haber verilen Bahaullah olduğunu öne sürerek Subh-ı Ezel Yahya Nuri'den kopar ve Babî'leri kendi çevresinde toplanmaya çağırır. Çeşitli yerlere yazdığı mektuplarla insanları kendine çağırmaya başlar. İki kardeşin bağlıları arasında çıkan olaylar üzerine, 1868'de Yahya Nuri'ye bağlı Babİ'ler Kıbrıs'a Hüseyin Ali'ye bağlı Bahai-ler de Akka'ya sürgün edilir.
Bahaullah'ın 1892'de ölümü üzerine Abdul-bah'a lakabını taşıyan Abbas geçer. Abdulba-ha, 1908'de Meşrutiyetin ilam üzerine serbest kalınca İnançlarını yaymak üzere Mısır'a, Amerika'ya ve Avrupa'ya gezilere çıkar, konferanslar verir. Yeni ilişkiler kurar ve bağlılarının sayısını arttırır, öyle ki, hareket, artık, Bahailik adıyla tanınmaya başlar.
Abdulbaha'nın 1921 yılında ölümü üzerine yerine geçen büyük torunu Şevki'nİn 1937'de Amerikalı Routh Maxwell İle evlenmesi üzerine, mezheb daha geniş bir yayılma alam ve yaygınlaşma imkanı bulur. İlk çıkış döneminde Babilik'in tanınıp yerleşmesinde büyük payı olan Kurrrctul-ayn, Zerrin Taç gibi lakab-lar taşıyan Fatma adlı bir kadından sonra, bu kez de Bahailik'in uluslararası alanda atılımlarına büyük katkının yine bir kadın dolayısıyla gerçekleşmiş olması oldukça İlginçtir.
1957 yılında Londra'da ölen Şevki'nin çocuğu bulunmadığından, Bahailer'inyönetimi Evrensel Adalet Mcclisi'ni oluşturan ve seçimle işbaşına gelen bir kurula kalmıştır.
Bab'ın yazdığı Beyan ve Bahaullah'ın eseri olan Akdes, İtkan başta olmak üzere kendilerince birçok kutsal kitaba inanan; Aşkabad, Frankfurt, Sidııey, Panama Wİlimetıe ve Kampala'da Bahailcrce kutsal sayılan 9 sayısınca kapıya sahip meşriku'l-czkar adlı tapınakları bulunan; kurdukları hayır kurumları, verdikleri konferanslar, ilişki kurdukları uluslararası çevreler ve özellikle de Öne sürdükleri sözüm ona yenilikçi ve çağdaş görüşlerle etkili olmağa çabalayan Bahailik'teki başlıca inançları şöyle özetleyebiliriz:
Allah, birdir. Bab AIİ Muhammed ise, Allah'ın cemalini yansıtan aynadır. Allah, Bab'da olduğu gibi zuhurunu sürdüreceği için, peygamberlikte sonyokturveyenileri gelecektir. Namaz, bireysel bir duadır. İstek duyulduğunda, günde bir kez büyük namaz, günde üç kez orta namaz ve öğlenleri Bahaullah'ın dualarını okuyarak günde bir kez de küçük namaz kılınır. Kıble, Akka'dır. Hac ise Babilik ve Bahailik büyüklerinin yaşadıkları yerlere yapılır. Zekat bir kez olmak üzere sermaye üzerinden % 20 olarak Ruhani Mahfillere teslim edilir. Oruç, 19'uncu ayda tutulur. Süresi bir Bahai ay'ı olarak 19 gündür 19 sayısı kutsal sayıdır. Bu yüzden Bahai Takvimi, 19 gün çeken 19 aydan oluşur. Toplulukları 19 kişilik bir kurul eliyle yürütülür. 19 Sayısının önemi büyük sayıldığından 19'a ilişkin pek çok açıktama ve yorumları vardır.
Müslümanlık ve Hıristiyanlık başta olmak üzere çeşitli dinlerden alınan unsurlarla bir din haline getirilmek istenen Bahailik, öle yandan, bütün dinleri birleştirmek, dünya birliği kurmak, dünya barışını sağlamak, uluslararası tek bir dit oluşturmak, kadın-erkek eşitliğini sağlamak gibi görüş ve düşüncelere sahip çakmak yoluyla etkinliğini artırmağa çalışmaktadır.
Bahailik gözden geçirildiğinde tümüyle tek-lifçi ve yapay bir yapı görüleceği gibi, Kur'an-ı Kerim'in taklidiyle yazılan Beyan ve Akdcs'in de gerek dil, gerekse içerik bakımından yetersiz ve tutarsız olduğu uzmanlarca belirtilmektedir. Buna karşın, 1963 yılında verdikleri sayıya göre 259yörede 25000 Bahai Merkezi kurabilecek bir yaygınlık göstermişlerdir.
Şu var ki, Babilik'in ilk çıkıştaki tutunması nasıl ki, yönetimden hoşnutsuz halkın sığınacak bir yer araması ve böl-parça la-yönet yöntemi kullanan emperyalizmin desteği ile olmuşsa, bugünkü yaygınlığı da barış arayan dünyaya bu maskeyle çıkmaları ve yine uluslararası çıkar odaklarının desteğiyle gerçekleşmektedir. Dünyanın pek çok yerinde olduğu gibi Türkiye'de de resmi makamlarca ayrı bir din olarak tanınma teşebbüsleri olmuşsa da, Yargıtayca bu İstek reddolunmuşlur.

BAĞİ

2008-01-14T16:04:00.001-08:00

BAĞİ

İslami terminolojide şartlarına uygun olarak görevde bulunan ulu'l-emr'e veya temsilcisine, kendilerine göre doğru sayılan bir teville karşı çıkıp, isyan eden, güç kuvvet sahibi müs-lüman asilere buğât (baği'nin çoğulu) denmiştir. Toplu olarak böyle bir eyleme geçenlere savaşmak cihadın bir bölümü sayılmıştır. Ancak, cihad bütünü içinde savaşılan diğer gruplarla, "bağiler" arasında, fıkhi hükümler açısından şu farklar vardır: Bağilcrin: 1- Savaşla öldürülmeleri değil, güçlerinin kırılması amaçlanır;
2- Kaçanları takib edilmez;
3-Yaralılan öldürülmez;
4- Esirleri öldürülmez;
5- Malları ganimet olarak alınmaz;
6- Kadınları ve çocukları esir edilmez;
7- Onlara karşı müşrikten yardım İstenmez;
8- Kendileriyle mal karşılığı anlaşma yapılmaz;
9- Üzerlerine ağır silahlar kullanılmaz;
10- Evleri üzerlerine yıkılmaz;
11- Ağaçları kesilmez.
Bağilerin muhariblerle şu farkları vardır: Muhariblcr:
1- Kaçarken de öldürülürler;
2-Öldürülmelcri için 'amd' (kasıt) caizdir;
3- Savaşta sebcb oldukları kan, mal vb. zararlar kendilerinden istenir;
4- Durumlarının düzelmesi için, esirlerinin hapsedilmesi caizdir;
5-Topladıkları haraç ve zekat gibi yükümlülükler sahiplerinden düşmez.
Bağilerin islam fıkhındaki hükmü, isyan edilen ve edenle ilgili hükümlerle doğrudan İlgili-
dir. İsyan edilen merci ve şahıs İçin, fıkıhçıla-nn tesbitlcrini şöyle özetleyebiliriz: Mü'minle-rin başında ulu'1-emr (halife veya imam) vasfıyla bulunan şahıs, ihtilafa binaen de olsa-alimlerin kabul ettiği bir vasıfla o mevkide bulunuyor olmalı. Uygulamaları açık bir zulüm oluşturan bir ulu'1-emre veya ulu'1-emr olma özelliğini kaybetmiş birine karşı (ya da onun mesela bir valisi gibi temsilcisine) ayaklananlar baği diye adlandırılmazlar.
"Baği" durumunda olanlarda da şu şartlar aranır:
a) Ulu'l-emrİn görevi terketmesi isteği, beşeri veya ilahi bir görevi (sorumluluğu) reddederek, itaat sınırından çıkarak İsyan oluşturma;
b) Grup şeklinde çıkmaları. Mün-ferid hareketler bu kapsama girmez;
c) Sahibince meşru sayılan bir tevile binaen İsyan etmiş olmaları;
d) Bağlandıkları veya güvenip dayandıkları, karşılarında ordu gerektirecek bir güçlerinin bulunması.
Şİa-İmamiye'dc ise, Ehl-i Sünnet mezheble-rinden farklı olarak, adil bir İmama isyan eden herkesin kafir olduğu ve cihadın bir par-çasL olarak onlarla savaşılacağı görüşü vardır.
Ehl-i Sünnet alimlerine göre, bağilcrle savaşın gayesi, fitnenin kaldırılıp, şerlerinden emin olunmasıdır. Bunun için de onlarla yapılan savaş, kafirlerle yapılan savaşla aynı değildir. Savaştan önce ıslah ve barış için çaba göstermek Maliki ve Hanbeli fukahasınca şart koşulmuştur. (Aynı konuda Hanefi ve Şafii fuka-hası, böyle bir uğraşının gerekmekte beraber, sadece mendub olduğunu söylerler.) Zihni planlarını eylem safhasına dökme durumunda olmayanlar için kovuşturma yapılması gerekmez.
Bağilerle ilgili hükümlerin Kur'an-ı Kerim'-dckİ dayanağı, Hucurat suresinin 10. ayetidir. Hadisler arasında da, müminlerin başındaki İmama itaati emreden hadislerve hulefa-i raşi-din dönemi (özellikle Hz.AIİ (r.) dönemi) uygulamaları fıkhi hükümlerin kaynağını teşkil eder. Hz. Ali (r.)'ye karşı gelişen Harici hareketi, kimi ulemaca bağyin İlk Örneğidir. Genelde ulu'1-cmre karşı hareketler dört kategoride incelenmektedir:
a) Bağiler;
b) Kulta-ı tarik, (yol kesen eşkiya grubu);
c) Kutta-ı tarik sınıfında olanlar;
d) Hariciler.
Bağiler, ön plana, tevil ellikleri bir konu veya imamın şahsı İle ilgili bir pürüzü çıkarmakla muharibler sınıfından tecrid edilirken, Allah'ın dinini uygulama ve insanlar için çıkarılmış "hayırlı Ümnıet"i temsil etme mevkiinde olan İmam'a isyanla da, silaha muhatab olan özel bir konumda kalmışlardır.

BAAS HAREKETİ

2008-01-14T15:58:00.000-08:00

BAAS HAREKETİ

Sosyalizmle kaynaşmış bir kavmiyetçilik ideolojisini savunan, bu ideolojiye dayalı "edebî görevi olan bir lek sosyalist Arap Milleti" oluşturmayı amaçlayan siyasî bir hareket. Hareketin yürütücüsü Arap Sosyalist Baas (Dİrİlİş) Partisi'dir (Hizb el-Ba's el-Arabî el-İştirakî). Bu Parti, Baas Parti'siyle Arap Sosyalist Parli-si'nin birleşmesinden meydana geldi (1953). Ona Doğu ülkelerinin pek çoğunda teşkilâtlara sahip olan bu parti, Suriye ve Irak'ta halen iktidarda bulunmaktadır. Bu partinin uzun vadeli planı içinde tüm Arap ülkelerinde iktidarı bir elde toplama amacı baş uçta yeralır.
Marksist bir yolda yürüyen, kavmiyetçi düşünceye dayanan, laik bir anlayışa sarılan ve Osmanlı Devlcti'ninyıkılmasından sonra ortaya çıkıp Arap âleminde duyulmaya başlayan Baas Hareketi, ilk defa Arap kavmiyetçisi Sati Hursî tarafından ortaya atıldı. Daha sonra bu fikir, Paris'te eğilimlerini tamamlayan ve her ikisi de öğretmen olan Misel Eflak (Doğu Kilİ-sesi'ne mensup bir Hıristiyan) ve Salah el-Bi-tar (sünnî bir müslüman) tarafından geliştirildi. 1943'te Misel Eflak, Salah el-Bitar, Celâl es-Scyyit ve Zeki Arsıızî tarafından, bu harekeli temsil eden Baas Partisi kuruldu. Daha Önce ise, Ekrem Havranı Arap Sosyalist Parti-i/'ni kurmuştu. Bu İki partinin 1953'teki birleşiminden sonra hükümetlerdeki roller daha da etkin olmaya başladı. Ayrıca bu hareket mahallî ayaklanmalara, komplolara dayardım elti. Bir yandan tarafsızlığını İlân eiü, bir yandan da Nasır sosyalizmine arka çıktı. Çünkü Nasır, Arap-İsrail savaşında Arapların yenilmesi üzerine Arap Milliyetçiliği hareketini iyice körüklemiş ve desteklemişti. Suriye ve Irak'ın dışındaki yerlerde (Libya, Ürdün, Lübnan, Aden) daha ziyade gizli olarak faaliyet yürüttü. 1955'ten sonra kurulan hükümetlerde görev almaya başladı. Bu arada Suriye ile Mısır, Birleşik Arap Cumhuriyeti adı altında birleştiler (1 Şubat 1958). Ürdün ve Irak bu birleşmeye Arap Birlİği'ylc cevap verdi. 1958'deki ayaklanmadan sonra, Kasım'm, Nâ-sır'cılar aleyhindeki siyasetinden Ötürü, Baas Hareketi gerileme kaydetti. Bu arada Suriye'deki Baas'çUar 1959'da Nasır üe ilişkilerini kestiler. Çünkü, Nasır Suriye'yi Mısır'ın bir eyaleti gibi idare etmeye başladığı gibi, Suriye'deki bütün siyasî partilerin faaliyetine de son vermişti. 1%1'dc Bağdaı'da bir hükümet darbesi gerçekleştirildi ve Kasım uzaklaştırıldı. Şam'da ise aynı yıl içinde Baas'çılar iktidarı ele geçirdiler. Suriye Mısır'dan okptu. Birleşik Arap Cumhuriyeti de sona erdi. Salah el~ Bitar iş başına getirildi. Buna rağmen Suriye partisinde birbirine karşıt iki eğilim belirdi: Ekrem Havranî taraftarları ve Misel Eflak'ın başında bulunduğu topluluk farklı şeyler savunmaya başladılar. Ekrem Havranî Nasır aleyhtarıydı ve sosyalist eğilimi savunuyordu. Misel Eflak taraftarları ise kavmiyetçi idiler ve Mısır ile imtiyazlı bir anlaşma yapılmasından yanaydılar. 1963'de üçlü birlik i)ân edildi. Üçlü birlkile Mısır, Irak ve Suriye yer alıyordu. Amaçlarını gerçekleştirmek için mücadeleye girişliler. Ancak iç çekişmeler devam etti. Baas harekeli Suriye'deki Nâsır'cı elemanları yok elli. Bu arada tacirlerin, işçilerin ve köylülerin muhalefetiyle de karşılaştı. Çünkü köylüler toprak reformundan yararlanamamışlar, işçiler iş bulamamışlar, tacirler İse işleri bir türlü rayına oturtamamışlardı. Salah el-Bitar zamanında sosyalist eğilimlilerle kavmiyetçiler arasındaki çalışma daha da kökleşti, [ki zıt ku-lup meydana geldi. Çekişmeler hızlandı. Baas içindeki bölünmeler arttıkça, özellikle dışa açılma ve destek arama baş gösterdi. Sosyalistler Sovyel Rusya'dan yardım gördüler. Baas Hareketi büıiin bu iç çekişmeler içinde, İsrail'e karşı ortak bir poliıika uuturmak için girisimde bulunmak da istediler. Son derece pasif de olsa, siyasî alanda İsrail'e ve Batılı ülkelere karşı kimi boykotlar da önermekten geri durmadılar. Ancak gözle görülür bir yol katede-memişl erdir.
Bugün Irak'ta ve Suriye'de iktidarda bulunan Baas Hareketi'nin temsilcisi partiler, birbirlerine olan düşmanlıklarını halen ayakta tutarlar. Kendi içlerinde bile bu çekişme devam etmektedir. İhtilâlci, laik, kavmiyetçi bir parti olanArap Sosyalist Baas Partisi, her iki ülkede de katı disiplinli, aşın merkeziyetçi, muhaliflerine göz açtırmayan bir yapıya sahiptir. Tüm laik ülkelerde olduğu gibi, bu ülkelerde söz sahibi olan Baas'çılar, din konusunda laik düşünceye kayıtsız öncelik verdiler. Dini gericiliğin sembolü olarak gördüler, ilericiliği tehdit eden ana tehlike saydılar. 1951'de Misel Eflak tarafından hazırlanan anayasada yer alan ilkeler bu iki partinin anayasasında da ufak tefek değişikliklerle yer aldı: Sckülarİst ve marksİst düşünceye öncelik tanınırken, din kelimesine anayasada yer bile verilmedi. Allah, iman ve İslâm kelimeleri gözardı edildi. Dış politika konularında İslâm Dünyası ile ilgili hiçbir İlişkiye de değinilmedi. Arap Birliği'nin gerçekleştirilmesinde öngörülen tek ilke "Arap Kavmiyetçiliği" ilkesi oldu. Dürzî, Nusayri, İsmâilî ve kimi Hıristiyanî grupların ortaklaşa elde tuttukları Baas Partisi, devrim ve hürriyet, sosyalizm ve ilericilik sloganlarıyla ayakta dururken muhalif gruplara hemen hemen hiç söz hakkı tanımadı. Özellikle Suriye'de Baas Par-tisi'nİ öteden beri tehdit eden tek güç "Müslüman Kardeşler" hareketidir. Ancak büyük baskılara maruz kalmakta ve gelişcmcmcktcdir bugün. Diğer ülkelerde de Baas Harckeli'nin karşısında yer alan güç, dün olduğu kadar bugün de, Baas Harekcti"nin İslâm birliğini parçalamaya yönelik bir hareket olduğunu savunan sünnî müslüman topluluklarıdır.

ATOM

2008-01-14T14:15:00.001-08:00

ATOM

Kimsayal bir elementin en küçük birimi ya da parçası. Felsefede cismin bölünemcyen ve parçalanamayan en küçük zerresi.İlk çağ felsefesinde Lcukippos, Demokritos, Epikuros ve Lucretius'un ileri sürüp oluşturdukları maddeci akımın temel kavramı. Dc-mokritos'a göre varlık mekanda yer kaplayan, yani nesne olup zihin veya düşüncede değil, bizatihi gerçeklik olarak var olandır. Varlığın "o-lan" olması ve bir nesne kimliğiyle kavranması onun belli unsurlardan oluşmasını zorunlu kılar. İşte varlığın bütünü oluşturan unsurları, son çözümlemede, en küçük, bölümlere ayrıla-mayan, kendi kendine bir "bütün" olan "a-tom"lardır. Bu bakımdan atom her türden varlığı oluşturan parçalar ve bölünmez unsurlar olup kendi kendilerine vardırlar; var edilmemişler ve yok olamayacaklardır; sayısız ve sonsuzdurlar. Ayrıca sert olmaları (çünkü bölünemezler), içlerine dıştan bir nesneyi kabul etmelerine engeldir. Sıcaklık, soğukluk, renk, koku, lad gibi nitelikler atomlarda bulunmaz; buna karşılık niceliksel özelliklere (ağırlık, şekil, miktar) sahiptirler. Gözle görülmeyen
atomların kendi mahiyetlerinde değişme olmamasına rağmen, sürekli hareketleri sözko-nusudur. Hareket ancak "boş mekan"da gerçekleşir. Ancak "boş mekan" bir varlık değildir; sadece "hiç", yani yokluktur. Atom ile "boş mekan", yani "hiç" arasında kesin bir karşıtlık vardır, ama atomların hareketi için "boş mekan" gereklidir. İşte atomlar bu boş mekan içindeki hareketlerinden dolayı düşünmenin konusu olabilmektedirler. Buna bağlı olarak da düşünmenin konusu ancak nesne, daha doğrusu madde olabilir. Maddenin dayandığı temel öz ise atomdur. Böylece Demokrİtos, Epikuros ve Lucretius'ta atom, boş mekan kavramından ayrılamaz; çünkü hareketleri için bu zorunludur. Ağırlık, şekil, miktar özellikleri hareketlerinin zorunlu nedeni olma ya-nmda, bunlardaki farklar nesnelerin de farklılığına kaynaklık ederler.
Leukippos tarafından ortaya atılıp Dcmokri-tos tarafından gerçek anlamda bir akım haline getirilen atom teorisi Epikuros'ta maddeci bir yaşama felsefesine dönüştürüldü. Lucreti-us'un De Rcrum Natura (Evrenin Yapısı) adlı eseriyle sonraki yüzyıllara aktarıldı. Ortaçağ Skolastiğinde adeta unutulan Dcmokritos'un atom teorisi, sınırlı bir şekilde İslam düşünürleri, bazı Mutezile kclamcıları tarafından üzerinde durulduysa da, köklü bir etki doğurmadı.Atom teorisi Röncsans-sonrası Batı düşüncesinde yeniden keşfedildi; Bruno, Bacon, Gassendi, Descarles gibi düşünürler tarafından yeniden incelenmeye başlandı. XVII. yüzyılda Galilei, Newton, Böyle ve Huygcns gibi bilimadamları atom teorisini savundular. İngiliz kimya ve fizik bilgini John Dalton nesnelerin atomlardan oluştuğunu, her basit nesnenin değişmez bir ağırlığının bulunduğunu, bunların birbirleriyle uyuşması halinde kimyasal bileşimlerin meydana geldiğini ve bütün kimyasal bileşimlerin böyle olduğunu ileri sürdü, öte yandan İtalyan kimyacı Amcdco Avo-gadro'nun gazların molekül yapısıyla ilgili varsayımı, Rus kimyacı Dimitri McndcIyev'İn ilk periyodik tabloyu düzenleme çalışması, başka bilim adamlarının ışığın dalga teorisini ispatla-
maları, atom teorisinin günümüze kadar düşünce alanındaki olduğu kadar, bilim alanındaki önemini gösterir. Atomların tek tek sayı-labilirvetartılabilîr nitelikleri, araştırmalar sonucu ortaya konulan elektron ve radyoaktif özellikler ile kesinleşti. Dolayısıyla XX. yüzyıla gelindiğinde maddenin atomlardan oluştuğu bilimsel araştırmalar İle kesinlik kazanmış oluyordu. Ne var ki XX. yüzyılın İlk çeyreğinden itibaren başlayan ve hala devam eden atom üzerindeki çalışmalar, özellikle izafiyet ve kuantum teorileri atom teorisini de daha güncel hale getirdi. Bugün atom dediğimiz varlıklar, sadece tabiatın mikroskobik düzeyinde 'en küçük birimlcr'den birisidir, moleküller kimyasal işlemlerde devreye giren yapısal birimlerdir; oysa atomlar element parçacıkların temel birimleri temsil ettiği karmaşık bir yapıya sahiptirler. Bugün atom konusu en son Russel'İn mantıksal atomculuk görüşünden sonra felsefe alanından fiziğin alanına kaymış görünüyor.